Danıştay · 4. Daire
Danıştay 4. Daire 2025/5659 E. 2026/579 K.
- Mahkeme
- Danıştay
- Daire
- 4. Daire
- Esas No
- 2025/5659
- Karar No
- 2026/579
- Karar Tarihi
T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/5659 Karar No : 2026/579
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) :... Bakanlığı VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
İSTEMİN KONUSU:... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... (...) mevkiinde yapılması planlanan "... (ER:...) Ruhsat Numaralı Saha Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumsuz" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dosyada bulunan bilgi, belgeler ile keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi neticesinde; bilirkişi raporunda; ''Proje alanı içerisinde; "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiatı Koruma Alanları" olarak belirlenen alanlar, “Yaban Hayatı Koruma Sahaları, Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları” , “Kültür Varlıkları”, “Tabiat Varlıkları”, “Sit Alanı” ve “Koruma Alanı” olarak tanımlanan özel alanlardan hiçbiri bulunmaktadır. Gürlü Antik Yerleşimi 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı’na yaklaşık 40-50 metre mesafededir. Proje alanı ve yakın çevresinde söz konusu alan bulunmamaktadır. Bu kapsamda Proje alanı İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik kapsamında kalmamaktadır. Proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı (Değişik: 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği’’ uyarınca hassas kirlenme bölgeleri bulunmamaktadır. Proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde “Özel Çevre Koruma Bölgesi” bulunmamaktadır. “Boğaziçi Kanunu'na göre Koruma Altına Alınan Alanlar” içerisinde yer almamaktadır. Proje alanı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında görüldüğü üzere orman arazilerden oluşmaktadır.Proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde söz konusu kanun gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı içerisinde, Mera Kanunu’nda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. Faaliyetin alanı, 01.08.2017 tarih ve 10341 sayılı (Değişik; 19.03.2021 tarih ve 31428 sayılı) Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği”nde yer almamaktadır. Proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde ilgili sözleşme uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, “Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları” bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinin "Akdeniz'in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar ile ilgisi bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinde; "Akdeniz' de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinde; Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz'de Ortak Öneme 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinde; Cenova Bildirgesi'nin 17. maddesinde yer alan "Akdeniz'e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. Proje sahası içerisinde “Kültürel Miras” ve “Doğal Miras” alanı bulunmamaktadır. Proje alanı dahilinde ve etki alanında “Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi” (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı içerisinde yer almaktadır. Maden projesi Kadastro haritasına göre Orman arazisi üzerindedir. Tarım alanı bulunmamaktadır. Proje alanında herhangi bir Sulak Alanlar yer almamaktadır. Proje alanında herhangi bir göl, gölet yer almamaktadır. Proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde belirtilen alanlar bulunmamaktadır.'' tespitlerine yer verilmek suretiyle söz konusu projede mevzuata aykırılık bulunmadığı belirtilmiş ise de, dava konusu proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanların bulunduğu, dava konusu ruhsat sahasının bulunduğu alanı civarında ÇED alanına 375,5 m uzaklıkta Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesinde zeytinlik vasfıyla kayıtlı ... parsel nolu taşınmaz ile yine ÇED alanına 1.260,0 m uzaklıkta Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesinde zeytin bahçesi vasfıyla kayıtlı ... ada ... parsel nolu taşınmazların bulunduğu, bu yönüyle de mevzuata aykırılık teşkil ettiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, öte yandan, her ne kadar Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından yapılan inceleme sonucu oluşturulan görüşte, “Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesi Mevkiinde İR:... ruhsat nolu ÇED alan sahasının tescilli kültür varlıklarını koruma ve sit alanlarının dışında olduğu ancak kuzeybatısında Gürlü Antik yerleşimi 1. Derece arkeolojik sit alanına kuş uçumu yaklaşık 40 metre, güneyinde Gürlü Antik Taş Ocağı 1. Derece arkeolojik sit alanına yaklaşık 50 metre yakın olduğu, bu bağlamda; Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesi, mülkiyeti maliye hazinesine ait orman vasıflı ... parsel içerisinde bulunan Turanlar Grup Madencilik tarafından ... (ER:...) ruhsat numaralı sahanın ÇED alanı sınırları içerisinde bulunan Gürlü kaya mezarı koruma alanı sınırları dışında ekli haritada belirtilen kısımda madencilik faaliyeti yapılmasında 2863 sayılı Yasa kapsamında kültür varlıkları yönünden sakınca olmadığı belirtilmiş ise de bilirkişi raporunda bu hususa ilişkin olarak; "Yerinde yapılan incelemede; görüş sorulan maden sahasına yönelik arazi şartları ve bitki örtüsünün izin verdiği ölçüde yapılan incelemede 2863 sayılı Yasanın 6. maddesi kapsamında değerlendirilen kaya mezarına rastlanılmıştır’’ ibaresi yer aldığı, Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olan kaya mezarının tescil işlemlerinin yapıldığının anlaşıldığı, kaya mezarının patlatmasız ocak alanı 1’in sınırında olduğu görüldüğü, ayrıca ÇED alanına 28 m. mesafede III. Derece Sit Alanı ve 141 m. mesafede I. Derece Sit Alanı bulunmaktadır." hususlarına yer verildiğinin görüldüğü sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ilk derece mahkemesi kararının varsayıma ve eksik incelemeye dayalı verildiği; içtihada aykırılık taşıdığı, ÇED sürecinin sona erdirilmesi nedeniyle, Maden Kanununun 24. maddesi gereği ruhsat iptalinin kaçınılmaz hale getirileceği, öte yandan, bilirkişi raporunda; sit alanları yönünden yetkinliği olmayan bilirkişilerce değerlendirilme yapıldığı, sit alanlarına yakın yerlerde patlatmasız üretim yapılacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY: Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... (...) mevkiinde yapılması planlanan "... (ER:...) Ruhsat Numaralı Saha Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumsuz" kararının iptali istemiyle akılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Çevresel etki değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir. 25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işleme esas başvurunun yapıldığı tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde; ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı": Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı; aynı fıkranın (ı) bendinde ise "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumsuz Kararı": Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyonca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle gerçekleştirilmesinde çevre açısından sakınca görüldüğünü belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır.'' hükmüne; "Çevresel etki değerlendirmesine tabi projeler" başlıklı 7. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin; a) EK-I'de yer alan projelere b) “ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) EK-2'de yer alan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, mevcut projenin kapasitesi ile kapasite artışı toplamı EK-1'de belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ç) ÇED Olumlu kararı verilmiş projelerde yapılacak kapasite artışı veya kapasite artışları toplamı EK-1'de yer alan eşik değerler ve üzerinde olan projelere, d) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan ve eşik değeri olan fakat eşik değer altında kaldığından Yönetmelik kapsamı dışında kalan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışı toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-1'de belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." hükmüne; "Çevresel etki değerlendirmesi sürecinin başlatılması ve komisyonun kuruluşu" başlıklı 8. maddesinde "(1) Proje sahibi tarafından yetkilendirilen, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar Ek-3’te yer alan ÇED Genel Formatı esas alınarak hazırlanan ÇED Başvuru Dosyasını Bakanlığa sunar. (2) ÇED Gereklidir Kararı verilen projeler için, proje sahibi tarafından yetkilendirilen, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar tarafından ÇED Başvuru Dosyası Bakanlığa sunulur. (3) Bakanlık, başvuru dosyasındaki bilgi ve belgeleri uygunluk bakımından inceler. Bu işlemler beş (5) iş günü içinde tamamlanır. Ek-3’te yer alan ÇED Genel Formatına uygun hazırlanmadığı anlaşılan ÇED Başvuru Dosyası tamamlanmak üzere iade edilir. Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar eksikliklerini tamamlayıp ÇED Başvuru Dosyasını yeniden Bakanlığa sunar. (4) İnceleme sonucunda başvuru dosyasının ek-3’te yer alan ÇED Genel Formatına uygun hazırlandığına karar verilmesi halinde, Bakanlık tarafından başvuru dosyasındaki bilgiler dikkate alınarak, ilgili kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Bakanlık yetkilileri, proje sahibi ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan oluşan bir Komisyon kurulur. (5) Proje ile ilgili olarak başvurunun yapıldığını, ÇED sürecinin başladığını, ÇED Başvuru Dosyasının halkın görüşüne açıldığını ve ÇED süreci tamamlanana kadar projeye ilişkin görüş ve önerilerin Valiliğe veya Bakanlığa verilebileceği Bakanlık ve Valilik tarafından anons, askıda ilan, internet vb. şekilde halka duyurulur. (6) Bakanlık, Halkın Katılımı Toplantısı ve kapsam belirleme için görüş verme tarihini belirten bir yazıyı ve ek-3’te yer alan Genel Format doğrultusunda hazırlanmış ÇED Başvuru Dosyasını, Komisyon üyelerine gönderir. (7) Bakanlık, gerekli gördüğü hallerde, projenin konusu, türü ve proje için belirlenen yerin özelliklerini de dikkate alarak, üniversiteler, enstitüler, araştırma ve uzman kuruluşları, meslek odaları, sendikalar, birlikler, sivil toplum örgütlerinden temsilcileri de Komisyon toplantılarına üye olarak çağırabilir. (8) Komisyonda kurum ve kuruluş temsilcisi olarak görev yapan üyelerin, yeterli mesleki bilgi ve deneyime sahip olmaları ve temsil ettikleri kurum/kuruluşların görev alanlarıyla sınırlı olmak üzere görüş vermeye yetkili kılınmış olmaları esastır." hükmüne; "Çevresel etki değerlendirmesi olumlu veya çevresel etki değerlendirmesi olumsuz kararı" başlıklı 14. maddesinde ise, "(1) Komisyon tarafından incelenerek son şekli verilen ÇED Raporu, halkın görüş ve önerilerini almak üzere, Bakanlık ve/veya Valilik tarafından askıda ilan ve internet aracılığı ile on (10) takvim günü görüşe açılır. Bakanlıkça proje ile ilgili karar alma sürecinde bu görüşler de değerlendirilir. Bakanlık halktan gelen görüşler doğrultusunda, rapor içeriğinde gerekli eksikliklerin tamamlanmasını, ek çalışmalar yapılmasını ya da Komisyonun yeniden toplanmasını isteyebilir. Nihai ÇED Raporu ve eklerinin proje sahibi taahhüdü altında olduğunu belirten taahhüt yazısı ve noter onaylı imza sirküleri beş (5) iş günü içerisinde Bakanlığa sunulur. Kamu kurum/kuruluşlarından imza sirküleri istenmez. (2) Birinci fıkrada belirtilen belgeler, süresi içerisinde gerekçesi belirtilmeden sunulmaz ise, projenin ÇED süreci sonlandırılır. (3) Bakanlık, Komisyon çalışmalarını ve halkın görüşlerini dikkate alarak proje için "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Olumsuz" kararını on (10) iş günü içinde verir ve bu kararı Komisyon üyelerine bildirir. Proje için verilen "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Olumsuz" kararı Bakanlık ve Valilik tarafından askıda ilan ve internet aracılığı ile halka duyurulur. (4) "ÇED Olumlu" kararı verilen proje için yedi (7) yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda "ÇED Olumlu" kararı geçersiz sayılır. (5) "ÇED Olumsuz" kararı verilen projeler için "ÇED Olumsuz" kararı verilmesine neden olan şartlarda değişiklik olması durumunda yeniden başvuruda bulunulabilir." hükümlerine yer verilmiştir. Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıf yaptığı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu yerine çıkarılan ve 01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller" başlıklı 266. maddesinde "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez." hükmüne; "Bilirkişinin haber verme yükümlülüğü" başlıklı 275. maddesinde "(1) Bilgisine başvurulan bilirkişi, kendisine tevdi olunan görevin, uzmanlık alanına girmediğini, inceleme konusu maddi vakıaların açıklığa kavuşturulması ve tespiti için, uzman kimliği bulunan başka bir bilirkişi ile işbirliğine ihtiyaç duyduğunu veya görevi kabulden kaçınmasını haklı kılacak mazeretini bir hafta içinde görevlendirmeyi yapan mahkemeye bildirir. (2) Bilirkişi, incelemesini gerçekleştirebilmek için, bazı hususların önceden soruşturulması ve tespiti ile bazı kayıt ve belgelerin getirtilmesine ihtiyaç duyuyorsa, bunun sağlanması için, bir hafta içinde kendisini görevlendiren mahkemeye bilgi verir ve talepte bulunur." hükmüne; "Bilirkişi raporuna itiraz" başlıklı 281. maddesinde "(1) Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler. Bilirkişi raporuna karşı talebin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. (2) Mahkeme, bilirkişi raporundaki eksiklik yahut belirsizliğin tamamlanması veya açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için, bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi, tayin edeceği duruşmada, sözlü olarak açıklamalarda bulunmasını da kendiliğinden isteyebilir. (3) Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla, tekrar inceleme de yaptırabilir." hükmüne; "Bilirkişinin oy ve görüşünün değerlendirilmesi" başlıklı 282. maddesinde ise, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapılmakta, bu bağlamda çevresel etki değerlendirmesi, kalkınma ve ekonomik gelişmeyi de etkileyecek şekilde, yapılması planlanan projelerin, doğayı tahrip etmeden ve çevreyi kirletmeden gerçekleştirilmesinde kullanılan, karar verme sürecini etkileyen, karar mercilerine, kararlarını sağlıklı bir şekilde verebilmeleri için seçenek üreten ve bu seçeneklerin olumlu ve olumsuz yönlerini saptayan bir yöntem olarak açıklanabilmektedir. İdare Mahkemesince, "... (ER:...) Ruhsat Numaralı Saha Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumsuz" kararına ilişkin hukuki denetiminin yapıldığı, harita mühendisi, çevre mühendisi, jeoloji mühendisi, maden mühendisi, ziraat mühendisi, biyolog ve orman mühendisinden oluşan bilirkişilerce hazırlanan raporda özetle, ''...Projenin gerçekleştirileceği bölgede bulunan diğer kalker taş ocağı ve kırma-eleme tesislerinin dava konusu proje alanına mesafeleri incelendiğinde; 60m. batısında ruhsat sınırında taş ocağı, kuzeyde hemen bitişiğinde davacının işlettiği taş ocağı, 830m. kuzeydoğuda ... İnşaata ait Taş Ocağı, 300m., 600m., 1100m güneyde taş ocakları, 1300m. güneyde ... Yol Asfaltlama A.