Danıştay 2024/3111 E. 2025/1546 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/3111 Karar No : 2025/1546

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... 2-... Bakanlığı VEKİLİ: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) :1- ... 2- ... 3-... 4- ... 5-... 6- ... 7-... 8-... 9-... 10- ... 11-... 12- ... 13-... 14- ... 15- ... 16- ... 17- ... (Kendi adına asaleten) VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN KONUSU : Danıştay Dördüncü Dairesinin 31/10/2024 tarih ve E:2024/3347, K:2024/6015 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ''Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi'' kapsamındaki bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair 24/01/2020 tarih ve 2054 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın, ekli listede belirtilen taşınmazlara ilişkin hükümlerinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin 11/02/2020 tarih ve 2102 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile İzmir Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin 11/02/2020 tarih ve 2103 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptali istenilmiştir. Daire kararının özeti: "Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi'' kapsamındaki bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair 24/01/2020 tarih ve 2054 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın, ekli listede belirtilen taşınmazlara ilişkin hükümlerinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin 11/02/2020 tarih ve 2102 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı yönünden davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı, 11/02/2020 tarih ve 2103 sayılı İzmir Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı yönünden davanın reddi yolunda verilen Danıştay Altıncı Dairesinin 02/03/2023 tarih ve E:2020/5170, K:2023/2190 sayılı kararının, davanın reddine ilişkin kısmının temyiz edilmesi üzerine, Daire kararının belirtilen kısmının bozulmasına yönelik Kurulumuzun 12/06/2024 tarih ve E:2023/2122, K:2024/1361 sayılı bozma kararına uyularak verilen Danıştay Dördüncü Dairesinin 31/10/2024 tarih ve E:2024/3347, K:2024/6015 sayılı kararıyla; İlgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi İlanları; bir planlama kararı ya da plan onama işlemi niteliğinde olmayıp, belirli bir alanın statüsünü değiştiren ve bu bağlamda olası bir planlama ve yatırım sürecine ilişkin idari yetkiler ile izlenmesi gereken prosedürü belirleyen idari işlemler olduğu, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nda tanımlanan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinin (KTKGB), ne şekilde belirleneceğine ve ilan edileceğine ilişkin usul ve esaslar, 15/05/2004 tarih ve 25463 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmelik'te ayrıntıları ile düzenlendiği, Anılan Yönetmelik'te, KTKGB'lere ilişkin sınırların, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünce alınan kurum/kuruluş görüşleri ve aynı Genel Müdürlükçe hazırlanan fotoğraf, video kaydı ve benzeri görsel malzeme ile desteklenen ve mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren gerekçeli raporların birlikte değerlendirilmesi suretiyle, anılan Bakanlık bünyesinde kurulan Komisyon tarafından belirleneceğinin düzenlendiği, Belirtilen düzenlemeler ışığında, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri belirlenmesine ve ilanına ilişkin idari işlemlerin dayanağını, gerekçe raporlarının oluşturduğu, Dolayısıyla, uyuşmazlıkta, statü değiştiren bir sınır belirlemeden ibaret olan dava konularından İzmir Çeşme KTKGB sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin işlemin dayanağı olan Gerekçe Raporunun, konuya ilişkin mevzuatta yer alan tanım ve düzenlemelere uygun nitelikte olup olmadığının irdelenmesi gerektiği, Danıştay Altıncı Dairesi tarafından mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan rapor incelendiğinde; İzmir Çeşme KTKGB sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin işlemin; bir planlama kararı ya da plan onama işlemi niteliğinde olmayıp, belirli bir alanın statüsünü değiştiren ve bu bağlamda olası bir planlama ve yatırım sürecine ilişkin idari yetkiler ile izlenmesi gereken prosedürü belirleyen idari bir işlem niteliğinde olduğu; anılan işlemin dayanağı olan Gerekçe Raporunun yetersizliğine ilişkin tespitler dışında, bilirkişi raporunda yer verilen ve planlamanın konusunu oluşturulabilecek