Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2023/13082 E. 2024/1866 K.

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2021/542 E., 2021/536 K. SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU İTİRAZ HAKEM HEYETİ SAYISI : 2021/İHK 18278 DAVACILAR : 1.... 2.... vekili Avukat ... DAVA TARİHİ : 04.02.2021 HÜKÜM/KARAR : Davalının İtirazının Kısmen Kabulüne SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ SAYISI : K-2021/57237

Taraflar arasındaki sigorta tahkim yargılaması sonunda Uyuşmazlık Hakem Heyetince başvurunun kabulüne karar verilmiştir.

Karara davalı vekili tarafından itiraz edilmesi üzerine, İtiraz Hakem Heyetince itirazın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İtiraz Hakem Heyeti kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA Davacılar vekili dava dilekçesinde; davalıya zorunlu trafik sigortası ile sigortalı bulunan aracın karıştığı 11.02.2012 tarihli tek taraflı trafik kazasında araç sürücüsü olan davacılar desteğinin vefat ettiğini belirterek fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla davacı eş ve çocuk için ayrı ayrı 2.500.00 TL olmak üzere toplam 5.000.00 TL tazminatın davalıdan tahsilini talep etmiş, talebini toplam 223.440.89 TL olarak yükseltmiştir. II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde; talebin teminat dışı olduğunu, talebin zamanaşımına uğradığını, hesaplanacak tazminattan müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ KARARI Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; talebin kabulü ile ... için 217.528,42 TL ve oğlu ... için 5.912,47 TL tazminatın temerrüt tarihi olan 04.02.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte aleyhinde başvuru yapılmış olan ...'nden alınarak başvuru sahipleri ... ve ...'ya ayrı ayrı ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İTİRAZ A. İtiraz Yoluna Başvuranlar Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili itiraz başvurusunda bulunmuştur.

B. İtiraz Sebepleri Davalı vekili itiraz dilekçesinde; başvuran tarafın taleplerinin teminat kapsamında olmadığını, somut olayda müteveffa sigortalı araç sürücüsü olup, sigortalı araç sürücüsünün kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerinin teminat kapsamında olmaması nedeniyle başvurunun reddine karar verilmesi gerektiğini, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97 nci maddesinde düzenlenen sigortacıya zorunlu başvuru şartı yerine getirilmeden tahkim yoluna başvurulmuş olduğundan başvurunun usulden reddi gerektiğini, hesaplanacak tazminattan müterafik kusurun tenzili gerektiğini, başvuru miktarı açısından başvuru tarihinden, ıslah edilen kısım için ise ıslah tarihinden faize hükmedilmesi gerektiğini, vekalet ücretinin hatalı olduğunu belirterek Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalıya usule uygun başvuru bulunduğu , kaza tarihi itibariyle talebin teminat dahilinde olduğu, müterafik kusur yönünden; kazada ölüm sebebiyle talep edilen destek zararının ölenin değil, üçüncü kişi durumundaki başvuru sahipleri üzerinde dolaylı ve yansıma yoluyla meydana geldiği dolayısıyla, bu zarardan doğan hakkın desteğe ait olmadığı, onun kusurunun da bu hakka etkili olmaması gerektiği, bu nedenle müterafik kusuru bulunsa dahi bu kusurun yansıması söz konusu olamayacağından bu yöndeki itirazın da reddi gerektiği, sigorta şirketinin ödeme yapmayarak tüm zarar için temerrüde düştüğü bu nedenle ıslah tarihinden itibaren faiz işletilmesine yönelik itirazın yerinde olmadığı, ancak 1/5 oranında vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken tam vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararına karşı itiraz eden davalı vekilinin itirazının kısmen kabulüne, 06.05.2021 tarih, 2021.E.21210, K-2021/57237 sayılı kararın düzeltilmesine, talebin kabulü ile ... için 217.528,42 TL ve oğlu ... için 5.912,47 TL tazminattın temerrüt tarihi olan 04.02.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte aleyhine başvuru yapılmış olan ...'nden alınarak başvuru sahipleri ... ve ...'ya ayrı ayrı ödenmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri Davalı vekili temyiz dilekçesinde; Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararına karşı yaptığı itiraz başvurusunda bildirdiği sebepleri ile ve ayrıca davacının anne ve babasının hayatta olup olmadığına dair dosyada belge bulunmadığını, hesap raporunda bu durumun değerlendirilmediğini, davacılara Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından ödeme yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiğini belirterek İtiraz Hakem Heyeti kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe: 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davalı ... tarafından karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası (ZMSS) poliçesi ile teminat altına alınan, desteğin sürücüsü olduğu aracın karıştığı tek taraflı trafik kazası sonucu ölüm nedeniyle ölenin desteğinden yoksun kalanların açtığı destekten yoksun kalma tazminatı talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85, 89, 90, 91 ve 92 nci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53 üncü maddesi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30 uncu maddesi, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları.

