İlk Derece Mahkemesi 2020/114 E. 2025/748 K.

T.C. ... 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2020/114 Esas - 2025/748 TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN T.C. ... 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR ESAS NO : 2020/114 Esas KARAR NO : 2025/748

................ ................. ............ DAVA : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 01/10/2020 KARAR TARİHİ : 26/11/2025 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 01/12/2025

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: ASIL DAVA: DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında müvekkili şirketin yüklenicisi bulunduğu "Erbil Valiliği'nde Selahaddin Yolu ve Tüneli İnşaatı İşi" kapsamında tünel elektromekanik işlerinin yapılmasına ilişkin olarak karşı taraf şirketle 15.10.2014 tarihli hukuki niteliği itibariyle bir eser sözleşmesinin akdedildiğini, sözleşmeye göre; müvekkili yüklenicinin, davalının ise alt yüklenici (taşeron) olduğunu, daha sonra, bu sözleşmenin 22.09.2016 ve 10.05.2017 tarihli iki adet zeyilname ile tanzim edildiğini, anılan sözleşme kapsamında işe başlayan taşeron şirkete işin tamamlanmasını sağlamaya yönelik olarak düzenlenen hakkedişler kapsamında avans ödemelerinin yapıldığını, yapılan ödemeler toplamının 2.046.681,52 USD olarak hesaplandığını, ancak taşeron şirketin işe devam etmediğini ve şantiyeyi terk ederek sözleşmeyi fiili olarak feshettiğini, davalı taşeron şirketin şantiyeyi terk etmiş olması ve tüm davetlere rağmen dönmemesi üzerine; müvekkili şirket tarafından işin yapıldığı Irak'ta Selahaddin Asliye Hukuk Mahkemesi'ne o ülke mevzuatında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda öngörülen delil tespitine benzer nitelikte bulunan bir hukuki yol olan acil keşif yoluna başvurmak suretiyle yapılan imalatın, sözleşmesine göre bedelinin hesaplattırdığını, yapılan tespit sonrasında mühendis bilirkişi ............................tarafından düzenlenen raporda taşeron tarafından yapılan toplam imalat ile taşeron tarafından şantiye sahasında bırakılan toplam malzeme bedelinin 1.468.957,54 USD olarak hesaplandığını, tespit sırasında yapılan hesaplamaların, şantiye sahasına getirilen tüm malzemeleri kapsamakla birlikte, daha sonradan bu malzemelerin devreye alma işlemlerinin yapılmaması nedeniyle yapılan fazla ödemenin miktarını artıracağını, buna ilişkin haklarının saklı olduğunu, malzemelerin devreye alınmaması nedeniyle üçüncü kişilere yaptırılması nedeniyle doğan zararlarının ayrı bir dava olarak talep edileceğinden, bu konudaki haklarını da saklı tuttuklarını, yapılan imalatların avans olarak ödenen bedele mahsup edilmesi halinde, müvekkili şirketçe taşeron şirkete 577.723,98 USD fazla ödeme yapıldığı anlaşıldığını, bunun üzerine; davalı şirkete ... 22. Noterliğinin 09.10.2019 Tarih ve 8520 yevmiye sayılı ihtarnamesinin keşide edilerek, 577.723,98 USD fazla ödemenin ihtarnamenin kendilerine tebliğinden itibaren üç gün içerisinde ödenmesi talep edildiğini, ihtarnamenin 14.10.2019 tarihi itibariyle tebliğ edilmiş olduğundan, 18.10.2019 tarihi itibariyle davalı taşeron şirket açısından temerrüt gerçekleştiğini, izah edilen nedenle; söz konusu fazla ödemenin miktar itibariyle artacağını, taşeron tarafından hak edilen bedelin yapılan tespitte malzemenin devreye alınmış haliyle belirlendiğini, buna karşılık, malzemelerin devreye alınmadığını, buna ilişkin ihtarlarının da olumlu karşılamadığını, söz konusu malzemelerin devreye alınması süreçlerine ilişkin üçüncü kişilerle yapılan anlaşmaların devam etmekte olduğunu, bu sürecin müvekkilinin ne kadarlık bir zararına neden olacağı ve müvekkili tarafından yapılan ödemenin ne kadar artacağı henüz belirlenemediğinden, bu kısım bu davada dava konusu edilmediğini, ancak bu konudaki tüm haklarının saklı tutulduğunu ve başka bir davaya konu edileceği için bu kısma ilişkin evrakların bu aşamada dilekçemize eklenmemiş olduğunu, davalı taşeron şirketçe müvekkili şirketin kendilerine yapmış olduğu fazla ödemenin iadesine yanaşılmaması üzerine, tarafınca işbu davaya esas olmak üzere arabuluculuk sürecine girişildiğini, yapılan görüşmeler sonucunda sürecin başarısızlıkla sonuçlandığını, açıklanan nedenlerle işbu davanın açılması zarureti hasıl olduğunu beyanla, davanın kabulü ile şimdilik, 10.000,00 USD fazla ödemenin 18.10.2019 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca hesaplanacak döviz faiziyle birlikte fili ödeme tarihindeki kur üzerinden davalı şirketten alınarak müvekkiline ödenmesine, gerek