Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2026/1906 E. 2026/4108 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/2335 E., 2025/3187 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 33. İş Mahkemesi SAYISI : 2024/62 E., 2024/207 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ..'nde .. Makine Çelik Montaj - İnş. Turz. Nakl. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait iş yerinde 01.10.1996 tarihinde işe başladığını, işverenin müvekkilini 1997 yılında çıraklık okuluna gönderdiğini, çıraklık okulu işveren ile imzaladığı çıraklık sözleşmesine göre müvekkiline ait 01.10.1997 tarihli işe giriş bildirgesi tanzim ederek 01.12.1998 tarih ve .. varide no ile Kurum kayıtlarına intikal ettirildiğini ve müvekkiline 4...9 sigorta numarası verildiğini, 17.08.1999 depreminden iki ay sonrasına kadar işyerinde fiilen ara vermeden 30.10.1999 tarihine kadar sürekli çalıştığını, davalı Kurumun 01.10.1997 tarihli işe giriş bildirgesini kuruma verilmesine rağmen hizmet cetveline işe giriş bildirgesinin işlenmemesi ve bordroda adı görülmemesi üzerine 01.02.2024 tarihli yazı ile (ek5) işe giriş bildirgesindeki tarihin bordrolara işlenmesi istenilmiş ise de davalı Kurum 12.02.2024 tarihli yazısı ile olumsuz cevap verildiğini belirterek, müvekkili davacının dava sigortalılığının, dışı .. Makine Çelik Montaj - İnş. Turz. Nakl. San. Tic. Ltd. Şti. iş yerinde iş akdine dayalı çalışmalarına istinaden ve işe giriş bildirgesi verildiği tarihte 16 yaşında olması nedeniyle 18 yaşını ikmal ettiği tarih olan 15.06.1999 tarihinden başlatılması gerektiğinin tespitine, aksi yöndeki kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP Davalı ... vekili, davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Somut olayda, davacı 01.10.1997 tarihinde .. .. Çıraklık ... Merkezi Müdürlüğü tarafından verilen işe giriş bildirgesi kapsamında sigorta başlangıç tarihinin tespitini talep etmiştir. İşe giriş bildirgesinin çıraklık ... merkezi tarafından verildiği ve davacının çıraklık eğitimi aldığı ancak çalıştığını ileri sürdüğü .. Makine Çelik Montaj-İnşaat Tur. Nakliye San Tic. Ltd. Şti. tarafından verilmiş işe giriş bildirgesinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Davacının çalıştığını ileri sürdüğü işverenlik tarafından işe giriş bildirgesi verilmemiş olması, Çıraklık ... Merkezi tarafından verilen işe giriş bildirgesinin uzun vadeli sigorta kolları kapsamında sigorta başlangıcının tespiti için yeterli kabul edilmemesi nedeniyle..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 3 70... . maddeleri. 2.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2., 3/II-B, 6'ncı,60'ıncı maddenin (G) bendi, 108., 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4., 5., 16. maddesi,3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesi, 14. maddesi, Geçici 4. maddesi hükümleridir. 506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden, aynı Kanunun 79. maddesinin 10. fıkrası kapsamında bir günlük çalışmanın belirlenmesi davasıdır. Bu nedenle hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla, sigortalılıktan söz edilebilmesi için, çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır. 506 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6. madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-B maddesinde; “Özel Kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35. maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür. Öte yandan aynı Kanun'un 3/II-B maddesinde, özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda; sigortalı ile işveren arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve sigortalının çırak olup olmadığı belirlenirken çalışma ilişkisi irdelenmeli, çıraklık sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliğinin çalışma yerine sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesi olduğu hususu gözetilmeli, sigortalının iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara eylemli olarak katılması ve meslek ve sanat eğitiminin ikinci plânda tutulması, bir başka anlatımla sigortalının emeğiyle iş yeri ve işverene katkıda bulunması durumlarında çıraklık ilişkisinin söz konusu olamayacağı benimsenmelidir. 05.07.1977 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4. maddesi çırağı, “Bu Kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir işyeri sahibinin hizmetine giren kimse...” olarak tanımlamıştır. Kanunun 5. maddesine göre çırak olabilmek için 12 yaşından küçük, 18 yaşından büyük olmamak gerekir. Kanun'un 16. maddesinde ise iş yeri sahibi veya temsilcisinin çırak adayını çalıştırmağa başlamadan önce velisi veya Kanuni mümessili ile üç örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecbur olduğu, 20. maddesinde, sözleşmenin bir örneğinin Mahalli Çıraklık ... Komitesine, derneğe kayıtlı ise ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu öngörülmüştür. 