Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/12346, 21.09.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

MURAT ERKANLI BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/12346)

Karar Tarihi: 21/9/2017

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tutukluluk süresinin uzun olması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/7/2014 tarihinde

yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, tasarlayarak kasten adam öldürme suçunu işlediği

şüphesiyle 27/12/2009 tarihinde gözaltına alınmış ve

Balıkesir 2. Sulh Ceza Mahkemesince 29/12/2009 tarihinde tutuklanmıştır.

9. Tutuklu devam eden yargılamada Balıkesir 2. Ağır Ceza

Mahkemesi 22/2/2011 tarihli kararıyla başvurucunun

kasten adam öldürmeye azmettirme suçundan ağırlaştırılmış müebbet, kasten adam

öldürmeye azmettirmeye teşebbüs suçundan iki kez 12 yıl, bir kez 9 yıl hapis

cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

10. Kararı temyizen inceleyen Yargıtay

1. Ceza Dairesi 28/11/2012 tarihli ilamıyla ilk derece

mahkemesinin kararını bozmuştur.

11. Bozma kararından sonra dosya, Balıkesir 2. Ağır Ceza

Mahkemesinin 2012/261 sayılı esasına kaydedilmiştir. Mahkeme 17/1/2013

tarihinde, dava dosyasının İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2011/149

sayılı dosyasıyla birleştirilmesine ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına

karar vermiştir.

12. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi 13/5/2013

tarihinde dosyanın İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2011/115 sayılı

dosyası ile birleştirilmesine karar vermiştir.

13. Yargılama İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2011/115

sayılı dosyası üzerinden yürütülmekteyken anılan Mahkemenin kapatılması üzerine

dosyanın yetkili ve görevli mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

14. Bu karar üzerine yargılamaya Balıkesir 2. Ağır Ceza

Mahkemesinde (E.2014/100) devam edilmiştir.

15. Başvurucu 27/6/2014 tarihli

duruşmada tutuksuz yargılanmak üzere tahliyesini talep etmiş ancak başvurucunun

bu talebi reddedilmiştir.

16. Başvurucu, Balıkesir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 27/6/2014 tarihli ret kararına itiraz etmiş ancak

başvurucunun itirazı Balıkesir 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 8/7/2014 tarihli

kararı ile reddedilmiştir.

17. Başvurucu 23/7/2014 tarihinde

bireysel başvuruda bulunmuştur.

18. Başvurucu 26/12/2014 tarihinde

tahliye edilmiştir.

19. Balıkesir 2. Ağır Ceza Mahkemesi 1/7/2015

tarihli kararıyla başvurucunun kasten adam öldürmeye azmettirme suçundan

ağırlaştırılmış müebbet, kasten adam öldürmeye azmettirmeye teşebbüs suçundan

iki kez 12 yıl, bir kez 9 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar

verilmiştir. Bu karar temyiz edilmiş olup temyiz incelemesi devam etmektedir.

IV. İLGİLİ HUKUK

20. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat

istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

ilgili bölümü şöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında

yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

...

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde

makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında

hüküm verilmeyen,

...

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler."

21. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

isteminin koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Karar veya hükümlerin

kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya

hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde

bulunulabilir.

(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır

ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle

ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa,

en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 21/9/2017 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

1. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu; başvuru tarihi itibarıyla yaklaşık 4 yıl 7 aydır

tutuklu olduğunu, genel ve soyut gerekçelerle tutukluluğunun devamına karar

verildiğini, bu gerekçelerin ilgili ve yeterli olmadığını, uzun süredir tutuklu

olduğunu belirterek Anayasa’nın 19. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş ve

tahliye talebinde bulunmuştur.

2. Değerlendirme

24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun bu

başlık altındaki şikâyetlerinin Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fıkrası

kapsamında incelenmesi gerekmektedir.

25. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar

başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

27. Yukarıda belirtilen Anayasa ve Kanun hükümleri gereğince

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece

mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir

kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 17).

28. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda öngörülen azami

süreyi veya makul süreyi aştığı iddiasıyla yapılan bireysel başvurular

bakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla başvurucu tahliye

edilmiş ise asıl dava sonuçlanmamış da olsa (ilgili Yargıtay içtihatlarına atıf

yaparak) 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma

imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna varmıştır (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, §§ 48-62; İrfan

Gerçek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016,§§ 33-45).

29. Somut olayda bireysel başvuruda bulunduktan sonra 26/12/2014 tarihinde tahliyesine karar verilen başvurucunun

tutukluluğun makul süreyi aştığına ilişkin iddiası, 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesi kapsamında açılacak davada da incelenebilir. Bu madde kapsamında

açılacak dava sonucuna göre başvurucunun tutukluluğunun makul süreyi aştığının

tespiti hâlinde görevli mahkemece başvurucu lehine tazminata da

hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen

dava yolu, başvurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz etkili bir

hukuk yoludur ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yapılan bireysel başvurunun

incelenmesi bireysel başvurunun "ikincil niteliği" ile

bağdaşmamaktadır.

30. Açıklanan nedenlerle tutukluluğun makul süreyi aştığı

iddiasının yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapıldığı

anlaşıldığından başvurunun başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 21/9/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes KAYA

Başvurucu

:

Murat ERKANLI

Vekili

:

Av. Mümtaz BENLİ