Danıştay 2024/2277 E. 2025/598 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/2277 Karar No : 2025/598

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

2- ... Kaymakamlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin 18/10/2023 tarih ve E:2019/8477, K:2023/5725 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Evlilik cüzdanı ibraz edilmediği gerekçesiyle Silivri Öğretmenevinde konaklamaya izin verilmemesine ilişkin 20/03/2019 tarihli işlem ile bu işlemin dayanağını teşkil eden Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmenevi, Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Uygulama Yönergesi'nin 13. maddesinin 9. fıkrasının iptali istenilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 18/10/2023 tarih ve E:2019/8477, K:2023/5725 sayılı kararıyla; Dava konusu düzenlemenin incelenmesi : Dava konusu Yönerge'nin yürürlüğe girdiği tarihteki haliyle Anayasa'nın 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verildiği, Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabildikleri, Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeninin, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içerdiği ve her normun geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığı, normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin, ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceğinin hukukun genel ilkelerinden olduğu, Dava konusu Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmenevi, Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Uygulama Yönergesi'nde; öğretmenevi ile öğretmenevi ve akşam sanat okulunun "kurum" olarak tanımlandığı, kurumun asıl amacının eğitim çalışanlarının konaklama ihtiyacını karşılamak olduğunun belirtildiği, bunun yanında dinlenme ve eğlenme ihtiyaçlarını da imkânları ölçüsünde yerine getirme, eğitim çalışanlarının sosyal ve kültürel ihtiyaçları ile meslekî eğitim alanında gelişimlerine ilişkin faaliyetlere imkânları ölçüsünde destek sağlama ve işletmelerde meslek eğitimi uygulaması kapsamında meslekî ve teknik eğitim okul ve kurum öğrencilerinin stajyerlik ve çıraklık beceri eğitimi yapmalarına katkı sağlamanın da kurumun amaçları olarak belirlendiği, Ayrıca kurumda 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanunu ve bu Kanun çerçevesinde yürürlüğe konulan yönetmelik hükümlerine göre çırak ve beceri eğitimi öğrencisinin stajyer olarak istihdam edilmesinin esas alındığı, Görüldüğü üzere öğretmenevi ile öğretmenevi ve akşam sanat okulunun aslî fonksiyonlarının eğitim çalışanlarının konaklama ihtiyacını karşılamak olmakla birlikte, meslekî ve teknik eğitim okul ve kurum öğrencilerinin stajyer olarak istihdam edilmesi yoluyla stajyerlik ve çıraklık beceri eğitimi yapmalarına olanak sağlamayı da amaçladıklarının açık olduğu, Yönerge'nin 13. maddesinde, konaklama ünitelerinden faydalanmak isteyenlere Kimlik Bildirme Kanunu'na göre işlem yapılması ve girişte konaklama belgesi düzenlenmesi, iptali istenilen düzenlemede ise çift olarak konaklamak isteyenlerden evlilik cüzdanı ibraz etmelerinin istenmesinin öngörüldüğü, Kararda yer verilen mevzuatın incelenmesinden; öğretmenevi ile öğretmenevi ve akşam sanat okulunun ikili yapıya sahip bir kurum olduğu, eğitim çalışanlarının konaklama, yeme-içme, spor, eğlence ve eğitim ihtiyaçları karşılanırken aynı zamanda çırak ve beceri eğitimi öğrencilerinin stajı açısından da mesleki eğitim uygulama alanı işlevi gördüğü, bu yönüyle sadece Bakanlığa ait otel/konaklama yeri olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varıldığı, Bu durumda, sadece sosyal tesis ya da otel/konaklama hizmeti verme amacı taşımadığı açık olan, aynı zamanda öğrencilerin çırak ve beceri eğitimi görmelerini sağlayan öğretmenevleri ile öğretmenevi ve akşam sanat okullarında