İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/201 E. 2025/468 K.

T.C. İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : 2021/201 Esas KARAR NO : 2025/468 DAVA : Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 09/12/2016 KARAR TARİHİ : 25/06/2025 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 10/07/2025 Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: DAVA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı şirketin yetkilisi davalı ...'in müvekkiline ait işyerine ...tarihli, ... seri numaralı, 250.000,00 TL bedelli fatura konusu ürünlerin kurulumunu taahhüt ettiğini ancak taahhüt ettiği borcu yerine getirmediğini, fatura konusu ürünleri teslim etmediği gibi kurulumlarını da yapmadığını, müvekkilinin iş bu fatura konusu ürünlerin karşılığı olarak davalı şirkete yetkilisi olduğu ... Tic. Ltd. Şti.'ne ait ... Bankası A.Ş ... Şubesinin; 30/10/2016 tarihli ... çek nolu 50.000,00 TL bedelli, 30/11/2016 tarihli ... çek nolu 50.000,00 TL bedelli çeklerini ve şahsına ait 30/12/2016 tarihli ... çek nolu 50.000,00 TL bedelli, 30/01/2017 tarihli ... çek nolu 50.000,00 TL bedelli, 28/02/2017 tarihli ... çek nolu 50.000,00 TL bedelli çeklerini verdiğini, ancak davalının faturada belirtilen fatura konusu ürünleri teslim etmediği gibi kurulumlarını da yapmadığını, vadesi gelen 30/10/2016 ve 30/11/2016 tarihli çeklerin ödendiğini, diğer çekleri de ödeme tehdidi ile karşı karşıya kaldığını, çeklerin bedellerinin karşılıksız kaldığını ileri sürerek belirtilen çeklerin bedelsiz olması sebeiyle müvekkilinin iş bu çekler sebebiyle borçlu bulunmadığının tespitine, işbu çeklerin müvekkiline iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiş, 01/06/2018 tarihli dilekçesi ile, 30/12/2016 tarihli çek ... 1. İcra Müdürlüğü'nün ...E sayılı dosyası üzerinden takibe konmuş olup davacı çek bedelinin 30.000 TL'sini ödediğinden ve taksitler halinde ödemeye davam ettiğinden iş bu çekle ilgili davanın, istirdat davası olarak devamına karar verilmesini talep etmiştir. CEVAP : Davalılar vekili davaya cevap dilekçesinde özetle; Öncelikle yetkili mahkemenin, mahkememiz olmadığını, ... mahkemeleri olduğunu, davanın yetkisizlik nedeni ile reddinin gerektiğini, esasa ilişkin olarak da; Müvekkilinin faturalarda bulunan ürünlerin tamamını davacı tarafa teslim ettiğini, malların kurulumunu yaptığını ve işletmeyi karşı tarafa eksiksiz olarak teslim ettiğini, dava konusu çeklerin,... tarihli ve... seri numaralı ve 250.000,00 TL bedelli faturada yer alan ürünlerin teslimine ilişkin olup ürünlerin tamamının teslim edildiğini, faturanın yapılan iş karşılığında kesildiğini, iş yapılmadan fatura kesilmesinin söz konusu olmayacağını, davacı tarafa ayrıca 20.05.2016 tarihinde ... numaralı fatura kesildiğini, söz konusu faturanın işletmeye teslim edilen pastalarla ilişkili olduğunu, her şeyin kurulmuş ve hazır olan bir mağazada gıda satışı yapılabileceğinin açık olduğunu, Müvekkilinin Franchising verdiği "..." işletmesini eksiksiz olarak teslim alan davacının, bu işletmeyi fiilen hala işletmekte olduğunu beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. DELİLLER : Çek örnekleri, tahsilat makbuzu örneği, fatura örnekleri, ... Ticaret Sicil Müdürlüğü kayıtları, bilirkişi incelemesi sonucu alınan rapor. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: Davacı tarafından açılan dava, İİK 72.maddesine dayalı menfi tespit davasıdır. Mahkememizin 2016/1195 Esas - 2018/1165 Karar sayılı dosyasından verilen 09/12/2016 tarihli "...Davanın Reddine..." İlişkin karar İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi'nin ...Esas - ... Karar sayılı 21/01/2021 tarihli kararı ile "..HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, dava dilekçesinde özellikleri belirtilen çekler ( 3 adet ) nedeniyle İİK. 72 Madde uyarınca açılan borçlu olunmadığının tespiti ve 1 adet çek yönünden de bedelin iadesi istemine ilişkin menfi tesbit ve istirdat davasıdır. Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Uyuşmazlık, mahkemece verilen kararın usul ve yasaya, dosya kapsamına uygun olup olmadığı noktasındadır. Somut olayda davacı, davaya konu çeklerin davalıdan alınacak mallara karşılık avans olarak verildiğini, ancak davalı tarafından ... tarihli, ... seri numaralı, 250.000,00 TL bedelli faturaya konu ürünlerin teslim edilmediği gibi kurulumlarının da yapılmadığı, bu sebeple çeklerin bedelsiz kaldığını ileri sürmüştür. Davalılar vekili beyan dilekçesi ile, Müvekkilinin faturalarda bulunan ürünlerin tamamını davacı tarafa teslim ettiğini, malların kurulumunu yaptığını ve işletmeyi karşı tarafa eksiksiz olarak teslim ettiğini, dava konusu çeklerin, 15.05.2016 tarihli ve ... seri numaralı ve 250.000,00 TL bedelli faturada yer alan ürünlerin teslimine ilişkin olup ürünlerin tamamının teslim edildiğini, faturanın yapılan iş karşılığında kesildiğini belirtip davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davaya konu ... tarihli ve ... seri numaralı ve 250.000,00 TL bedelli fatura incelendiğinde, Satıcının davalı ...ŞTİ. Olduğu, alıcının ise davacının yetkilisi olduğu dava dışı ... Tic. Ltd. Şti. olduğu, anlaşılmıştır. Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin ...Esas - ... Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, çek bir ödeme aracıdır. TBK.’nın 207. maddesinin ikinci fıkrasında da asıl olanın peşin satış olduğu düzenlenmiştir. Buna göre davacının malları teslim aldığının kabulü gerekir. Dava konusu çekleri avans olarak verdiğini, verilen çeklerin karşılığı malları teslim almadığını iddia eden davacının, bu iddialarını yazılı delillerle ispat etmesi gerekmektedir. Davalının, dava konusu çekler karşılığı mal teslim edildiğini savunması, ispat yükünü değiştirmemektedir. HMK'nın 31. maddesinde hakimin davayı aydınlatma görevi düzenlenmiştir. Maddeye göre hakim uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda maddi ve hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlarda taraflara açıklama yaptırabileceği gibi soru sorabilecek ve delil gösterilmesini isteyebilecektir. Davalılar vekili 21/03/2017 tarihli beyan dilekçesinde taraflar arasında Franchising Sözleşmesi olduğunu, Müvekkilin Franchising verdiği "..." işletmesini eksiksiz olarak teslim alan davacının, bu işletmeyi fiilen hala işlettiğini beyan ettiği halde, dosyaya Franchising Sözleşmesinin ibraz edilmediği, 6100 sayılı HMK' nın 31.maddesi kapsamında hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü dahilinde, mahkemece sözleşmenin ibrazının sağlanarak incelenmediği anlaşılmıştır. Davacı vekili delil listesinde ticari defter ve kayıtlara delil olarak dayandığı, davacı defterlerinin bilirkişi marifetiyle incelendiği, davalı vekili, defterlerin e defter usulü ile tutulduğunu ve bulunduğu yeri bildirdiği halde mahkemece davalının ticari defterlerinin incelenmesi için talimat yazılmadığı anlaşılmıştır. HMK' nın 222/1 ve TTK' nın 83/1 maddesine göre ticari davalarda mahkeme tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden karar verebilir. 