Ş. taş ocağı, 3600m batıda ... Mahallesinde taş ocağı, 3250m batıda taş ocağı olduğu tespit edildiği, diğer yandan 950m. güneydoğuda Tarım İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin kurulduğu, OSB’nin en yakınındaki taş ocağı 280 m ve 370 m. Mesafede olduğu, bu taş ocakları eski yıllardan beri işletildiği, dava konusu alanı ve yakın çevresi taş ocakları mevcut olduğu, buna ilişkin uydu görüntülerinin rapora eklendiği, faaliyetin çevre üzerinde olumsuz etkilerinin bulunup bulunmadığı veya alınacak tedbirler sonucunda olumsuz etkilerin ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu, ancak üç km sınır içerisinde zeytinlik olduğu ve söz konusu projede mevzuata aykırılık bulunmadığının'' belirtildiği, Mahkeme kararının gerekçesinde ise; dava konusu proje alanı dahilinde ve yakın çevresinde Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanların bulunduğu, dava konusu ruhsat sahasının bulunduğu alanı civarında ÇED alanına 375,5 m uzaklıkta Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesinde zeytinlik vasfıyla kayıtlı ... parsel nolu taşınmaz ile yine ÇED alanına 1.260,0 m uzaklıkta Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesinde zeytin bahçesi vasfıyla kayıtlı ... ada ... parsel nolu taşınmazların bulunduğu bu yönüyle de mevzuata aykırılık teşkil ettiği ve Mersin İli, Tarsus İlçesi, ... Mahallesi, mülkiyeti maliye hazinesine ait orman vasıflı 246 parsel içerisinde bulunan, davacı tarafından ... (ER:...) ruhsat numaralı sahanın ÇED alanı sınırları içerisinde bulunan ... kaya mezarı koruma alanı sınırları dışında ekli haritada belirtilen kısımda madencilik faaliyeti yapılmasında 2863 sayılı Yasa kapsamında kültür varlıkları yönünden sakınca olmadığının belirtildiği, bilirkişi raporunda bu hususa ilişkin olarak ise; "Yerinde yapılan incelemede; Görüş sorulan maden sahasına yönelik arazi şartları ve bitki örtüsünün izin verdiği ölçüde yapılan incelemede 2863 sayılı Yasanın 6. Maddesi kapsamında değerlendirilen kaya mezarına rastlanılmıştır’’ ibaresinin yer aldığı, Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından korunması gereken taşınmaz kültür varlığı olan kaya mezarının tescil işlemlerinin yapıldığının anlaşıldığı, kaya mezarının patlatmasız ocak alanı 1’in sınırında olduğunun görüldüğü, ayrıca ÇED alanına 28 m. mesafede III. Derece Sit Alanı ve 141 m. mesafede I. Derece Sit Alanı bulunmaktadır'' denilmek suretiyle temyize konu kararın verildiği, ancak uyuşmazlığın çözülebilmesi için; bahse konu proje ile ilgili olarak dava konusu ÇED Olumsuz kararının sebep unsuru yönünden incelenmesi gerektiği, Mersin Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün... tarih ve ... sayılı yazısında: "Proje alanının Gürlü Köy yerleşim verine yakın mesafede olması ve yakın mesafede, planlanan sahanın güney doğusunda Tarsus Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin bulunması, söz konusu Tarsus Gıda İhtisas Organize Sanavi Bölgesi için ÇED Olumlu kararı verilmiş olması hususları göz önüne alındığında, planlanan "... (Er:...) Ruhsat Numaralı Saha Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesinin uygun görülmediğinin belirtildiği, bu durumda ''ÇED Olumsuz'' kararının sebep unsurunun planlanan proje yakınında Organize Sanayi Bölgesi olmasının gösterildiği, ancak Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda bu husunun detaylı bir şekilde incelenmediği, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle gerçekleştirilmesinde çevre açısından sakıncalı olduğu belirtilen ve dava konusu işlemin sebep unsuru olarak gösterilen hususlar yönünden detaylı inceleme yapılması gerekmektedir. Bu nedenle; uyuşmazlığın, dava konusu işleme sebep olarak gösterilen, projenin yapılmasının mevzuat bakımından uygun bulunmamasına ilişkin unsurlar özelinde, somut bir şekilde açıklığa kavuşturulması gerekmekte olup, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle gerçekleştirilmesinde sakınca olduğu belirtilen hususlar bakımından mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle karar verilmesi gerekmekte olup, karara esas alınabilecek nitelikte ve yeterlilikte olmayan bilirkişi raporuna dayanılarak verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Temyiz isteminin kabulüne, 2.Temyize konu... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 12/02/2026 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.