hâlihazırda tespit edilen fazla ödemeye gerekse malzemelerin devreye alınmaması işlemleri nedeniyle doğacak zarar kalemleri konusundaki tüm haklarının saklı tutulmasını, yargılama gideri ve vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; 1. zeyilname ile davacının; 3. hakediş gereği ödemek zorunda olduğu ancak ödemeyerek temerrüde düşmüş olduğu 446.145,09. USD' yi ödeyeceğini, ayrıca bu zeyilname ile davalı müvekkilinin yine alacaklı olduğu 20.000,00. USD maaş alacağını da ödeneceğini ve sözleşmede yer alan iş bitim süresinin 31.08.2017 tarihine kadar uzatıldığını kabul ve taahhüt ettiğini, bu zeyilname incelendiğinde davacının para ödeme yükümlülüğünü yerine getirmediği ve temerrüde düştüğünün açıkça anlaşıldığını, yine davacının, bu zeyilnameyi imzalamakla davalı müvekkilinin imalat ve ihrazatlarını ve dolayısı ile bir kere daha hakkedişlerini kesinleştirdiğini ve davalı müvekkilinin sözleşme kapsamında eksik olarak ifa ettiği bir edim olmadığını kabul ettiğini, akabinde davacının 1. Zeyilname hükümlerine de uymadığını ve yine para ödeme yükümlülüğünü yerine getirme bunun üzerine tarafların 10.05.2017 tarihinde 2. Zeyilnameyi imzaladıklarını, Bu zeyilname kapsamında ise davacının; yine 3. hakkediş gereği ödenmesi gereken 446.145,09. USD ile 20.000,00. USD maaş alacağını ödemediğini kabul ettiğini, tarafların bakiye davalı müvekkili alacağının 466.145,09. USD olduğunu, bu aşamada davacının ödeme yapamaması sebebi ile bu alacağın 66.000,00. USD lik kısmının indirim konusu yapıldığını, davacının bu bedeli 4 adet çek ile ödeyeceğini, ödemenin zeyilnamenin 3. maddesinde belirtilen işlerin devamı için ön şart olduğunu, bu işlerden sonra bu kere davacının 2.000.000,00. USD” sözleşme kapsamında işin devamı için yeni bir ödeme yapması gerektiğini ve sözleşme de yer alan iş 31.12.2017 tarihine kadar uzatıldığını kabul ve taahhüt ettiğini, bu zeyilname incelendiğinde davacının para ödeme yükümlülüğünü bir kere daha yerine getirmediğini ve temerrüt halinin devam ettiğini, yine davacının, bu zeyilnameyi imzalamakla davalı müvekkilinin imalat ve ihrazatlarını ve dolayısı ile hakkedişlerini bir kere daha kesinleştirdiğini ve davalı müvekkilinin sözleşme kapsamında eksik olarak ifa ettiği bir edim olmadığını kabul ettiğini, taraflarca imzalanmış olan işbu zeyilnameler incelendiğinde; zeyilnamelerin imzalanma sebebinin davacının sözleşme gereği para ödeme yüküm anlaşılacağını, işbu sözleşme davacının iddia ettiği gibi bir eser sözleşmesi ise TBK. 479. yasa hükmü uyarınca sürekli olarak ifa yükümlülüğünü yerine getirmeyen tarafın davacı olduğunu, taraflar arasında imzalanmış olan sözleşme incelendiğinde; davalı müvekkilinin yapacağı işin ihrazat (ürün teslimi ) ve imalattan ( montaj ve kurulum vs. ) oluştuğunu, ancak, müvekkilinin ihzarat sonrası bu ürünleri imalata dönüştürmesi için davacı tarafından yer teslimi yapılmasının da gerektiğini, yani, öncelikle davacının bir kısım bina ve tesisleri yapması, bunları davalı müvekkiline bildirmesi (teslim etmeli ) ve bunu mütcakiben davalı müvekkilinin imalat yapması olduğunu, tüm aşamalarda davalı müvekkilinin sözleşme ve zeyilnamelere uygun hareket ettiğini ve aşamaları itibari ile işleri eksiz teslim ettiğini, deliller arasında yer alan fotoğraflar ve kamera kayıtları incelendiğinde davacının bu yükümlülüğünü de yerine getirmediği ve bu sebeple de temerrüde düştüğünün anlaşılacağını, taraflar arasında karşılıklı olarak keşide edilmiş olan ihtarnameler incelendiğinde; davacının ... 41. Noterliği” nin 19.10.2017 tarihli 27463 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; ihzaratların imalata dönüştürülmediği, 13.10.2017 tarihinde şantiye sahasında bir tespit yapıldığı, bu tespite göre hakediş miktarları ile imalatlar arasında farklılıklar olduğunu ihtaren bildirdiğini, davalı müvekki in Eskişehir 4. Noterli nin 01.11.2017 tarihli 34276 yevmiye numaralı cevabi ihtarnamesi ile; ihtarname içeriğini kabul etmediğini, ihtarname içeriğinin gerçekleri yansıtmadığını, davacının 2. zeyilname kapsamında edim yükümlülüklerini yerine getirmediğini ihtaren bildirdiğini, davacı ... 41. Noterliği” nin 22.02.2018 tarihli 05913 yevmiye numaralı ihtarnamesi özleşmeyi feshettiğini, yapmış oldukları 13.10.2017 tarihli tespit ile hakedişlerin tutarlı olmadığını ve şantiye sahasında tespit yapılacağını ve hazır olunması gerektiğini ihtaren bildirildiğini, davalı müvekkilinin ... 