hususlara ilişkin görüş ve tespitlerin, bu aşamada, değerlendirme olanağı bulunmadığı, Dosyanın incelenmesinden; İzmir Çeşme KTKGB sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin işlemin dayanağı olan Gerekçe Raporunda, Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ve 11. Kalkınma Planı'ndaki hedeflere ulaşılabilmesi için, Çeşme İlçesinin jeotermal kaynak potansiyelinin dikkate alınarak termal kaynakların kullanılması suretiyle termal kür merkezi, konaklamalı fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi, yaşlı ve engelli merkezi ile üçüncü yaş kapsamında bulunan turistlerin uzun dönemli tatil, dinlenme ve tedavi süreçlerinde kalabilecekleri konut alanlarının yer aldığı karma kullanımlar ile turizm türlerinin entegrasyonunun ve turizmin tüm yıla yayılmasının sağlanması amaçlarıyla, bölgenin öne çıkan özellikleri ve turizm imkanları göz önünde bulundurularak 12/09/2019 tarih ve 1532 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen İzmir Çeşme KTKGB sınırlarının, Kültür ve Turizm Bakanlığınca bölgede yürütülen, potansiyel alanların turizm amaçlı değerlendirilmesine yönelik etüt ve inceleme çalışmaları kapsamında, söz konusu alanın tamamlayıcısı ve devamı niteliğinde olan bölgenin doğusunda yer alan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlar ile güneyinde kalan deniz ve kıyı alanlarının KTKGB sınırlarına dahil edilmesi suretiyle genişletilmesi ve değiştirilmesi gerekliliğinin ortaya çıktığı, bu nedenle, bölgede tescil harici ve kamu mülkiyetindeki alanların planlama alanına dahil edilmesi ve çevresindeki destekleyici nitelikte kullanımları da yönlendirebilecek şekilde turizm gelişimine yönelik bütüncül planlama kararlarının geliştirilmesine olanak sağlayacak bir bölge sağlanması ve ayrıca 11. Kalkınma Planı'ndaki turizm geliri ve turist sayısı hedefi için gerekli 300.000 ilave yatak kapasitesinin %30'unun bölgede oluşturulması amaçlarıyla genişletildiği hususlarının belirtildiğinin anlaşıldığı, Dosyada mevcut bilgi ve belgeler çerçevesinde, İzmir Çeşme KTKGB sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin işlemle 16.000 hektarın üzerinde bir alanı kapsayacak şekilde yeniden belirlenen Çeşme KTKGB sınırları incelendiğinde ise; alanda, 1., 2. ve 3. derece Arkeolojik Sit Alanlarının, Alaçatı Kutlu Aktaş Barajı İçme-Kullanma Suyu Havzasının, Kesin Korunacak Hassas Alanlar, Nitelikli Doğal Koruma Alanları ve Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanlarından oluşan Doğal Sit Alanlarının, Akdeniz Foku Yaşam Alanları gibi alanların ve çeşitli ekosistemlerin bulunduğu ve mevzuat düzenlemeleri ile korunan yapılaşma yasağı ya da kısıtlı yapılaşma olanağı bulunan söz konusu alanların bir çoğunun dava konusu işlemle belirlenen sınır üzerinde yer aldığının görüldüğü, Bu durumda, dava konusu işlemin dayanağı olan Gerekçe Raporunda, bölgedeki turizm imkanları ve koruma gereklilikleri ile belirlenen sınır arasındaki bağlantıların kurulmadığı, KTKGB sınırının genişletilmesini gerekli kılan nedenler yeterince ortaya konulamadığı gibi yukarıda belirtilen korunan alanların, KTKGB sınırları içerisinde kalmasının sebeplerinin de açıklanmadığı, turizm türlerinin entegrasyonu ve turizmin tüm yıla yayılmasına yönelik genel stratejinin gerçekleştirilmesine ilişkin yeterli veriye yer verilmediği, Çeşme İlçesindeki jeotermal kaynak potansiyeli ve genişletilen sınırlarda bu potansiyelin nasıl değerlendirilebileceğine ilişkin gerekli veri ve bilgilerin de bulunmadığı, bu haliyle anılan Gerekçe Raporunun Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesindeki düzenlemelere uygun olmadığı anlaşıldığından, deniz alanlarını da kapsayan bu denli büyük bir alanın, gereklilikleri açıklanmadan "bütüncül planlama kararlarının geliştirilmesine olanak sağlanması" soyut ve genel amacıyla, eksik araştırma ile hazırlanan Gerekçe Raporuna dayalı olarak KTKGB sınırlarına dahil edilmesinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle, Dava konusu 11/02/2020 tarih ve 2103 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı idareler tarafından, bir alanın Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak ilanının o alandaki tüm statü ve kanunları geçersiz kılacakmış yaklaşımının yanıltıcı nitelikte olduğu, dava konusu işlemin bir planlama kararı ya da plan onama işlemi olmayıp, alanın 2634 sayılı Kanun uyarınca Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak ilan edilmesinin belirli bir alanın statüsünü değiştiren ve bu bağlamda olası bir planlama ve yatırım sürecine idari yetkiler ile izlenmesi gereken prosedürü etkileyen idari bir işlem olduğu, bu alanlarda yürütülen planlama çalışmalarında ilgili koruma mevzuatı hükümleri uyarınca ilgili kurumlardan görüş alınarak işlem yapıldığı, orman alanlarının tamamının turizm fonksiyonuna dönüştürülerek irtifak haklarının yatırımcılara verilmesi gibi bir durumun asla söz konusu olmadığı, orman alanlarının turizm amaçlı tahsise konu olması durumunda il genelindeki toplam orman sayılan yerlerin binde 5'ini geçemeyeceği hükmünün uygulandığı, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırlarının deniz alanlarını da içerecek şekilde çizilmesinin nedeninin, 3621 sayılı Kıyı Kanunu uyarınca yürütülecek planlama çalışmalarında herhangi bir yetki karmaşasına mahal vermeden Bakanlıklarının yetkili kılınması olduğu, deniz alanlarında ne hukuken ne de fiilen üst hakkı tesisinin mümkün olduğu, İzmir Çeşme Paşalimanı KTKGB'nin belirlenmesine ilişkin 12/10/2005 tarih ve 2004/8328 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemi ile açılan davada verilen Danıştay Altıncı Dairesinin E:2006/4056, K:2008/8262 sayılı iptal kararında belirtilen gerekçe dikkate alınarak, İzmir Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinin sınırlarının yeniden belirlenmesine ilişkin çalışmalarda daha önceki iptal gerekçeleri karşılanacak şekilde hareket edildiği, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi statüsünün Bakanlıkları tarafından ilan edilen alanlar arasında koruma düzeyi en yüksek ve koruma kullanma dengesine en uygun statü olduğu, dava konusu işlemin mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde yürütüldüğü, plan ve proje çalışmalarının katılımcı bir anlayışla sürdürülmekte olduğu, bölgede yürütülen plan ve proje çalışmaları esnasında ilgili koruma mevzuatı uyarınca değerlendirme yapılarak plan kararları üretileceği, korunan alanların kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi olarak ilan edilmesinin önünde herhangi bir hukuki ve fiziki engel bulunmadığı, tam tersine, bu iki statünün koruma-kullanma dengesi içerisinde planlı bir turizm gelişimine destek olduğu, korunan alanlar ile 2634 sayılı Kanun uyarınca ilan edilmiş turizm merkezleri ya da kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinin çakışması durumunda planlama çalışmalarının, Bakanlıklarının uygun görüşü doğrultusunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yürütüldüğü ve planların koruma mevzuatı uyarınca onaylandığı, alınacak olan her türlü plan kararında çevreye duyarlılık ve sürdürülebilirlik ilkesi baz alınarak, bölgenin doğal dengesinin korunmasına yönelik tedbirlerin hassasiyetle alınacağı, planlama çalışmalarında özel nitelikli tarım arazilerine ilişkin olarak ilgili yönetmelikler uyarınca alınacak kurum görüşleri doğrultusunda işlem yapılacağı, bölge içerisinde golf kullanımlarının yer alması durumunda, sahaların ihtiyaç duyacağı suyun atık su arıtma tesislerinden elde edileceği, turizm sektörünün, makro ekonomi hedeflerine katkısı açısından en stratejik sektörler arasında geldiği ve üstün kamu yararı içerdiği, bu hususun yargılama esnasında dikkate alınması gerektiği, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI: Davacılar tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulmasının; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkün olduğu belirtilmiş; 4. fıkrasında, "Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümleri kıyasen uygulanır." denilmiş; 50. maddesinin 4. fıkrasında ise, Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesinin bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılacağı hükme bağlanmıştır. Danıştay Dördüncü Dairesinin temyize konu kararı; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 12/06/2024 tarih ve E:2023/2122, K:2024/1361 sayılı bozma kararında belirtilen gerekçeler göz önüne alınarak verilmiş bir karar olduğundan, usul ve hukuka uygun bulunmakta ve bozulmasını gerektirecek bir hukuka aykırılık taşımamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine, 2.Dava konusu 11/02/2020 tarih ve 2103 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Dördüncü Dairesinin temyize konu 31/10/2024 tarih ve E:2024/3347, K:2024/6015 sayılı kararının ONANMASINA, 3.Kesin olarak, 14/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.