Danıştay 13. Daire 2022/4508 E. 2023/5197 K.

T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2022/4508 Karar No:2023/5197 TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Müdürlüğü (...) VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Çimento Fabrikaları A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU:... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 23/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen Konya ilinde bulunan ER:...sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu kararına dayalı olarak tesis edilen ihalenin iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda;...sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca oluşturulan Taşınmaz Komisyonu'nun takdir yetkisi bulunmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve yetki kullanılarak tesis edilen işlemin de somut gerekçesinin bulunması gerektiği; Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin bireysel ya da düzenleyici işlemler tesis ederken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığı, bu yetkiyi kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanmaları gerektiği, bu işlemlerin hukuka uygunluklarının yargı mercileri tarafından denetlenmesi sırasında ise, idareyi işlem yapmaya iten sebebin de irdeleneceği, bu itibarla, idare hukukunda işlemlerin objektif bir sebebe dayanması gerektiği, sebep unsurunun ise, karar alınmadan veya işlem tesis edilmeden önce varolan ve idareyi belli bir karar veya işlem tesis etmeye götüren hukuki veya fiili durum olduğu; Uyuşmazlığın belirtilen temel hukuki ilkelerle birlikte ele alınması sonucunda, davalı idare tarafından dava konusu ihalenin iptalinin dayanağı olan komisyon kararı ile, davacı şirketin ihale onayının uygun bulunmamasını gerektiren hukuki ve fiili durumun ortaya konulması, bir başka anlatımla işlemin sebep unsurunun belirlenmesi gerektiği; Bu bağlamda, Mahkemelerinin 05/10/2022 tarihli ara kararı ile davalı idareden, dava konusu ihalenin hangi gerekçelerle uygun bulunmayarak iptal edildiğinin sorulduğu; 18/10/2022 tarihli cevabi yazıda, "Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nde taban ihale bedelinin; işletme ruhsat taban bedelinden az olmamak kaydıyla, sahanın ruhsat safhası, konumu, rezerv bilgileri ve piyasa şartları dikkate alınarak belirleneceğinin belirtildiği, maden sahalarının zaman zaman taban ihale bedelleri üzerinden ruhsatlandırılmakla birlikte zaman zaman da taban ihale bedelinin onlarca kat fazlasına ruhsatlandırılabildiği, bu hususun büyük ölçüde sahanın konumu ve rezerv bilgileri de dikkate alındığında piyasa şartlarıyla ilişkili olup piyasa şartları ihale taban bedelinin belirlendiği dönem ile ihalenin yapılacağı dönem arasında geçen sürede dahi ciddi farklılıklar gösterebildiği, dava konusu teklif de ihale taban bedelinden fazla olmakla birlikte taban ihale bedeli, verilen teklifler ve piyasa koşulları dikkate alındığında ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği, diğer bir söylemle, söz konusu teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği düşünüldüğü, bu nedenlerle talebin ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonunca uygun görülmediği"nin bildirildiği; Bu durumda, dava konusu ihalede, taban ihale bedelinin 113.132,00-TL olarak belirlendiği, açık artırma neticesi ihalenin 2.055.000,00-TL ile (18 kat) sonuçlandığı, davalı idarece somut bir gerekçe belirtilmeden salt daha yüksek bedelle ruhsatlandırılabileceği yönündeki soyut gerekçe ile ihalenin iptal edildiği, diğer taraftan, dosyaya sunulan belgelerden, tek kişinin katıldığı, artırma olmayan ihalelerin uygun bulunduğu anlaşıldığından, ihalenin iptaline ilişkin dava konusu işlemde sebep unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile dava konusu işlemin Anayasa, 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili diğer mevzuata uygun olduğu, Taşınmaz Komisyonu'nca hem hukuka uygunluk hem yerindelik denetimi yapıldığı, sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı, piyasa şartları ve rekabet koşulları dikkate alınarak davacı şirketin teklifinin kamu yararına uygun bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemlerin tesis edildiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, dava konusu işlemlerin sebep unsuru yönünden sakat olduğu, ihalenin hiçbir gerekçeye dayanmaksızın hukuka aykırı olarak iptal edildiği, idarenin