3. Değerlendirme 1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.UYAP sistemi üzerinden yapılan sorgulamada davacı ...'nun, dosya temyiz edildikten sonra 07.02.2023 tarihinde vefat ettiği anlaşılmıştır. Dava devam ederken taraflardan birinin ölmesi halinde, ölen kişinin taraf ehliyeti son bulur(MK m.28.I) Bu nedenle, davaya ölen tarafa karşı veya onun tarafından devam edilmesine imkan yoktur. Ölen tarafın mirasçılarına karşı veya onun mirasçıları tarafından davaya devam edilip edilmeyeceğini tespit için, bir ayrım yapmak gerekir. Yalnız ölen tarafı ilgilendirmeyen, yani mirasçıları da ilgilendiren, mirasçıların malvarlığı haklarını etkileyen davalar, tarafın ölümü ile konusuz kalmaz.Bu davalara, ölen tarafın mirasçılarına karşı(veya mirasçılar tarafından) devam edilir. Mirasçıları da ilgilendiren davalar, ölen tarafın mirasçılarına karşı geçen alacakları, hakları veya mallarına (MK m.599)ilişkin davalardır. Bunlar malvarlığı haklarına ilişkin davalardır. Bu halde, ölen tarafın mirasçıları, davayı mecburi dava arkadaşı olarak hep birlikte takip ederler. Ölen taraf davalı ise, davacı, davayı davalının mirasçılarının hepsine karşı birlikte devam ettirebilir. Taraf teşkili kamu düzenine ilişkin olup, re’sen yargılamanın her aşamasında göz önünde bulundurulması gerekir. Buna göre, her ne kadar Hakem Heyetince temyize konu hüküm tesis edilmiş ise de; davacı ...'nun temyiz aşamasında öldüğü anlaşıldığından, Hakem Heyetince; öncelikle davacı ...'nun mirasçılarının davaya devam edip etmeyecekleri belirlenip, fiili duruma göre de tazminat hesabı yapılırken varsayımsal olarak mütevaffa davacının tüm yaşam süresi esas alınmış olup dolayısıyla davacının yargılama devam ederken ölmesi sebebiyle, hesaplamanın ölüm tarihine kadar yapılması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.

VI. KARAR 1- Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2- Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davalıya iadesine,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,

21.02.2024 gününde Üye ...'ın karşı oyu ve oyçokluğuyla karar verildi. . (Karşı Oy)

KARŞI OY

Davacılar vekili dava dilekçesinde; 11.10.2012 tarihinde meydana gelen tek taraflı trafik kazasında davalı ... şirketine ZMSS trafik poliçesi ile trafik sigortalı aracın sürücüsü desteklerinin hayatını kaybettiğini fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile destekten yoksun kalma tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; tazminatın teminat kapsamı dışında olduğu bu nedenle davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Uyuşmazlık Hakem Heyeti, davanın kabulüne karar verilmiş ve davalı tarafında İtiraz Hakem Heyetine itiraz etmesi üzerine İtiraz Hakem Heyeti itiraz talebinin reddine karar vermiştir.

Davalı vekilinin kararı temyiz etmesi üzerine Sayın Çoğunluk kararın bozulmasına karar vermiştir.

Diğer sigorta türlerinde olduğu gibi sorumluluk sigortalarında da kural olarak sözleşme serbestîsi ilkesi geçerlidir. Ancak, kamu yararını gözeten kanun koyucu birtakım sorumluluk sigortalarının yapılmasını tarafların iradesine bırakmamış bu konularda özel düzenlemeler yapmıştır. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 13. maddesinin 1. fıkrası ile de kamu yararı ön planda tutularak, yaptırılması zorunlu tutulan sorumluluk sigortalarının, özel kanunlardaki özel hükümler de saklı tutularak, sigorta şirketlerinin çalışma alanı kapsamında kalanlar bakımından bu tür sigorta sözleşmelerini yapmakla sigorta şirketleri zorunlu ve yükümlü tutulmuştur (Ulaş, Uygulamalı Zarar Sigortaları Hukuku, Ankara 2012, s. 873). Aynı konuya ilişkin bu yükümlülük 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1483. maddesinde de yinelenmiştir.

“İşleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu” KTK’nun 85. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenmiş ve “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” hükmüne yer verilmiştir. Nitekim Kanun’un 91. maddesi ile de işletenlerin, bu maddeye göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunluluğu getirilmiştir. Burada işletenin sorumluluğu hukuki nitelikçe tehlike sorumluluğuna ilişkin bulunmakla birlikte, işletenin hukuki sorumluluğunu üstlenen zorunlu sigortacının 91. maddede düzenlenen sorumluluğu ise, akdi (sözleşmesel) niteliktedir. Söz konusu akdi ilişki, işleten ile onun hukuki sorumluluğunu üzerine alan zorunlu (trafik) sigortacısı arasındadır.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında kalan hususlar aynı Kanun’un 92. maddesinde tahdidi olarak sayılarak, a bendinde; “İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler” sigorta teminatı kapsamı dışında bırakılmıştır. Vurgulamakta yarar vardır ki, bu hüküm işletenin eyleminden sorumlu olduğu kişilere yönelik kendi zararına dayalı talepleri noktasında önem arz etmektedir. Kaza ve dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan yasal düzenlemelere göre, salt sigorta şirketinin dava edildiği ve üçüncü kişinin zararının söz konusu olduğu durumlarda bu hükmün uygulama alanı bulamayacağı açıktır. Nitekim aynı ilkeler, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 13.11.2013 tarihli ve 2013/17-72 E., 2013/1558 K.; 02.03.2021 tarihli ve 2017/1718 E., 2021/180 K. sayılı kararında da benimsenmiştir.

Kazanın meydana geldiği ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan Karayolları Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası Genel Şartlarının A-1. maddesinde de; “Sigortacı, poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermiş olmasından dolayı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder” hükmüyle sözleşmenin kapsamı ve amacı net olarak belirlenmiş, tazminat kapsamında kalan hususlar da A-6. maddede sayılarak “İşleten tarafından ileri sürülecek tazminat talepleri” sigorta teminatı kapsamı dışında bırakılmıştır.

Görüldüğü gibi, karayolları zorunlu mali mesuliyet sigortasında, sigorta ettirenin zarar verdiği kişi, sigorta sözleşmesinin tarafı olmadığı hâlde bu sigortadan yararlanmaktadır (Karasu, R: Karayolları Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası, Ankara 2016, s. 23). Zira zorunlu trafik sigortası motorlu araç işleteninin KTK’nun 85/1. maddesinde yer alan üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu belirlenen limitler dâhilinde üstlenir.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası bir sorumluluk sigortası olarak TTK 1473. maddesi gereği ancak sigortalı işletenin KTK 85/1 maddesinden kaynaklanan bir motorlu aracın işletilmesinden dolayı üçüncü kişinin uğradığı zarardan bir sorumluluğu varsa sigortacı bu sorumluluğu teminat limiti kadar ödemek zorundadır. Ancak doğan bir zarardan işletenin bir sorumluluğu yoksa bir başka ifade ile zarar görenler zararlarının karşılanmasını işletenden talep edemeyeceklerse sigortacıdan da talep etmeleri mümkün değildir.(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.03.2021 Tarih, 2021/17-19 Esas, 2021/181 Karar aynı yöndedir.)

Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; aracın sürücüsü olan desteğin yüzde yüz kendi kusuru ile tek taraflı olarak trafik kazasında vefat etmesi nedeniyle davacıların anne ve babasının nasıl kendi kusuru ile ölen destek çocuklarından tazminat talep edemeyeceklerse sigorta şirketinden de bu tazminatı talep edemeyeceklerdir. Zira sigorta şirketinin üstleneceği bir sorumluluk burada bulunmamaktadır.

Bu gerekçelerle İtiraz Hakem Heyetinin itiraz ret kararının yukarıda sayılan gerekçelerle bozulmasına karar vermek gerekirken kararının farklı gerekçelerle bozulması yönünde verilen çoğunluk kararına katılmamaktayım.