19.06.1986 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesinde, çırak olabilmek için 13 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak, en az ilkokul mezunu olmak, bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak koşullarına yer verilip, 14. maddesinde, çıraklık süresinin 3-4 yıl olduğu ve bu sürenin mesleklerin özelliğine göre ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirleneceği kesintisiz olarak devam edeceği, Geçici 4. maddesinde ise Kanunun 25. maddesine göre sigorta primlerinin ödenmesine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden mali yıl başından itibaren başlanacağı, bu tarihe kadar olan sürede primlerin iş yeri sahiplerince ödenmesine devam edileceği düzenlemesi yer almaktadır. Çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir. Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler -SSK anlamında sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile- belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hali de söz konusu değildir (Mustafa Çenberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; Ankara, 1977 Baskı, s;130). 3. Değerlendirme 1.Bu açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının 15.06.1981 doğumlu olduğu, dava dışı Milli ... Bakanlığı .. .. Çıraklık ... Merkezi unvanlı 1...1 sicil numaralı iş yerinde 01.10.1997 tarihli işe giriş bildirgesinin verildiği, işe giriş bildirgesinin üzerinde el yazısı ile "Torna" ibaresinin yazılı olduğu, davacının bu tarihte 16 yaşında olduğu, öte yandan davacı vekilinin dava dilekçesinde davacının dava konusu işe giriş bildirgesi verildiği tarihte .. Mak. Çelik Mont. Ltd. Şti.'de çalışıyor olduğunun beyan edildiği, anılan iş yerine ilişkin dosya kapsamına alınan iş yeri tescil bilgilerinde anılan şirket adına tescilli ... sicil no.lu iş yerinin torna -tesviye işi mahiyetinde olduğu, 23.02.1993-31.03.2002 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, iş yerinin dava konusu 1999/2. dönem bordrosunun da mevcut olduğu, ancak Mahkemece davacı adına dava konusu dönemi içerir şekilde çıraklık sözleşmesinin olup olmadığı, varsa çıraklık sözleşmesinde belirtilen işveren yanında dava konusu dönemde bir çalışmasının geçip geçmediği,çalışmanın üretime yönelik olup olmadığı yönünde herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmadan eksik inceleme ve araştırmaya dayalı karar verildiği anlaşılmaktadır. 2.Mahkemece gerek davalı Kurumdan gerekse Kocaeli Körfez Çıraklık ... Merkezi nezdinde araştırma yapılarak davacının çıraklık sözleşmesi olup olmadığı belirlenmeli, çıraklık sözleşmesinde belirtilen işverenin dava konusu dönem bordroları getirtilmeli, davacının anılan işyerinde dava konusu dönemde bir çalışmasının olup olmadığı var ise bu çalışma kapsamında hangi işleri yaptığı, davacının yaptığı işlerin üretimin bir parçası mı yoksa meslek ve sanat öğrenimine yönelik mi olduğu, iş yerinde işlerin davacının talep konusu dönemde yaşı itibariyle yapabileceği işlerden olup olmadığı, bu işleri yapma hususunda fiziksel ve psikolojik yetkinliğinin olup olmadığı, bu işi yapmayı bu yaşta öğrenip öğrenemeyeceği, yaptığı işi ne kadarlık süre içinde öğrenebileceği, iş yeri dönem bordrosunda kayıtlı kişiler de tanık sıfatıyla dinlenmek suretiyle belirlenmeli, bordro tanığına ulaşılamaması halinde dava konusu dönemde iş yerine komşu iş yeri sahipleri ve kayda geçmiş çalışanları ..., belediye, emniyet ve vergi dairesi nezdinde yapılacak araştırmayla belirlenerek çalışma ve vergi kayıtları getirtilmek suretiyle dinlenmeli, komşu iş yerinin de bulunamaması halinde davacıya çalışmasını bilebilecek kişilerin kimler olabileceği hususunda beyanı alınarak belirlenen kişilerin sigortalılık kayıtları da getirtilerek davacının çalışmasının varlığı ve niteliği hususunda beyanları alınmalı, tanık beyanları arasında oluşabilecek çelişkiler de giderilmek suretiyle varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmeli, çıraklık sözleşmesinin temin edilememesi halinde dahi davacının dava konusu dönemde .. Mak. Çelik Mont. Ltd. Şti.'de çalışıyor olduğu yönündeki beyanı dikkate alınarak anılan iş yerinin ... sicil no.lu iş yerinin 1999/2. dönem bordrosunda yer alan bordrolu çalışanlarının davacının anılan iş yerinde dava konusu dönemde bir çalışmasının olup olmadığı var ise bu çalışma kapsamında hangi işleri yaptığı, davacının yaptığı işlerin üretimin bir parçası mı yoksa meslek ve sanat öğrenimine yönelik mi olduğu, iş yerinde işlerin davacının talep konusu dönemde yaşı itibariyle yapabileceği işlerden olup olmadığı, bu işleri yapma hususunda fiziksel ve psikolojik yetkinliğinin olup olmadığı, bu işi yapmayı bu yaşta öğrenip öğrenemeyeceği, yaptığı işi ne kadarlık süre içinde öğrenebileceği hususlarında ayrıntılı beyanları alınmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

3.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR Açıklanan sebeple 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.