Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/8146 E. 2024/10604 K.

MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/162 E., 2024/770 K. KARAR : Esastan red İLK DERECE MAHKEMESİ : Kocaeli 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/44 E., 2023/196 K.

Taraflar arasındaki davalı yanında geçen çalışmalarının tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA Davacı vekili 16.02.2017 harç tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin muhtelif işyerlerinde çalıştığını, bu çalışmaları sonucunda 5150 gün prim ödeme gün sayısı ve 47 yaş koşulunu yerine getirerek 01.07.2015'den itibaren yaşlılık aylığı almaya başladığını, müvekkilinin sigortalı olarak çalıştığı sürelerden 05.09.2013 tarihinden 20.10.2013 tarihine kadar davalılardan ...'in ... Cambaztepe Cad. No:11 Silivri adresinde bulunan otel güçlendirme inşaatında çalıştığını, işverenin Silivri'de ayrı bir dosya açması gerekirken sigorta bildirimlerini Gölcük Sosyal Güvenlik Merkezinde bulunan 1085964.41 sicil sayılı işyerinden bildirdiğini, müvekkilinin inşaatlarda çalışan bir işçi olması sebebiyle bu sürede sigorta bildirimlerinin hangi işyerinden yapıldığını bilecek durumda olmadığını, 01.07.2015 tarihinde yaşlılık aylığına hak kazandıktan sonra yaklaşık 1 yıl yaşlılık aylığı aldığını, kurum müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.09.2016 tarih ve 100 sayılı rapora istinaden müvekkilinin 05.09.2013-20.10.2013 tarihleri arasındaki 45 günlük çalışmasının da iptal edildiğini, bu iptal işlemi sonucunda prim ödeme sayısı 5150 günün altına düşen müvekkilinin yaşlılık aylığının kesildiğini, kendisine ödenen aylık toplamının da borç kaydedildiğini, kuruma 02.02.2017 tarihinde yapılan başvurunun 06.02.2017 tarihli cevabi yazı ile reddedildiğini belirterek, müvekkilinin 05.09.2013-20.10.2013 tarihleri arasında davalı ... Bilgin'e ait Silivri'de bulunan Otel inşaatında sigortalı olarak çalıştığının tespiti ile, kurum tarafından yaşlılık aylıklarını kesmeye yönelik yapılan işlemin iptaline ve kesilen aylıkların yeniden bağlanmasına, buna bağlı olarak tahakkuk eden borcun iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP Davalı SGK vekili 20.02.2017 havale tarihli cevap dilekçesinde özetle; Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Denetmenliği tarafından düzenlenen 17.09.2015 tarih ve 100 sayılı raporu gereğince ... ünvanlı işyerindeki hizmetlerinin sahte olduğu tespit edildiğinden adı geçenin toplam çalışma gün sayısı 5109 güne düştüğünü ve emeklilik şartlarını kaybettiğini, bu nedenle aylığının iptal edildiğini, ödenen aylıklar için borç çıkartıldığını, kurum işlemlerinin usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..Mahkememizce bozma sonrası yapılan yargılama ile, bozma ilamı doğrultusunda Gölcük ve Silivri Sosyal Güvenlik Kurumlarına müzekkereler yazıldığı suç duyurusunun akıbetinin sorulduğu, SGK'dan şirketin otel inşaatının yapıldığı dönemde belirtilen adreste bu şirkete ait iş yeri tescil dosyasının ve davacının tespit istediği dönemdeki döneme ilişkin dönem bordroların getirtilerek bu bordrolardan çalışmaları tespit edilmiş olan