6100 sayılı HMK' nın 31.maddesi kapsamında hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü dahilinde, davalı vekilinin beyan dilekçesinde belirttiğiFranchising Sözleşmesinin ibrazı sağlanarak ve davalının ilgili döneme ait ticari defterleride mali müşavir bilirkişi marifetiyle inceletilerek rapor alınmak ve gerektiğinde davacı tarafa yemin delili de hatırlatılmak suretiyle dava dilekçesinde özellikleri belirtilen çekler ( 3 adet ) nedeniyle borçlu olup olunmadığının tespiti ve 1 adet çek yönünden de bedelin iadesi şartlarının oluşup oluşmadığı duraksamaya yol açmayacak şekilde belirlenmesi gerekirken, davanın esası ile ilgili deliller toplanmadan davanın reddine karar verilmesi yerinde görülmemiştir. 28/07/2020 tarih 31199 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 7251 Sayılı Kanun ile değişik HMK.nın 3531-a-6 mad. uyarınca; Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemesi halini de bu madde kapsamında değerlendirmek gerekecektir. Sonuç itibariyle, açıklanan nedenler ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkeme kararının HMK' nın 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, yukarıda belirtildiği şekilde işlem yapılarak oluşacak sonuca göre karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesi gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur. HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun Kabulü ile; ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 05/11/2018 tarih ve ... Esas - ... Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a6 maddesi uyarınca Kaldırılmasına..." ifadelerine yer vererek mahkememiz kararını kaldırmıştır. Franchising Sözleşmesi sunulması için davalı tarafa süre verilmiş davalı tarafça sözleşmenin sunulmadığı görülmüştür. Davalı şirketin 2016 yılına ait ticari defterlerinin mali müşavir bilirkişi marifetiyle inceletilerek BAM kararı doğrultusunda rapor düzenlenmesi için ... Nöbetçi ATM’ye talimat yazılmış, Talimat dosyasında bilirkişi özetle; " ... Dosya üzerinde yapılan incelemelerde Davalı taraf...Şti. –...) vekili Av.... ‘ın 13.09.2022 tarihinde ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesi’ne sunmuş olduğu yazılı beyan dilekçesinde 25.07.2022 tarihli talimat tensip zaptında taraflarından istenen ticari defter ve belgelerinin şirket 2016 yılında e defter sistemine geçtiği için dilekçe ekinde e defter sistemine giriş için gerekli e-imza ve şifre ile birlikte fatura asıllarını sundukları beyan edilmiştir. Beyan dilekçesi ekinde sunulan mali mühüre ait şifre tarafıma teslim edilmemiş olmakla birlikte şifre temin edilmiş olsa bile 2016 yılında Gelir İdaresi Başkanlığı’na beratlar gönderilmekte olup bunların da yasal defter olmadığı, tarafıma teslim edilen mali mühürle 2016 yılı yasal defterlerine Gelir İdaresi Başkanlığı’na sunulan ticari kayıtlara ulaşmamın mümkün olmadığı bu sebepten dolayı yasal defterler tarafıma ibraz edilemediğinden davalı taraf yasal defterleri üzerinde herhangi bir inceleme yapılamadığından dosyanın iadesi hasıl olmuştur. Sayın mahkemenizin gerekli görmesi halinde davalı şirketin 2016 yılı E-defter yasal defterlerinin, ( Gelir İdaresi için oluşturulan klasörlerin Kül haliyle) taraflar arası ticari ilişkiyi gösterir muavin kayıtlarının