24. Notcı in 05.03.2018 tarihli 08637 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; ihtarname içeriğini kabul etmediğini, ihtarnamenin gerçeğe uygun olmadığı, davacının 2. Zeyilname kapsamında edim yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve yapılacak tespit bir haksızlık yaşanmaması adına hazır olunacağı ihtaren bildirdiğini, davalı ... 24. Noterliği” nin 21.03.2018 tarihli 10549 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; İhtarname üzerine şantiye sahasında tespit için hazır bulunduğu, ancak davacının hazır olmadığı, şantiye sahasındaki davacı şirket yetkililerinin tespite katılmadıklarını bildirdikleri, davacı şirket 6 yetkilisi Nesih ... ile gö ü onun talimatı ile tespitin tarafımızdan yapıldığı ve sahada başka bir firmanın çalışmaya başladığı ihtaren bildirildiğini, davacı ... 41. Noterliği” nin 27.03.2018 tarihli 08305 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; davacı bu aşamaya kadar devamlı olarak imalat eksiğinden bahsederken işe ilişkin olarak idare onayı alınması gerektiğini ve ihrazata konu malın tutanak ile teslim edilmediği ve gereği gibi korunmadığını ve yeni bir tespit yapılması gerektiğini ihtaren bildirdiğini, davacı ... 24. Noterliği” nin 24.06.2019 tarihli 21841 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; ihtarnamede bildirilen ürünlerin teslim edildiğini ancak montaj ve devreye alma yapılmadığı ve yapılması gerektiği ihtaren bildirildiğini, davalı ... 24. Noterliği” nin 08.07.2019 taril 5605 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; İhtarnamelerin derin çelişkiler içerdiği, anlaşılamadığı, sözleşmenin davacı tarafından feshedildiği, dava şartı olan arabuluculuğa ve artık sözleşmeye göre ifa talebinin mümkün olmadığı, buna rağmen yazılı olarak yer teslimi ve montaj talebinin bildirilmesi halinde gereğinin yapılacağı ihtaren bildirildiğini, davacı ... 22. Noterliği” nin 20.01.2020 tarihli 0844 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; bu kere teslim edilen ürünlerin eksik ve ayıplı olduğu ve test, muayene ve devreye alma işlemlerinin yapılması gerektiğini ihtaren bildirildiğini, in 28.01.2020 tarihli 02146 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile; sözleşmenin davacı tarafından feshedildiği, dava şartı olan arabuluculuğa ve artık sözleşmeye göre ifa talebi mümkün olmadığı, buna rağmen yazılı olarak yer teslimi montaj talebinin bildirilmesi halinde gereğinin yapılacağı ve bir alacak hakları olmadığı ihtaren bildirildiğini, bu ihtarnamelerin incelendiğinde davacının sırasıyla; davalı müvekkilinin işi eksik yaptığını, sözleşmeyi tek taraflı olarak feshettiğini, feshe rağmen davalı müvekkilinin işleri tamamlaması gerektiğini ve son olarak ise işlerin teslim edildiğini ancak ayıplı olduğunu söylemek sureti ile ihtarnamelerinde derin çelişkilere düştüğünü, davacının iddialarının haksız ve mesnetsiz olduğu kendi keşide etmiş olduğu ihtarnameleri ile de sabit olduğunu; bir şantiye alanında teslim edilen işlere ilişkin işveren sıfatına haiz bir firmanın keşide ettiği ihtarnamedeki iddiaları, nesnel tartışma götürmeyen ve somut olgulara dayanması gerektiğini, davacının ihtarnamelerinde ise ortaya koyulmuş somut bir olgu olmadığını, davacının son olarak keşide ettiği ihtarnamesinde, davalı müvekkilinin ifa ettiği işlerin ayıplı olduğunu iddia ettiğini, ancak, davacının iddiasının kendisinin onayından geçmiş olan işlere ilişkin olduğunu, hakkedişin hazırlamasından ve ifanın üzerinden yaklaşık 2 yıl geçtikten sonra ortaya koyulmuş bir iddia olduğunu, bu halde, Davacının bu iddiasının hukuken kabulü ve dinlenmesinin mümkün olmadığını, hakkedişi düzenleyen taraf olan davacının, hakkedişlerden önce davalı müvekkilinin imalat ve montajlarını hem kendi hem de idarenin test ve kontrollerinden geçirdiğini, ancak davacı, son olarak keşide etmiş olduğu ihtarnamesinde yapılan işlerin teslimden ve hakkedişten çok ama çok sonra test edildiğini bildirdiğini, bunu da TBK. Ve sözleşme gereği dinlenmesinin ve kabulünün mümkün olmadığını, davacı iddiasının haksız olduğunun bir diğer kanıtını ise; davacı yanın davalı müvekkilini davet ettiği tespitin icrasına kendi yetkililerini göndermemesi olduğunu, yine de davalı müvekkili yetkilisi Ali Rıza Şahin tespit için çalışma alanında bulunduğunu, davacı firma yetkilisi ile mesaj ve e-mail yolu ile iletişim kurduğunu ve davacının onay ve talimatı ile tespit yaptığını, bu tespit tutanağı ve görsel çekimler incelendiğinde davalı müvekkil sözleşme ve zeyil namelerdeki tüm edim yükümlülüğünü eksiz olarak yerine getirdiğini, davacının dava dilekçesinde toplam 2.046.681,52 USD” lik ödeme yapıldığını iddia etmekte ise de yapılan