takdir yetkisinin keyfi kullandığı, ihalenin iptali gerekçesi olarak ileri sürülen hususların muğlak olduğu, kamu yararının tespitinde katılımcı sayısı ve ihale bedelinin hangi kriterler esas alınarak belirlendiğinin objektif olarak ortaya konulmadığı, taban ihale bedelinin 113.132,00-TL olduğu ihalede 2.055.000,00-TL ihale bedelinin hangi gerekçeyle uygun bulunmadığının anlaşılamadığı, tek isteklinin katıldığı ve ihalenin uygun bulunduğu maden sahası arama ruhsatı ihaleleri bulunduğu, eşitlik ilkesinin ihlâl edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: HUKUKİ DEĞERLENDİRME : İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Dosyanın incelenmesinden, Konya ilinde bulunan IV. Grup maden sahasına ilişkin 23/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen ruhsat ihalesine biri davacı şirket olmak üzere 4 isteklinin katıldığı, kapalı teklif zarflarının açılmasından sonra teklifleri, geçerli kapalı tekliflerin aritmetik ortalamasının %50'sinin üzerinde kalan 2 istekli arasında açık artırma usûlüyle ihaleye devam edildiği, 14 defa artırım yapıldıktan sonra 15. artırımda davacı şirketle yarışan dava dışı şirketin ihaleden çekilmesi üzerine ihale komisyonunun 23/05/2022 tarihli kararı ile 2.055.000,00-TL'lik teklif fiyatı üzerinden ihalenin davacı şirketin üzerinde bırakıldığı, ihale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararının 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, Taşınmaz Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile ihale komisyonu kararının uygun bulunmadığı, anılan kararın ... tarih ve ... sayılı ... işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İdarenin işlem ve eylemlerinde Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğuna yönelik kural uyarınca, dava konusu ihalede eşit muamele ilkesine uygun davranılıp davranılmadığı ve idarenin eşit muamele ilkesine uygun davranma zorunluluğunu ortadan kaldıran dava konusu ihaleye özgü gerekçelerin bulunup bulunmadığının irdelenmesi amacıyla Dairemizin 19/06/2023 tarihli ara kararıyla davalı idare ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'ndan dava konusu ihalenin yapıldığı 23/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedelleri, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller, ihale komisyonu kararları ile bu tarihte gerçekleştirilen ihalelerden Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunan ve uygun bulunmayan ihalelerin tamamına ilişkin bilgiler ile Taşınmaz Komisyonu'nun 30/06/2022 tarihli kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedeli, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller ile ihale komisyonu kararlarını içeren bilgilerin liste hâlinde istenilmesine ve ER:...sayılı maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının maddi ve hukuki gerekçelerinin, aynı tarihte uygun bulunan ve uygun bulunmayan diğer maden ruhsatı ihaleleri de göz önünde bulundurularak somut, açık, anlaşılır bir şekilde açıklanmasının; 16/10/2023 tarihli ara kararıyla davalı idareden, 19/06/2023 tarihli ara kararına cevaben 15/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen maden sahası arama ruhsatı ihalelerine ilişkin bilgilerin gönderildiği anlaşıldığından, dava konusu ihalenin yapıldığı 23/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ilişkin bilgilerin tablo hâlinde ve listelenmiş olarak ve 30/06/2023 tarihli Taşınmaz Komisyonu kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan maden ruhsatı ihalelerine ait bilgileri içeren listede maden grubu bilgilerine yer verilmediğinden söz konusu listenin bu bilgi de eklenmek suretiyle tekrar gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiştir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 25/07/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde, Taşınmaz Komisyonu'nca dava konusu ihalenin uygun bulunmama gerekçesi, "... Maden sahaları zaman zaman taban ihale bedelleri üzerinden ruhsatlandırılmakla birlikte zaman zaman da taban ihale bedelinin onlarca kat fazlasına ruhsatlandırılabilmektedir. Bu husus büyük ölçüde sahanın konumu ve rezerv bilgileri de dikkate alındığında piyasa şartlarıyla ilişkili olup piyasa şartları ihale taban bedelinin belirlendiği dönem ile ihale işlemlerinin nihayete ereceği dönem arasında geçen sürede dahi ciddi farklılıklar gösterebilmektedir. ... dava konusu teklif de ihale taban bedelinden fazla olmakla