sayın mahkemeniz kanalı ile celbi halinde gerekli incelemelerin yapılabileceği hususunu takdiri sayın mahkemenize ait olmak üzere saygılarımla arz ederim..." yönünde ifadelerle dosyayı iade etmiştir. Dosyamız bu defa " İlk yargılama sırasında alınmış olan bilirkişi raporu, dinlenen tanık beyanları, İstinaf Mahkemesi kararı ve davacı tarafça 04/07/2023 tarihinde sunulan dilekçeye ekli yevmiye defteri incelenerek, ayrıca davalı tarafça sözleşme ve ticari defter sunulmadığı dikkate alınarak davaya konu üç adet çeklerin bedelsiz olup olmadığı, bu çeklerden dolayı davacının davalılara borcunun olup olmadığı, çeklerden biri yönünden de bedelinin iadesi gerekip gerekmediği" hususlarında rapor düzenlenmesi için Mali Müşavir Bilirkişi ...'ya tevd edilmiş, bilirkişi mahkememize sunmuş olduğu 10/11/2023 tarihli raporunda özetle; Sonuç: 1-) Tanık Beyanı Açısından; Davacı tanığı ..., davacı ...’nın, davalı ... ile anlaşarak ... altında bayilik sözleşmesi yaptığını ürünlerin kurulumu da dahil her şeyin şehriyar gıdanın yapacağını, ürün kurulumunun olmadığı kahve durağına ilişkin hiçbir malzemenin teslim edilmediğini dair tanıklık yaptığından, Tanık beyanı kapsamında ...Tarih, ... Seri Numaralı, 50.000 TL Bedelli Çek yönünden 50.000,00 TL’nin davacıya istirdadı, ... ve ... seri numaralı çek yönünden davacının, davalıya borçlu olmadığı, 2-) Dosyada Mübrez Talimat Bilirkişi raporu ve Davalı vekilinin ibraz ettiği belgelere/davalı şirket kayıtlarına göre; Davacı tarafından davalılara 15.04.2016 tarihli tahsilat makbuzu ile 10.000 USD karşılığı 28.500 TL verilmiştir. Davalı şirket vekilinin dosyaya sunduğu ve davacı ...’nın yetkilisi olduğu dava dışı ... Ltd.Şti. ile olan muavin hesap özetinde 09.06.2016 tarihli kayıt ile 23.580 TL olarak kaydedilmiştir. Anılan muavin hesap özetinde davalının, davacıya 5.053,93 TL borçlu olduğu kayıtlıdır. Bu durumda davalının dosyaya sunduğu, dava dışı şirket ile olan muavin hesap özeti gereğince dava konusu her biri 50.000 TL tutarlı 3 adet çek nedeniyle davacı, davalıya 144.946,07 TL borçludur. Diğer bir ifade ile 3 adet çek yönünden davacı 5.053,93 TL borçlu değildir. 3-) Davacı/Dava Dışı Şirket Açısından; Davacı tarafından, davaya konu edilen çekler keşide edildikleri 05/2016 tarihinde davacı ve/veya davacının yetkili olduğu dava dışı ... Ltd.Şti. ticari defterlerine kayıt edilmemiştir. Çekler dava dışı şirketin kayıtlarına 2023 yılında düzeltme kaydı yapılarak kayıt edilmiştir. ... 4 ATM .... esas sayılı dosya ile bilirkişi SMMM ... tarafından hazırlanan 28.05.2018 tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu çeklerin davacı ...’nın yetkilisi olduğu dava dışı ... Ltd.Şti. ticari defterlerine kayıtlı olmadığı, Aynı şekilde, davaya konu davalı şirketin, dava dışı şirkete kestiği faturaların yevmiye defterine işlenmediğinin tespitinin yapıldığı, davalı ile dava dışı şirket arasında herhangi bir borç/alacak bakiyesinin bulunmadığının rapor edilmiştir. Tarafımdan yapılan tespitte, dava dışı şirketin davaya konu 3 adet çeki 2023 yılı içerisinde ticari defterlerine “düzeltme” açıklaması ile işlediği ve davalı şirketten 3 adet çek nedeniyle 150.000 TL alacağını kayıt ettiği, Yukarıdaki açıklamalar gereğince davalının, dava dışı şirkete fatura içeriği malları teslim etmediği ve/veya dava dışı şirketin işyerine kurmadığı hakkında sayın mahkemenin karar ittihazı halinde de; 2.a.) İstirdadı talep edilen ... A.