ödemenin bu rakamın çok ama çok altında olduğunu, bu hususun yargılama sırasında yapılacak inceleme sonucunda ayrıca ortaya çıkacağını, ayrıca, davacının ödediğini iddia ettiği ama ödemediği rakama göre dahi alamadığı en az 270.000,00. USD daha alacağının bulunduğunu, (Buna ilişkin ve sözleşmeye ilişkin fazlaya ilişkin talep ve dava haklarını saklı tuttuklarını), davacının, dava dilekçesi ekinde sunduğunu belirttiği ekler ve delillerin; müvekkiline tebliğ edilmediği gibi uyap sistemi üzerinden de görülemediğini, davacının delilleri arasında Irak mahkemelerinde tarafından yaptırılan tespit tutanağından da bahsetmekte olduğu belgenin de taraflarına ne dava dilekçesi ekinde ne de ayrıca tebliğ edilmediğini, bu tespitte ve başkaca tespitlerdeki, ürün adetleri ve hesaplamalardaki, oran, katsayı ve hesap hatalarına itiraz edildiği. Ancak bu belgelerdeki, hakkediş ve yapılan tespitlerle uyumlu olan kısımlarına katıldıklarını beyanla, öncelikli olarak usule ilişkin itirazlarının kabulü ile davanın bu sebeplerle reddine, haksız ve mesnetsiz davanın tümü ile reddine, yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. BİRLEŞEN DAVA: DAVA: Davacı ... Elekt.Müh.İnş.Taah.San.Tic.A.Ş.vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı şirket arasında 15/10/2014 tarihinde "Salahaddin Yolu ve Tüneli İnşaatı İşi kapsamında Tünel Elektromekanik İşlerinin Yapımı için Alt Yüklenici Sözleşmesi" imzalandığını, müvekkilinin sözleşmede belirtilen tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği halde davalı tarafından hakediş miktarları ile imalatlar arasında farklılıklar olduğu ihtar edilerek sözleşmeyi tek taraflı feshettiğini, sözleşmenin feshinin haksız ve yasal olmadığını belirterek, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik ödenmeyen alacaklar tutarı 417.643,76 USD ve 100.00,00 USD kar kaybı/tazminat bedeli olarak toplam 517.643,76 USD alacağının temerrüt tarihinden itibaren bankalar arası en yüksek ticari faiz ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini, ayrıca ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/114 esas sayılı dosyası ile taraflar arasında akdedilen eser sözleşmesinden kaynaklanan alacağın tahsili için dava açtıklarını belirterek her iki davanın birleştirilmesini talep etmiştir. GEREKÇE: Asıl davanın, eser sözleşmesine istinaden fazla yapılan ödemenin iadesi, birleşen davada ise sözleşmenin feshi nedeniyle ödenmeyen bakiye alacak ile kar kaybına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Asıl davada davacı ... İnş...A.Ş., fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla fazladan yapılan ödemelerden şimdilik 10.000,00 USD'nin 18.10.2019 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca hesaplanacak döviz faiziyle birlikte fili ödeme tarihindeki kur üzerinden davalı şirketten alınarak müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmektedir. Birleşen davada ... Sist.Elekt...A.Ş., taraflar arasındaki 15/10/2014 tarihli davaya konu eser sözleşmesinin karşı tarafça feshi nedeniyle ödenmeyen bakiye alacak olarak 417.643,76 USD ile kar kaybı olarak şimdilik 100.000,00 USD'nin temerrüt tarihinden itibaren bankalar arası en yüksek ticari faiz ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmektedir. Eser sözleşmesi, karşılıklı edimleri içeren bir iş görme akdîdir. Yüklenicinin edimi, eseri meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmek, iş sahibinin karşı edimi ise teslim edilen eserin bedelini ödemektir. Eser sözleşmesinin varlığı halinde, yüklenici işi sözleşme, fen ve sanat kurallarıyla iş sahibinin beklediği yararı gözeterek imal edip teslim ettiğini, iş sahibi ise iş bedelini ödediğini ispat etmek zorundadır. TBK’nın 12/1. maddesine göre sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı değildir. Eser sözleşmesi ilişkisinin varlığı kural olarak yazılı veya kesin delillerle ispatlanmalıdır. Eser sözleşmesi ilişkisi kurulduğu sabit olduğunda; eseri fen ve sanat kurallarına, yasal mevzuatına, sözleşmesine ve amaca uygun yapılarak iş sahibine teslim edildiğini ve iş bedeline hak kazanıldığını, alacağın istenebilir olduğunu ispat yükü yüklenicidedir. İşin teslimi "maddi olay" niteliğinde olduğundan davacı yanca her türlü yasal delille ve bu kapsamda tanık delili ile kanıtlanabilir. İş sahibi ise kararlaştırılan iş bedelini ödemek yükümlülüğü altındadır. Somut olayda, taraflar arasında Irak Erbil Valiliğinde Selahaddin Yolu ve Tüneli işi kapsamında tünel elektrokmekanik işlerinin yapılmasına ilişkin 15/10/2014 tarihli eser sözleşmesinin imzalandığı, yüklenicinin ... İnşaat...A.