Danıştay · 4. Daire
Danıştay 4. Daire 2023/11540 E. 2025/5835 K.
- Mahkeme
- Danıştay
- Daire
- 4. Daire
- Esas No
- 2023/11540
- Karar No
- 2025/5835
- Karar Tarihi
T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2023/11540 Karar No : 2025/5835
DAVACI : ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...
DAVALI :... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin 5. maddesinin; 6. ve 7. fıkralarının, geçici 1. maddesinin 1. fıkrası (Dava dilekçesinde sadece bu fıkra yönünden itiraz edildiği görülmüştür.) ile ÇED raporu ve maden projesi hazırlama hakkının korunması isteğiyle yapılan 27/01/2023 tarihli başvurunun, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca reddine ilişkin 01/02/2023 tarih ve 5664298 sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, "ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği"nin normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, iptali istenilen söz konusu maddeler ile kazanılmış hak ve hukuki belirlilik ilkelerinin ihlal edildiği, özellikle Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrası ile mevcut ÇED yeterlik belgesinin geçerlilik süresi sona ermeden önce yeniden vize alma zorunluluğu getirilerek kazanılmış hakkın ihlal edildiği, oysaki mülga ÇED Yeterlik Belgesi Tebliğinin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında kazanılmış hakların vize süresi sonuna kadar korunduğu, diğer taraftan mülga Tebliğde yer almayan düzenlemelere dava konusu Tebliğin 5. maddesinin 6. ve 7. fıkralarında yer verilmesinin bilimsel bir sebebinin ortaya konulmadığı, bu düzenlemeler nedeniyle davacının diğer mevzuat kapsamında sahip olduğu belgeler ile çalışmasının engellendiği, bu nedenle, söz konusu fıkraların Anayasanın 10. ve 48. maddelerine aykırı olduğu, ayrıca davacı tarafından yapılan başvuru, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrasına dayanılarak reddedildiğinden, söz konusu işlemin de hukuka aykırı olduğu ileri sürmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, "ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği"nin 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliğinin 26. maddesine dayanılarak çıkarıldığı, dolayısıyla normlar hiyerarşisine aykırı bir yönünün bulunmadığı, diğer taraftan, ÇED raporlarının kalitesi ile ilgili eleştirilerin yapıldığı, bu nedenle, dava konusu maddeler ile ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği kapsamında görevlendirilen personelin sadece çalıştığı kuruluş bünyesinde çevre mevzuatı kapsamında tam zamanlı çalışması sağlanarak, konusunda uzmanlaşmasının amaçlandığı, benzer yöndeki düzenlemelerin 29/11/2019 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga ÇED Yeterlik Belgesi Tebliğinde de yer aldığı, davacı tarafından kıyaslanan mülga ÇED Yeterlik Belgesi Tebliğinin geçici maddesinin 1. fıkrası ile dava konusu Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının içeriklerinin birbirinden farklı olduğu, dolayısıyla kıyaslanamayacağı, dava konusu Tebliğde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin; 5. maddesinin; 6. ve 7. fıkraları ile ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından davanın reddi gerektiği, geçici 1. maddesinin 1. fıkrası yönünden şartların sağlanması için verilen sürenin yeterli olmadığı gibi, kazanılmış hakların da korunmadığı sonucuna varıldığından anılan düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin 5. maddesinin; 6. ve 7. fıkralarının, geçici 1. maddesinin 1. fıkrası (Dava dilekçesinde sadece bu fıkra yönünden itiraz edildiği görülmüştür.) ile ÇED raporu ve maden projesi hazırlama hakkının korunması isteğiyle yapılan 27/01/2023 tarihli başvurunun, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Çevresel etki değerlendirilmesi" başlıklı 10. maddesinin 4. fıkrasında, "Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmü yer almaktadır. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Yeterlik belgesi" başlıklı 26. maddesinde, "Proje tanıtım dosyası, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşlar Bakanlıktan yeterlik belgesi almakla yükümlüdürler. Yeterlik belgesinin verilmesi, yeterlik belgesi verilen kurum/kuruluşların denetimi ve belgenin iptal edilmesi ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." kuralına yer verilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükmü yer almaktadır. Öte yandan, normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla; normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup, bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği gibi üst normun (kanunun) bir konuyu düzenlemesini emrettiği alt normun (yönetmeliğin) bu konuyu düzenlemekten kaçınamayacağını veya bu konuya ilişkin düzenlemenin daha alt bir hukuk normuna (tebliğ, genelge vs.) bırakılamayacağını da içermektedir. Aktarılan Anayasa hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir kanun hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile kanunun yönetmelikte düzenlenmesini emrettiği hükümlere açıklık getirilmesi ve kanun hükümlerinin uygulamaya geçirilmesinin amaçlandığı, kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin, başta kamu yararı olmak üzere hizmet gereklerine, hukuk devleti ve hukuk güvenliği ilkelerine uygun olarak kullanılması gerektiği açıktır. Bu durumda, iptali istenen düzenlemelere konu edilen hususların, 2872 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen emredici hükmü gereğince yönetmelikle düzenlenmesi gerekirken, normlar hiyerarşisi bakımından yönetmeliğin daha alt bir hukuk normu olan Tebliğ ile düzenlenmesinde normlar hiyerarşisine ve hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 04/11/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ... ve davalı idare vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY : Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında proje tanıtım dosyası, çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşlara ilişkin usul ve esaslar 29/11/2019 tarih ve 30963 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği" ile