Ş, ... Şubesi, ... tarih, ... seri nolu, 50.000.-TL bedelli çek bedelinin davacıya istirdadının gerekeceği, 2.b.) 30.01.2017 vadeli, ... Bankası A.Ş ... Şubesi ... çek nolu 50.000.-TL bedelli çek, 28.02.2017 tarihli ... Bankası A.Ş ... Şubesi ... çek nolu 50.000.-TL bedelli çekler yönünden ise borçlu olmadığının değerlendirilmesi gerekeceği..." yönünde görüş ve kanaat bildirmiştir. Mahkememizin 10/01/2024 tarihli ara kararı ile Davalı ... tic. Ltd. Şti'nin 30/09/2016 dan itibaren resen terk olduğu, 22/08/2022 tarihli Konak Vergi dairesi yazısı ile anlaşıldığından belirtilen şirketin ihyası yolunda dava açılması için davacı tarafa süre verilmiş, .. Ticaret Sicili Müdürlüğü ile yapılan yazışmaya verilen cevabi yazıdan; davalı ... Ltd. Şti'nin faal olduğu anlaşılmıştır. Davacı vekiline yemin deliline dayanılacak ise yemin metnini hazırlaması ve mahkememize sunması için 2 haftalık kesin süre verilmiş, davacı vekilince yemin deliline dayanmadıkları bildirilmiştir. Tüm dosya kapsamı değerlendirilmekle; Dava konusu çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespiti bakımından ispat yükü davacıya aittir. Diğer bir deyişle alım-satım ilişkilerinde alıcı ve satıcının edimlerini aynı anda ifa etmeleri esastır. Alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya çeki verdigini iddia eden menfi tespit davacısı, asıl olanın veya karinenin aksini iddia ettiğinden bu iddiasını ispat yükü altındadır. Davalının malların teslim edildiğini belirtmesi ispat yükünün davalıya geçtiğini göstermez. Davacı malları teslim almadığını yazılı delillerle ispatlaması gerekir. Defterlerde kayıtlı olması teslim hususunun ispatı için yeterli değildir. Somut olayda, İddiaların tanıkla ispatı mümkün olmadığından tanık beyanları hükme esas alınmamıştır. Mahkememiz dosyasında alınan bilirkişi raporu ile de tespit edildiği üzere, davacı tarafından, davaya konu edilen çekler keşide edildikleri tarihte davacı ve/veya davacının yetkili olduğu dava dışı ... Ltd.Şti. ticari defterlerine kayıt edilmemiştir. Çekler dava dışı şirketin kayıtlarına 2023 yılında sonradan düzeltme kaydı yapılarak kayıt edilmiştir. Davacı tarafın yemin deliline dayanması nedeniyle yemin delili hatırlatılmış yemin metni sunmak üzere süre verilmiş davacı tarafça yemin metni sunulmayacağı beyan edilmiştir. Davacı tarafça sunulan 10.000 USD (28.500 TL) bedelli tahsilat makbuzunda davacının iş yerine yapılacak kurulum nedeni ile düzenlendiğine ilişkin bir açıklama bulunmadığından davacının davasını kanıtlayamadığı anlaşılmış, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki hüküm tesis edilmiştir. HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davanın REDDİNE, 2-Harçlar Kanununca alınması gerekli 615,40 TL ilam harcının peşin yatırılan 2.561,63 TL harçtan mahsubu ile fazla yatırılmış olan 1.946,23 TL harcın davacıya iadesine, 4-Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T gereğince hesaplanan 30.000,00 TL avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, 5-Davalılar tarafından yapılan 56,00 TL yargılama giderlerinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, 6-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, kullanılmayan bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine, Dair tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar davacı vekilinin yüzüne karşı açıkça okunup, usulen anlatıldı.25/06/2025 Katip ... ¸e-imzalıdır Hakim ... ¸e-imzalıdır