Ş, alt yüklenicinin ise ... Sist.Elekt...A.Ş. olduğu, daha sonra 22/09/2016 tarihli ve 10/05/2017 tarihli zeyilnamelerin düzenlendiği hususlarında ihtilaf bulunmamaktadır. Sözleşmenin Konusu başlıklı 1. Maddesinde; "Ana İş kapsamında bulunan Salahaddin Tünelinin elektromekanik işlere ilişkin olarak aşağıda sıralanan işlerin yapılmasıdır. a) Elektromekanik işler ve ilgili binaların uygulama projelerinin ekli teknik Şartnamede yer alan esaslara göre hazırlanarak İDARE’ nin onayının alınması, b) İDARE tarafından onaylanan uygulama proj elerinde yer alan her türlü elektromekanik alt sisteme ilişkin her türlü malzeme temini, montaj, test ve devreye alma işlerinin yapılması,", Sözleşmenin Bedeli ve Ödenmesi Başlıklı 3. maddesinde; "a) Sözleşme konusu işlerin miktarları ve birim fiyatları ekli Teklif Birim Fiyat Cetvelinde belirlenmiş olup, işin sözleşme bedeli 11.194.406,13 USDdir (onbirmilyonyüzdoksandörtbindörtyüzaltı virgül onüç ABD Dolarıdır) Bu sözleşme bedelinin 5.752.033,37 USD'si ANA SÖZLEŞME eki birim fiyat cetvelindeki miktarlara göre, 11.194.406,13 USD ise YÜKLENİCİ'nin işin tamamlanması için öngördüğü tahmini keşif bedeli olup işin kesin keşif bedeli İDARE'nin onayına göre belirlenecektir. b) Birim fiyatlara KDV (Katma Değer Vergisi) dahil değildir ve KDV ödenmeyecektir. c) ALT YÜKLENİCİ hiç bir gerekçe ile birim fiyatlara zam yapılmasını veya fiyat farkı ödenmesini talep edemez. Yapılan işlerin bedelleri, ALT YÜKLENİCİ ‘nin teklif ettiği ekli birim fiyatlar ve varsa yeni birim yeni birim fiyatlarla YÜKLENİCİ ‘nin hakedişindeki miktarların çarpılması ile oluşan tutar alınarak tutar alınarak, gerekli kesintiler yapıldıktan sonra, d) Madde 20 GEÇİCİ HAKEDİŞ RAPORLARI'ndaki esaslar dahilinde ödenir.", “İşe Başlama ve İş bitirme Müddeti” Başlıklı 8. Maddesi; "a) İşe bu sözleşmenin imzalandığı tarihte başlanır. b) ALT YÜKLENİCİ 15.10.2015 tarihinde bitirecektir. c) İş mahallinde çalışmaya havanın fen noktasından müsait olmadığı günler ile resmi tatil günleri sebepleriyle süre uzatımı verilmeyecektir.", “Geçici Hakediş Raporları” Başlıklı 20/e maddesi; "ALT YÜKLENİCİ’ nin her geçici hakkedişinden % 5 (yüzde beş) oranında nakit ihtiyat kesintisi yapılacak olup kalan tutar kendisine ödenecektir Yapılan ihtiyat kesintilerinin yarısı işin geçici kabulü yapılıp İDARE tarafından onaylandıktan sonra en geç 15 (onbeş) gün içinde ALT YÜKLENİCİ ‘ye geri ödenir. Kalan yarısı ise işin kesin kabulü yapılıp İDARE tarafından onaylandıktan ve ALT YÜKLENİCİ nin YÜKLENİCi'ye herhangi bir borcunun olmadığının tespitinden sonra ilk yazılı talebinin ardından en geç 15 (onbeş) gün içinde ALT YÜKLENİCİ 'ye geri ödenir. YÜKLENİCİ'nin kabul etmesi koşuluyla ALT YÜKLENİCİ ihtiyat kesintileri için aynı tutarda Banka Teminat Mektubu verebilir, bu mektupların iadesi de yukarıda tarif edilen takvime uygun olacaktır." hükümleri yer almaktadır. Zeyilname-I ile; sözleşmede yer alan "Jet Fan 30kWh” poz nolu imalatın markası ve birim fiyatının değiştirilmesi, sözleşmedeki ödeme maddelerinde yer alan ödemelerin vadeli çeklerle yapılması, altyüklenicinin 3 nolu hakediş alacağı olan 446.145,09 USD alacağın altyükleniciye Irak çeki verilerek ödenmesi, 14 gün içerisinde Sözleşme gereği doğmuş olan 20.000 USD maaş ödemesini ALT YÜKLENİCİ'ye ödenmesi ve yüklenicinin de Çek'in verilmesini mütakip en çerisinde başlamak üzere proje revizyonları ve bunlardan kaynaklı maliyet ni idareye onaylatması, yol boyunca döşenmesi gereken Korige Boru imalatına başlanması kapsamlıdır. Zeyilname-2 de ise; “3 no.lu ALT YÜKLENİCİ hakediş tutarı olan 446.145,09 USD ve Sözleşme gereği doğmuş olan 20.000 USD, toplam 466.145,09 USD için ALT YÜKLENİCİ tenzilat yapmayı ve toplam 400,000,00 USD olarak ödemeyi kabul etmiştir, Bu ödeme için YÜKLENİCİ ALT YÜKLENİCİ Türkiye'de muteber toplam 4 adet sıralı çek verecektir. Çeklerin vade tarihleri aşağıdaki gibidir. 