Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/5371, 22.02.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

GULALEK BEGNYYAZOVA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/5371)

Karar Tarihi: 22/2/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağı

olduğu gerekçesiyle uygulanan sınır dışı etme işlemine karşı açılan davada adil

yargılanma hakkının ve Kumkapı (İstanbul) Geri Gönderme Merkezinde (GGM) otuz

beş gün tutulma nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, 2007 yılında Türkiye'de iken uyruğunda olduğu

Türkmenistan'a gönderilmiş ve 24/5/2014 tarihinde Türkiye’ye yeniden giriş

yapmıştır.

10. 11/9/2014 günü ikamet tezkeresi almak üzere başvurduğu

Emniyet Müdürlüğünde, hakkında bulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağı

olduğu tespit edilerek idari gözetim altına alınmıştır.

11. İstanbul 5. Sulh Ceza Hakimliğinin 15/10/2014 tarihli

kararıyla başvurucu hakkındaki idari gözetim kararı kaldırılmıştır. Bu karar

üzerine başvurucu 16/10/2014 tarihinde serbest bırakılmıştır.

12. Başvurucu hakkında 12/9/2014 tarihli ve 2014/09/622 sayılı işlemlebulaşıcı hastalık nedeniyle yurda giriş yasağı

olduğu gerekçesiyle sınır dışı etme kararı verilmiştir. Başvurucu, bu işlemin

iptali istemiyle dava açımıştır.

13. İstanbul 1. İdare Mahkemesi 17/12/2014 tarihli ve E.2014/2059,

K.2014/2289 sayılı kararıyla, hakkında yurda giriş yasağı varken yurda giriş

yaptığı tespit edilen başvurucunun sınır dışı edilmesine ilişkin işlemde hukuka

aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine kesin olarak karar

vermiştir. Bu karar 19/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

14. Başvurucu 23/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

15. Mahkemenin 22/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

16. Başvurucu; sınır dışı edilme işlemine karşı açtığı davada

davalı idarenin savunmayı süresindevermediğini, bu savunmanın

kendisine tebliğ edilmediğini oysa kararın gerekçesinin süresinden sonra

verilen savunmaya dayandığını, öte yandandavalı idare

vekili lehine vekâlet ücretine hükmedildiğini, ayrıca herhangi bir hastalığının

da bulunmadığını, buna ilişkin raporun ise dikkate alınmadığını belirterek adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminata

hükmedilmesini istemiştir.

17. Bakanlık görüşünde, vekâlet ücretine ilişkin şikâyet

yönünden Anayasa Mahkemesinin Özkan Şen

(B. No: 2012/791, 7/11/2013) kararında ilgili kriterlerin belirlendiği,

başvurucunun diğer şikâyetleri yönünden ise konunun çelişmeli yargılanma hakkı

bağlamında incelenmesi gerektiği belirtilerek çelişmeli yargılanma hakkıyla

ilgili Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına

yer verilmiştir.

2. Değerlendirme

18. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği

iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir…”

19. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasında herkesin,

Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü

tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabileceği

belirtilmiştir. Buna göre Anayasa ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

sadece Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı içinde olan temel hak ve

özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaları inceleme görevi verilmiştir.

20. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 36. maddesini Anayasa'nın

yargılamaya ilişkin diğer hükümleri ile Sözleşme'nin 6. maddesi ve Sözleşme'yi yorumlayan AİHM içtihadı ışığında

yorumlamaktadır (Güher Ergun ve diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38; Onurhan Solmaz,

B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22; Adnan

Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).

21. Bu çerçevede bireysel başvuruya konu olan sınır dışı edilme

işlemine karşı açılan idari dava sürecine ilişkin şikâyetlerin de ancak ortak

koruma alanında olan ve Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil

yargılanma hakkı kapsamında ve Sözleşme'nin 6. maddesi ile buna ilişkin AİHM

içtihadı gözönünde bulundurularak incelenmesi

gerekmektedir.

22. AİHM; yabancıların ülkeye girişleri, ikametleri ve sınır

dışı edilmeleri ile ilgili işlem ve yargılama süreçlerinin, Sözleşme’nin 6.

maddesinin (1) numaralı fıkrası anlamında bir “medeni hak ve yükümlülük” veya

bir “suç isnadının” esasının karara bağlanması ile ilgili olmadığını kabul

ederek anılan Sözleşme hükmünün, belirtilen yargılama süreçleri bakımından

uygulanabilir olmadığına karar vermiştir (Maaouia/Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/1/2000, §§ 33-40; Z.M. ve I.M., B. No: 2015/2037, 6/1/2016,

§ 62).

23. Anayasa Mahkemesi içtihadında da sınır dışı edilme

kararlarına ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama süreçlerine ilişkin

şikâyetlerin medeni hak niteliğinde olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı

kapsamında bireysel başvuruya konu edilemeyeceği belirlenmiştir (Z.M. ve I.M.). Bakılmakta olan bu

başvuruda da anılan içtihattan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılamaktadır.

24. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

25. Başvurucu, 12/9/2014 ile 16/10/2014 tarihleri arasında

Kumkapı GGM'de idari gözetim altında tutulmuş olması

nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzükü'nün 64.

maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği,

başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün

içinde bireysel başvuru yapılması gerekir.

27. Somut olayda, idari gözetim kararının kaldırılarak

başvurucunun serbest bırakıldığı 16/10/2014 tarihinden itibaren en geç otuz

günlük başvuru süresi içinde bireysel başvuru yapılması gerekirken bu süre

geçirildikten sonra 23/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunulduğu

anlaşılmıştır.

28. Açıklanan gerekçelerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının

ihlal edildiği iddiasının süre aşımı

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

konu bakımından yetkisizlik

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın süre aşımı nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

22/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Raportör

:

Mehmet Sadık

YAMLI

Başvurucu

:

Gulalek BEGNYYAZOVA

Vekili

:

Av. Durgut CAN