tanıkların mahkememizce dinlendiği, ...'in tanık olarak mahkememizce beyanı alındığı, tüm tanık anlatımları ve dosya arasına alınan tüm müzekkere cevapları birlikte değerlendirildiğinde davacının davalı işyerinde çalışmasının gerçek ve fiili bir çalışma olmadığı kurum işleminin yerinde olduğu anlaşıldığından davanın reddine karar vermek gerekmiş aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece davanın reddine dair gerekçenin yerinde olmadığını, davacının iptal edilen çalışmalarının fiili ve gerçek olmadığına dair dosyada hiçbir bilgi ve belge bulunmadığını, davacının hizmetlerin iptal edildiği iş yeri adresi olan Gölcükteki davalı ...'e ait iş yerinde değil, dava dilekçesinde de açıkça belirttikleri gibi davalıya ait Silivri'de bulunan otel güçlendirme inşaatında çalışmalarının geçtiğini, kurum tarafından yapılan denetim sonucu davalıya ait Gölcükteki iş yerindeki çalışmaların fiili ve gerçek olmadığının tespit edildiğini, davacının fiilen iptal edilmiş olan 05.03.2013 - 20.10.2013 tarihleri arasında Silivri'deki otel inşaatında çalışmasına rağmen bu işyeri için ayrı bir işyeri dosyası açmadan çalışmalarının davalıya ait Gölcükteki iş yerinen bildirildiğini, bu durumun mahkemece dikkate alınmadığını, davacının Silivri'deki iş yerinde belirtilen tarihlerde çalıştığının ispatlandığını, belirtilen Silivri işyerinde çalışan kişilerin tanık olarak alınan beyanlarında çalışmayı doğruladıklarını, tamamen işverenin ihmalkarlığı nedeniyle çalışmalarının Gölcükteki işyeri üzerinden bildirilmiş olduğunu, davacının çalışmasını doğrulamayan tanıkların belirtilen Silivri işyerinde çalışmaları bulunmadığından davacının çalışmasını bilmemelerinin olağan bir durum olduğunu, bu tanıkların beyanlarının aleyhe yorumlanamayacağını, davacının 05.03.2013 - 20.10.2013 tarihleri arasında davalıya ait Silivri'deki otel güçlendirme inşaatında çalışmış olduğunun ispatlanmış olduğunu, aksi yöndeki İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " ...Davalı kurumun, davalı ...'e ait Gölcük/ Kocaeli adresinde bulunan inşaat malzemeleri alım satım mahiyetli ... sicilli iş yerinde 01.05.2008 - 17.09.2015 tarihleri arasındaki dönem yönünden yaptığı inceleme sonucu düzenlenen 17.09.2015 tarihli denetmen raporu gereğince davalıya ait iş yerinden sahte bildirimlerin yapıldığının tespit edildiği, bu iş yerinden çalışmaları kuruma bildirilen kişilerin aslında bu iş yerinde hiç çalışmadıklarının tespit edildiği ve bu kapsamda davacı ile birlikte bu iş yerinin bordrolarında yer alan tüm kişilerin hizmetlerinin iptal edildiği, davacının da 05.09.2013 - 20.10.2013 tarihleri arasındaki bu iş yerinden bildirilen hizmetlerinin iptal edildiği, akabinde daha önce bu hizmetler de katılarak yaşlılık aylığı bağlanan davacının aylığının kesildiği, davacının bu çalışmalarının fiili ve gerçek olduğu, davalıya ait Silivri'deki otel inşaatında fiilen iptal edilen dönemlerde çalıştığının tespiti ve buna dair kurum işleminin iptali talebi ile dava açtığı, yapılan yargılama sonucunda mahkemece davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, kararın davacı tarafça istinaf edildiği anlaşılmaktadır.