30.08.2017 vadeli 80.000 USD, 20.11.2017 vadeli 100.000 USD, 20.01.2018 vadeli 120.000 USD, 25.03.2018 vadeli 100.000 USD, Altyüklenicinin de; Makine, ekipman, malzeme (JCB, Kamyon, betona kum vb) YÜKLENİCİ tarafından sağlanmak üzere ALT YÜKLENİCİ yeterli elemanlarım şantiyeye getirerek, yol boyunca döşenmesi gereken Koruge Boru İmalatına başlayacaktır. Söz konusu koruge borular halihazırda şantiyeye teslim edilmiştir. Onaylanmamış projeleri, gereken revizyonları da yaparak İdare'ye onaylatmak için ilgili çalışmaları yapmaya başlayacak ve İdare'den kaynaklı beklemeler ya da ilave talepler olmadığı sürece 45 gün içerisinde projeleri onaylatması, proje değişikliklerinden ve özellikle İdare talebi olan LED aydınlatma sisteminin revize edilmesinden oluşacak muhtemel değişikliklerinden kaynaklanan VariationOrder çalışmaları için ALT YÜKLENİCİ kalifiye personel tahsis ederek EVİ işlerine ait VariationOrder çalışmalarını tamamlaması işin süresinin ise; Sözleşme'nin süresinin aynı şartlarla ve ekleriyle birlikte 31.12.2017 tarihine kadar uzatılması” hususları kararlaştırılmıştır. Taraflara ait ticari defter ve belgeler ile diğer tüm deliller incelenmek suretiyle rapor düzenlenmek üzere dosya inşaat yüksek mühendisi Dr............, makine mühendisi İ.........., elektrik mühendisi H........... genel muh.Mustafa Yılmaz ve nitelikli hesaplamalar uzmanı Dr....'ya tevdi edilmiş olup, alınan 14/03/2025 tarihli kök raporda özetle; "Asıl dava bakımından; davalı alt yüklenici koruge boruları döşemiş ve diğer maddelerdeki yükü getirmediği hususlardaki dosya kapsamından tespit edilemediği, davacının ihtarname ile ihtar ettiği hususların dosya kapsamı bilgi belge ve hesaplamalara uygun düşmediği, yukarıda hesaplanan hesap kesme hakedişine göre davalı alacaklı çıktığından, davacının asıl davadaki fazla ödemenin iadesi talebinin takdiri Mahkeme'ye ait olmak üzere yerinde olmayacağı, Birleşen dava bakımından; bütün bu değerlendirmeler ve hesaplamalar sonucu b. davacı (davalı) altyüklenicinin, b. Davalı (davacı) ana yükleniciden 139,827,72 USD alacaklı olduğu, tarafların karşılıklı kusurluları nedeniyle yerleşik Yargıtay kararları gereği her iki tarafından kusurlu olması durumunda kesin hakediş/hesap kesme hakedişi dışında sair tazminat ceza vb. taleplerinin yerinde olmayacağı " hususlarını içerir şekilde rapor sunulmuştur. Tarafların rapora itirazı üzerine bu defa aynı heyetten alınan 07/10/2025 tarihli ek raporda özetle; "Davalı alt yüklenici koruge boruları döşemiş ve diğer maddelerdeki yükümlülüklerini yerine getirmediği hususlardaki dosya kapsamından tespit edilemediği, davacının ihtarname ile ihtar ettiği hususların dosya kapsamı bilgi belge ve hesaplamalara uygun düşmediği, yukarıda hesaplanan hesap kesme hakedişine göre davalı alacaklı çıktığından, davacının asıl davadaki fazla ödemenin iadesi talebinin takdiri Mahkeme'ye ait olmak üzere yerinde olmayacağı, Birleşen dava bakımından; bütün bu değerlendirmeler ve hesaplamalar sonucu b.davacı (davalı) alt yüklenicinin; (davacı) ana yükleniciden 36.592,04 USD alacaklı olduğu, tarafların karşılıklı kusurluları nedeniyle yerleşik Yargıtay kararları gereği her iki tarafından kusurlu olması durumunda kesin hakediş/hesap kesme hakedişi dışında sair tazminat ceza vb. taleplerinin yerinde olmayacağı, davada davacı altyüklenicinin teminat kesintilerinin iadesi koşullarının oluşmadığı" hususlarının belirlendiği anlaşılmaktadır. Asıl davada; davacı ... İnşaat A.Ş., sözleşmeye konu işin yaklaşık bedelinin 11.194.406,13 USD olduğunu, davalı alt yükleniciye 2.046.681,52 USD ödeme yapıldığını, davalı tarafından işe devam edilmediğini ve şantiyeyi terk ederek sözleşmeyi fiili olarak feshettiğini, bu konuda Irak'ta Selahaddin Asliye Hukuk Mahkemesinde delil tespitine benzer nitelikte bir hukuki yol olan acil keşif yoluna başvurmak suretiyle yapılan imalatın, sözleşmesine göre bedelinin hesaplandığını, burada düzenlenen rapor ile taşeron tarafından yapılan toplam imalat ile taşeron tarafından şantiye sahasında bırakılan toplam malzeme bedelinin 1.468.957,54 USD olarak hesaplandığını, buna göre davalıya avans olarak yapılan ödeme mahsup edildiğinde davalıya toplam 577.723,98 USD'lik fazla ödeme yapıldığının anlaşıldığını, ... 41.Noterliğinin 22/02/2018 tarih ve 05913 yevmiye nolu ihtarnamesi ile davacı ... tarafından feshedildiğini, bu sebeple fazla ödemenin iadesi için davalıya ihtarname gönderildiğini ancak ödenmemesi üzerine iş bu davanın açıldığını ileri sürmektedir. Alınan bilirkişi raporları ve tarafların ticari defter ve belgeleri ile diğer tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasındaki sözleşmenin davacı/yüklenici ... tarafından ... 