birlikte taban ihale bedeli, verilen teklif ve piyasa koşulları dikkate alındığında ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği, diğer bir söylemle, söz konusu teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği düşünülmektedir. Bu nedenlerle talep, ... Taşınmaz Komisyonunca uygun görülmemiş olup mezkur sahanın, güncel piyasa koşulları dikkate alınarak, en az dava konusu nihai teklif olan 2.055.000,00-TL taban ihale bedeli üzerinden ve kamu yararına uygun olarak yeniden ihale edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. ..." şeklinde belirtilmiş; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 27/11/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde 23/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihaleler ile Taşınmaz Komisyonu tarafından 30/06/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin bilgilere tablo hâlinde yer verilmiştir. Dairemizin 19/06/2023 ve 16/10/2023 tarihli ara kararları üzerine davalı idare ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından gönderilen cevabî yazıların içeriği, yazı ekinde yer verilen 23/05/2022 tarihli ihaleler ve Taşınmaz Komisyonu tarafından 30/06/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin tablo hâlinde sunulan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, taban ihale bedeli 113.132,00-TL olarak belirlenen dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin altında olduğu ihalelerden bazıları Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmasına karşın (Örneğin, dava konusu ihaleyle aynı tarihte yapılan taban ihale bedeli 113.132,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:... sayılı saha için 114.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 330.750,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 1.448.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 500.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 720.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 315.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 250.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan; aynı tarihli Taşınmaz Komisyonu'nca değerlendirilen ihalelerden ER:.... sayılı saha için 800.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 750.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 500.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:...sayılı saha için 113.200,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 114.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan, ER:... sayılı saha için 114.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan ihalelerin onayları uygun bulunmuştur.) taban ihale bedelinin yaklaşık 18 katı kadar fiyat teklif edildiği için davacı şirket üzerinde bırakılan ER:... sayılı maden ruhsatı ihalesinin uygun bulunmadığı ve anılan sahaya ilişkin ihale bakımından eşit muamele ilkesine aykırı davranılmasını haklı kılan somut gerekçelerin de ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, maden sahalarına yönelik ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere kamu menfaatinin korunması amacına yönelik oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nun, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, bu nedenle ihale sonucu oluşan bedelin uygun bulunmayarak söz konusu ihale sahasının yeniden taban ihale bedeli belirlemek suretiyle tekrar ihaleye çıkılması yönündeki değerlendirmesinin, ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak göz önünde bulundurulabileceği ve ... tarafından sonuçlandırılan ihalelerin uygunluğunu değerlendirme noktasında takdir yetkisinin bulunduğu açık olmakla birlikte; dava konusu ihaleyle özdeş nitelikteki (aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin altında olduğu ihaleler) maden ruhsatı ihalelerine ilişkin onaylar uygun bulunmuşken 2.055.000,00-TL olarak teklif edilen ihale bedeli taban ihale bedelinin yaklaşık 18 katı olmasına karşın dava konusu ihale bakımından farklı tutum benimsenmesini haklı kılan somut gerekçelerin ortaya konulamaması nedeniyle, Taşınmaz Komisyonu'na verilen takdir yetkisinin objektif esaslara, eşit muamele ilkesine ve takdir yetkisinin veriliş amacına uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin reddine, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine, 5. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 04/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.