konaklama hizmetinden yararlanmak isteyip de çift olarak konaklayacaklardan evlilik cüzdanı ibrazının istenilmesine ilişkin dava konusu düzenlemenin eğitim işlevine bağlı olarak sunulan eğitim hizmetinin gereklerine uygun olduğu, düzenlemede kamu yararına ve üst normlara aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı, Öte yandan, öğretmenevleri ile öğretmenevi ve akşam sanat okullarının, gerek Kimlik Bildirme Kanunu'nun 1. ve 2. maddeleri kapsamına girmesi, gerekse dava konusu Yönerge'nin 13. maddesinin 7. fıkrası uyarınca; adı geçen kurumların konaklama ünitelerinden faydalanmak isteyenlerin kimlik tespiti ve bildirimlerinin Kimlik Bildirme Kanunu'na göre yapılacağı ve bu kişilere girişte konaklama belgesi düzenleneceği hususunda tereddüt bulunmadığı, ancak Kimlik Bildirme Kanunu'na göre işlem yapılmasının, kurumun kendine özgü yapısı nedeniyle, çift olarak konaklayacaklardan kimlik dışında ayrıca evlilik cüzdanı ibrazının istenilmesine engel olduğu şeklinde yorumlanmasının da kamu hizmeti gereklilikleri yönünden mümkün görülmediği, Nitekim, öğretmenevleri ile öğretmenevi ve akşam sanat okulları gibi konaklama hizmetinin yanı sıra eğitim kurumu işlevi de gören bu ikili yapıya sahip bir diğer kuruluş olan uygulama otellerinin İşletme Yönerge'lerinde de benzer düzenlemelerin yer aldığı (Örneğin, Hitit Üniversitesi HİTÜ Uygulama ve Araştırma Oteli Yönergesi'nin 11. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi, Atatürk Üniversitesi Turizm Fakültesi Uygulama Oteli İşletme Yönergesi'nin 21. maddesi), Esasen dava konusu Yönerge'nin yürürlüğünden sonra yapılan mevzuat değişiklikleri sonucu, Milli Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerini düzenleyen ve 06/02/2021 tarih ve 31387 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Kararname Numarası: 70)'nin 9. maddesiyle değiştirilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü" başlıklı 318. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin, "Bakanlığa ait öğretmenevi ve akşam sanat okulu, misafirhane ve benzeri sosyal tesislere ilişkin usul ve esasları belirleyerek her türlü iş ve işlemleri yürütmek," hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 29/04/2021 tarih ve 31469 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulları Yönetmeliği'nin "Ünitelerden faydalanma" başlıklı 9. maddesinin 7. fıkrasında da, "Çift olarak aynı odada konaklamak isteyenlerden, evli olduklarını belgelendirmeleri istenir." düzenlemesine yer verildiğinin görüldüğü, Dava konusu bireysel işlemin incelenmesi: Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmenevi, Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Uygulama Yönergesi'nin 13. maddesinin 9. fıkrasında hukuka aykırılık görülmediğinden, anılan düzenlemeye dayanılarak evlilik cüzdanı ibraz edilmediği gerekçesiyle Silivri Öğretmenevinde konaklamaya izin verilmemesine ilişkin 20/03/2019 tarihli işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, çift olarak konaklamak isteyenlerden evlilik cüzdanı ibrazının istenmesinin hangi ilkeye aykırılık teşkil ettiğinin anlaşılamadığı, "eğitim hizmetinin gereklerinin" ne olduğunun ucu açık bir şekilde genişletilerek belirlenemeyeceği, turizm otelcilik bölümünde okuyan öğrencilerin yalnızca öğretmenevlerinde veya uygulama otellerinde değil diğer otellerde de stajını yaptığı, staj sırasında bir kısmı "evlilik cüzdanı ibraz etmeyen kişilerin yaratacağı olumsuz etkiden" korunmaya çalışılırken diğerlerinin bundan "korunmasına" gerek görülmediği, buna göre öğretmenevlerinde yapılan staj sırasında evlilik cüzdanı ibraz etmeyen kişilerin konaklamasına izin verilmesinin "milli eğitim hizmetinin amaç ve ilkeleriyle tutarlı bir nitelik taşımadığı" diğer otellerde yapılan staj sırasında milli eğitim hizmetinin amaç