41.Noterliğinin 22/02/2018 tarih ve 05913 yevmiye nolu ihtarnamesi ile feshedildiği, bu sebeple fesih tarihinde işlerin seviyesini ve imalat miktarlarını belirleyen tutanak düzenlenerek iş bu tutanağa göre hesap kesme hakedişinin düzenlenmek suretiyle borç/alacak miktarının taraflar açısından belirlenmesinin gerektiği, taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat sözleşme olmasına göre her bir iş kaleminin fesih tarihindeki miktarının belirlenerek, iş kaleminin sözleşmede belirlenen fiyatı ile çarpılması sonucu hakediş tutarının belirlenmesi, belirlenen bu tutardan defter ve diğer mali incelemelerde belirlenen ödeme tutarı ile kesilmesi gereken tutarın düşülmesi sonucu borç alacak tutarının belirlenmesinin gerektiği, ancak taraflar arasındaki yazışma ve ihtarnamelerden taraflarca üzerine mutabakata varılmış bir imalat kalemleri tespit tutanağı olmadığı, diğer yandan davacı tarafından dosyaya sunulan Irak Selahaddin Asliye Hukuk Mahkemesi'nin No:1/acil keşif/2018 kararıyla mahallinde yapılan keşif sonucunda Denetimci Mühendis Kamram Abdullah Faka Dad tarafından 10.01.2019 tarihli raporun ise; her kalem için belli % oranlar belirlenmişse de sözleşme birim fiyat sözleşme olduğundan imalat kalemlerinin % oran yerine metrajlarının çıkarılarak miktarının belirlenmesi gerektiği, ancak bilirkişinin kendisinin de tahmini tespit şeklinde belirlemede bulunduğu, raporda çeşitli çelişkiler bulunduğu, bu sebeple rapordaki tespitlerin tasfiye kesin hakediş hesabında dikkate alınmayacağı sonucuna varılmıştır. Bu sebeple dosyadaki diğer bilgi ve belgeler değerlendirilecek olursa; davacı/birleşen davada davalı ... firmasının 3 nolu hakediş bedelini ödemede sıkıntıya girdiği, ancak son 2 nolu zeyilnamenin taraflarca itirazı kayıtsız imzalanmış olduğundan, davalı altyüklenicinin davacı ana yükleniciyi işbu ödeme temerrüdü yönünden ibra ettiğinin kabulü lazım geldiği, bu durumda, 3 nolu hakedişten sonra fesih tarihine kadar geçen sürede dosya kapsamı bilgi ve belgelere göre ne kadarlık imalat yapıldığının belirlenerek toplam imalat miktarları ve buna bağlı tasfiye hakediş tutarının belirlenmesinin gerektiği, bu kapsamda davacı ... A.Ş. ve davalı ... şirketi yetkililerinin katılımıyla 13.10.2017 tarihinde Salahaddin Tünel Şantiyesinde Elektromekanik İşleri ile ilgili olarak fiili olarak yapılan imalatların tespitine ilişkin tutanak düzenlendiği, bu tutanağa göre yapılan hesap kesme hakediş tutarına göre davalının 87.672,28 USD borçlu gözüktüğü, ancak 2 nolu Zeyilnamede feragat edilen 66.145,09 USD dahil yapılan ödemeler 2.002.145,09 USD ise de bu tutarın içinde 2 nolu hakedişte yer alan 3 adet toplamda 227.500 USD (37.500+40.000+150.000) avans kesintisi de yer aldığından ve yukarıdaki hesap kesme hakedişinde yer alan B3-2. HAKEDİŞ KESİNTİSİ içinde de aynı kesintiler yer aldığından mükerrer kesinti olduğu, mükerrer kesintisinin borç alacağa eklenmesi durumunda davalı alt yüklenicinin davacı yüklenici ...'den 139.827,72 USD alacaklı olduğunun hesaplandığı, ancak bilirkişi kurulu tarafından düzenlenen 07/10/2025 tarihli ek rapor ile de belirlendiği üzere; taraflar arasındaki davaya konu sözleşmenin 20/e maddesine göre % 5 (yüzde beş) oranında nakit ihtiyat kesintisinin hak edişlerden yapılan 103.235,68 USD tutarındaki teminatların yarısının geçici kabulün idare tarafından onaylanmasından sonra, kalan yarısı ise işi, yapılıp idare tarafından onaylandıktan ve alt yüklenicinin yükleniciye herhangi bir borcunun olmadığının tespitinden sonra ödenmesi gerektiği, ancak dosya kapsamında dava konusu işin idare tarafından geçici ve kesin kabullerinin yapıldığına dair delil bulunmadığı, bu sebeple iş fesih sonucu tasfiye edilse dahi idare tarafından geçici ve kesin kabul şartları yerine getirilmeden iş bu 103.235,68 USD tutarındaki teminatların iade edilmeyeceği sonucuna varılarak, davalı alt yüklenici ... alacağının 36.592,04 USD olarak hesaplandığı anlaşılmakla, alınan bilirkişi raporu ve ek raporu ile diğer tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; asıl dava bakımından davacı yüklenici ...'nin davalı alt yüklenici ...'den alacağının bulunmadığı, bilakis 36.592,04 USD borcunun bulunduğu anlaşılmakla ispatlanamayan asıl davasının reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. Birleşen davada ise; davacı ... vekili ise asıl dosyanın da dayanağını oluşturan ve taraflar arasında düzenlendiği ihtilaflı olmayan Irak Erbil Valiliğinde Selahaddin Yolu ve Tüneli işi kapsamında tünel elektrokmekanik işlerinin yapılmasına ilişkin eser sözleşmesi kapsamında alt yüklenici davacı ...'in ödenmeyen 417.643,76 USD hakediş alacağı ve şimdilik 100.000,00 USD kar kaybı isteminde bulunduğu, asıl dosyada da belirlendiği üzere tarafların ticari defter ve belgeleri ile diğer tüm delillere göre alt yüklenici ...'in davalı/yüklenici ...'den davaya konu eser sözleşmesi kapsamında toplam 36.592,04 USD bakiye hak ediş alacağının bulunduğu anlaşılmakla hak edişi alacağı bakımından belirlenen bu miktar