İptal konusu olan 05.09.2013 - 20.10.2013 tarihleri arasında davalıya ait inşaat malzemeleri alım satım mahiyetli ... sicilli iş yerinde davacının fiilen çalışmadığı hususunda davacı tarafın da bir itirazı bulunmamaktadır. Davacının iddiası, bu dönem içerisinde davalıya ait Silivri'deki otel güçlendirme inşaatına dair işyerinde çalıştığı ancak bildirimlerin Gölcük işyerinden bildirildiği hususuna ilişkindir. Bu nedenle davadaki asıl ihtilaf davacının, iptal dönemi olan 05.09.2013 - 20.10.2013 tarihleri arasında davalıya ait Silivri'deki otel güçlendirme inşaatında fiili çalışmasının bulunup bulunmadığı hususudur.

Davacının çalıştığını iddia ettiği davalıya ait Silivri'de bulunan otel inşaatına ilişkin ilgili belediyeden gönderilen belgelerden otelin inşaatına ilişkin yapı sahibinin ve yapı müteahhitinin ... Turizm İnş. Ltd. Şti. olarak belirtildiği, SGK' ya yazılan müzekkereye gelen cevaptan, bu işyerinden davaya konu dönem yönünden kuruma sigorta bildirimi yapılan çalışan bulunmadığı, bu döneme ilişkin bordroların kuruma verilmediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu işyerinden daha sonra veya öncesi dönemlerde kuruma çalışmaları bildirilen işçilerin dava konusu talep dönemi yönünden bordro tanığı sıfatı bulunmayıp, bu kişilerin bordro tanığı olarak kabulü ve dava konusu dönem yönünden beyanlarına itibar edilmesi mümkün bulunmamaktadır. Dinlenen ve davacının çalışmasını doğrulayan çalışanların da aynı şekilde sigorta bildirimlerinin davalının Gölcük'teki işyerinden bildirildiği ve bu şahısların da bu döneme ilişkin sigorta bildirimlerinin iptal edildiği anlaşılmakla, bu tanıkların beyanlarına itibar edilmemesi gerekmektedir. Davacının iddia ettiği Silivri işyerindeki çalışması Yargıtay içtihatları gereği bordro tanıkları veya komşu işyeri tanıkları tarafından doğrulanmamakla bu işyerinde yapıldığı iddia edilen çalışmalarının ispatlanamadığına dair İlk Derece Mahkemesi isabetlidir. Davalı işverenin çalışmayı kabulü de tek başına ispat için yeterli değildir. Bu nedenle davacı tarafça söz konusu işyerindeki çalışma iddiası ispatlanamamış, davanın hizmet tespiti niteliğinde ve kamu düzenine ilişkin olması gereğince mahkemece re'sen yapılan araştırma kapsamından da davacının çalışmasını ispata dair yeterli delil bulunmamaktadır. Bu nedenle kurumun iptal işleminin yerinde olduğu değerlendirilmiş, bu doğrultuda davacı vekilinin istinaf talebinin reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, fiili çalışmanın tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

3. Değerlendirme 1.Eldeki davada, davacı davalı yanında geçen 05.09.2013-20.10.2013 tarihleri arasındaki fiili çalışmalarının tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptalini talep etmiştir. Dava niteliği itibariyle hizmet tespiti davası olmakla resen araştırma ilkesi gereği Mahkemece araştırma yapılması gerekse de davanın reddine karar verilmiş olup verilen hüküm eksik araştırmaya dayalı bulunmuştur.

Somut olayda, davacının 05.09.2013-20.10.2013 tarihleri arasında 1085964 sicil numaralı davalıya ait Gölcük adresli iş yerinden bildirimleri yapılmış olup davalı Kurum tarafından düzenlenen 17.09.2015 tarih ve 100 sayılı müfettiş raporu ile söz konusu bildirimlerin sahte sigortalılığa dayandığı gerekçesiyle bildirimler iptal edilmiştir. Davacı ise "Kınalı Cambaztepe Cad. No:11 Silivri" adresinde bulunan otel güçlendirme inşaatında çalıştığını iddia etmekte olup davacı ile birlikte sigortalı çalışmaları iptal edilen tanıkların bir kısmının da çalışmayı doğruladıkları anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davacının çalıştığını iddia ettiği Silivri adresindeki iş yeri ile ilgili olarak araştırma yapılmalı, bu iş yerine ait dönem bordroları, iş yeri sicil dosyası davalı Kurum'dan celbedilmeli, davalı tarafından davacıya ve bu iş yerinden bildirimi yapılan kişilere ait ödeme belgeleri araştırılmalı, puantaj kayıtları, işe giriş-işten çıkış belgeleri ile iş yeri şahsi sicil dosyası celbedilmeli, varsa Silivri'deki otel güçlendirme inşaatındaki çalışmaları tespit edilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 07.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.