ve ilkeleriyle tutarlı bir nitelik taşıdığı sonucunun çıktığı, düzenlemenin Anayasa'ya, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğu, "normlar hiyerarşisi" ilkesi ile temel hak ve özgürlüklerin ancak yasa ile sınırlandırılabileceği ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin reddine, 2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 18/10/2023 tarih ve E:2019/8477, K:2023/5725 sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, 17/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY X- Dava, evlilik cüzdanı ibraz edilmediği gerekçesiyle Silivri Öğretmenevinde konaklamaya izin verilmemesine ilişkin 20/03/2019 tarihli işlem ile bu işlemin dayanağını teşkil eden Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmenevi, Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Uygulama Yönergesi'nin 13. maddesinin 9. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır. Dava konusu Yönerge, adı 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 22. maddesi ile Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname olarak değiştirilen 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin mülga 21. maddesine dayanılarak hazırlanmış olup, Yönerge'nin "Ünitelerden faydalanma" başlıklı 13. maddesinin 7. fıkrasında konaklama ünitelerinden faydalanmak isteyenlere Kimlik Bildirme Kanunu'na göre işlem yapılacağı düzenlemesine yer verilmiştir. 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu'nun 1. maddesinde, "(1) Bu Kanunda sayılan, özel veya resmi, her türlü konaklama, dinlenme bakım ve tedavi tesisleri ve işyerleri ile konutlarda geçici veya sürekli olarak kalanlar, oturanlar, çalışanlar ve ayrılanlar ile araç kiralayan gerçek ve tüzel kişilerin kimliklerinin tespiti ve bildirilmesi bu Kanunun hükümlerine göre yapılır. (2) Askeri konaklama, dinlenme ve kamp tesisleri ile ordu evleri bu Kanunun kapsamı dışındadır."; 2. maddesinde ise, "Otel, motel, han, pansiyon, bekar odaları, günübirlik kiralanan evler, kamp, kamping, tatil köyü ve benzeri her türlü, özel veya resmi konaklama yerleri ile özel sağlık müesseseleri, dinlenme ve huzur evleri, dini ve hayır kurumlarının sosyal tesislerinin sorumlu işleticileri, bu yerlerde ücretli veya ücretsiz, gündüz veya gece, yatacak yer gösterdikleri yerli veya yabancı herkesin kimlik ve geliş-ayrılış kayıtlarını, örneğine ve usulüne uygun şekilde günü gününe tutmak, genel kolluk örgütlerinin her an incelemelerine hazır bulundurmak, Devlet İstatistik Enstitüsüne, talebi halinde vermek zorundadırlar." hükümleri yer almaktadır. Uyuşmazlık konusu, çift olarak konaklamak isteyenlerden evlilik cüzdanı ibraz etmelerinin isteneceğine ilişkin düzenleme, Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen temel hak ve hürriyetlerden "özel hayatın gizliliği" kapsamındadır. Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin ancak kanun ile sınırlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Özel veya resmi konaklama tesislerinde konaklamak isteyen çiftlerden kimlik dışında "evlilik cüzdanı" ibraz etmelerinin istenmesi gerektiğine ilişkin bir kurala, ne dava konusu Yönerge'nin dayanağını teşkil eden 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'de, ne de Yönerge'nin atıf yaptığı 1774 sayılı Kanun'da yer verilmiştir. Bu itibarla, dayanağını oluşturan 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 1774 sayılı Kanun hükümlerinde yer almayan bir sınırlama getirmesi nedeniyle üst hukuk normlarına aykırı olan ve esasında ancak kanunla düzenlenebilecek bir sınırlama öngören dava konusu düzenlemede ve dolayısıyla bu düzenleme uyarınca tesis edilen dava konusu bireysel işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Açıklanan nedenle, davacının temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.