üzerinden davanın kısmen kabulüne fazlaya ilişkin alacak talebinin reddine karar verilmiştir. Birleşen dosyada davacının kar kaybı alacağı bakımından ise; davalı ana yüklenici ...'nin 19.10.2017 T. 27463 Yev nolu ihtarnamede; "davacı alt yükleniciye 1.739.884,89 USD ihzarat malzeme bedeli ödendiği, hakedişteki miktar ile yapılan imalatlar arasında farklılık bulunduğu, ihrazat malzemeleri henüz imalata dönüştürülmediği, 13.10.2017 tarihli tutanakta belirtilen işlerin 15.10.2014 tarihli sözleşmenin 11/c ve 35 madde hükümleri gereğince sözleşmenin fesih edilerek işin nam hesabına taraflarınca tamamlanacağı" hususları ihtar edilmiş ise de; az yukarıda yer alan hesaplamada davalının zeyilname-2 deki sorumluluklarını yerine getirmediğinin tespit edilmediği, kaldı ki davacı alt yüklenicinin 36.592,04 USD de bakiye hak ediş alacağı tespit edilmekle, davalının ihtarname ile ihtar ettiği hususların dosya kapsamı bilgi belge ve hesaplamalara uygun düşmediği, iş bu ihtarnameye müteakip davacının 01.11.2017 tarih ve 34276 yev. nolu ihtarname ile cevap vermişse de; davacı tarafından ... 41. Noterliğinin 22.02.2018 tarih ve 05913 yev. nolu ihtarnamesi ile taraflar arasındaki sözleşmenin fesih edildiğini davacıya bildirdiği, davacının hakediş alacağı olduğu görülmekle davacının ödeme yönünden temerrüdü olduğu, davalının ise Zeyilname-2'nin 7. maddesi ile iş bitim tarihi 31.12.2017 olarak belirlenmesine rağmen sunulu tespit, fotoğraf ve videolara göre işi tam olarak tamamlamadığı anlaşıldığından kusurlu olduğu, tarafların karşılıklı kusurluları nedeniyle yerleşik Yargıtay kararları gereği her iki tarafın kusurlu olması durumunda kesin hakediş/hesap kesme hakedişi dışında sair tazminat, ceza vb. taleplerinin yerinde olmayacağı, bu nedenle davalı altyüklenicinin yukarıda yer alan hakediş alacağı dışındaki kar kaybı talebinin yerinde olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak bu yöndeki talebin reddine karar verilmiştir. HÜKÜM: Açıklanan nedenlerle; 1-Asıl dava bakımından; davanın REDDİNE, a)Alınması gereken 615,40 TL harçtan peşin ve ıslah harcı olarak alınan 61.054,54 TL harcın mahsubu ile bakiye 60.439,14 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya İADESİNE, b)Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA, c)Davalı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca dava değeri üzerinden belirlenen 507.560,75 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE, d)6325 Sayılı Kanunun 18/4-14 maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacak olan 1.320,00 TL arabuluculuk giderinin davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,

2-Birleşen ... 9. ATM'nin 2020/474 Esas sayılı dosyası bakımından; davanın KISMEN KABULÜ ile, toplam 36.592,04 USD'nin dava tarihi olan 01/10/2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte birleşen dosya davalısı ... İnşaat A.Ş.'den alınarak birleşen dosya davacısına VERİLMESİNE, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE, a)Alınması gereken 19.296,92 TL harçtan peşin olarak alınan 68.245,28 TL harcın mahsubu ile bakiye 48.948,34 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya İADESİNE, b)Davacı tarafından yatırılan 19.296,92 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE, c)Davacı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca belirlenen (kabul ve red oranına göre) 45.198,49 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE, d)Davalı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca belirlenen (kabul ve red oranına göre) 522.509,12 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE, e)Davacı tarafından yapılan 91.240,00 TL (bilirkişi ücreti, posta gideri olmak üzere) yargılama giderinden (kabul ve red oranına göre) 6.449,72 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE, bakiye kısmın davacı üzerinde BIRAKILMASINA, f)Davalı tarafından yapılan 59.735,10 TL (bilirkişi ücreti, posta gideri olmak üzere) yargılama giderinden (kabul ve red oranına göre) 55.512,45 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE, bakiye kısmın davacı üzerinde BIRAKILMASINA, g)6325 Sayılı Kanunun 18/4-14 maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacak olan 1.320,00 TL arabuluculuk giderinin davanın kabul ve red oranına göre hesaplanan 93,30 TL'nin davalıdan, 1.226,70 TL'nin davacıdan tahsili ile Hazineye İRAT KAYDINA, 3-Taraflarca yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde HMK 333. Maddesine uygun şekilde taraflara İADESİNE, Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 26/11/2025