düzenlenmiştir. Davalı idare tarafından, söz konusu Tebliğin dayanağını oluşturan ÇED Yönetmeliğinin değişmesi, geçen süreç içerisinde Tebliğin uygulamadan kalkan kısımlarının bulunması ve çevresel etki değerlendirmesi sürecinde sorunlarla karşılaşılması nedenleri ile bürokrasinin azaltılması ve etkinliğin artırılması amacıyla revizeye ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Bu amaçla yeniden düzenlenen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği" 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bakılan dava, söz konusu 5. maddesinin; 6. ve 7. fıkralarının, geçici 1. maddesinin 1. fıkrası ile ÇED raporu ve maden projesi hazırlama hakkının korunması isteğiyle yapılan 27/01/2023 tarihli başvurunun, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca reddine ilişkin ...tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin hukuka aykırı olduğu iddialarıyla açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 56. maddesinde; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler." hükmüne yer verilmiştir. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmü, 2. maddesinde; "Çevresel etki değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları, ... ifade eder." hükmü, 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı (…) alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. (Ek cümle:19/7/2025-7554/1 md.) Ancak, bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (İptal üçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 15/1/2009 tarihli ve E.:2006/99, K.:2009/9 sayılı Kararı ile.) Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmü yer almıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde dayanılarak hazırlanan ve 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliğinin "Yeterlik Belgesi" başlıklı 26. maddesinde; "(1) Proje tanıtım dosyası, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşlar Bakanlıktan yeterlik belgesi almakla yükümlüdürler. Yeterlik belgesinin verilmesi, yeterlik belgesi verilen kurum/kuruluşların denetimi ve belgenin iptal edilmesi ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." kuralına yer verilmiştir. Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan ve 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin 1. maddesinde; "(1) Bu Tebliğin amacı, 29/7/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında proje tanıtım dosyası, çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşlara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." kuralı, 2. maddesinde; "(1) Bu Tebliğ; Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında dosya/rapor hazırlayacak kurum/kuruluşlarda aranacak şartlar, başvuruların değerlendirilmesi, çevresel etki değerlendirmesi yeterlik belgesinin verilmesi, vize edilmesi, askıya alınması, iptali ve denetimi ile ilgili hususları kapsar." kuralı, "ÇED yeterlik belgesi başvurularında aranacak şartlar" başlıklı 5. maddesinde; " ... (5) Bu madde kapsamında görevlendirilen personel, görevlendirme süresince çevre ile ilgili ölçüm ve analiz hizmetlerinin verildiği laboratuvarlarda görev alamaz. (6) Bu madde kapsamında görevlendirilen personel, görev aldığı ÇED yeterlik belgesine sahip kurum/kuruluş bünyesinde bulunan çevre mevzuatına ilişkin diğer yetkilendirmeler kapsamında görevlendirilebilir; ancak bu personelin görev aldığı ÇED yeterlik belgesine sahip kurum/kuruluş dışında herhangi bir kurum veya kuruluşta çevre mevzuatı kapsamında veya diğer mevzuat kapsamında elektronik sistemler üzerinden ataması yapılamaz. (7) Bu madde kapsamında görevlendirilen personelin, görev aldığı kurum/kuruluş bünyesinde çevre mevzuatının dışında başka bir mevzuata ilişkin yetkilendirmeler kapsamında elektronik sistemler üzerinden ataması yapılamaz. ÇED yeterlik belgesine sahip kamu kurum/kuruluşunda görevlendirilen personelde bu fıkra hükümleri aranmaz." kuralı, "Önceki yeterlik belgelerine ilişkin düzenlemeler" başlıklı Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ÇED yeterlik belgesi alarak faaliyet gösteren kurum/kuruluş, 5 inci maddenin beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarında belirtilen şartları bu Tebliğin yayımı tarihinde vize sürelerinin bitimine doksan günden az kalmış olması halinde vize süresi sonuna kadar; vize süresinin bitimine doksan günden daha fazla süre olması halinde, bu Tebliğin yayımından itibaren doksan gün içinde sağlamakla yükümlüdür. Yeni vize başvurusunda bu Tebliğ hükümleri dikkate alınır." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Uyuşmazlığa Konu Tebliğin İptali İstenilen Düzenlemelerinin İncelenmesi: Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldıkları kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar yürürlüğünü Anayasadan, tüzükler yürürlüğünü kanunlardan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve tüzüklerden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır. Nitekim, belirtilen hiyerarşinin, yönetmelikler bakımından ifadesi niteliğini taşıyan Anayasanın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralına yer verilmiştir. Kanunlar ve Yönetmelikler açısından yukarıda belirtilen bu durum, daha alt düzeyde yer alan diğer hukuksal metinler ve idari işlemler açısından da geçerlidir. Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde çevresel etki değerlendirmesine tâbi projeler ile konuya ilişkin usûl ve esasların, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği düzenlenmiş olup, hem çevresel etki değerlendirmesine tabi projeleri hem de konuya ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere hazırlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ilk olarak 07/02/1993 tarih ve 21489 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Çeşitli tarihlerde yeniden düzenlenen Çevresel Etki Yönetmeliği, son olarak 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tüm ÇED Yönetmeliklerinde de proje tanıtım dosyası, çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum/kuruluşların, Bakanlıktan yeterlik belgesi almakla yükümlü oldukları, yeterlik belgesi verilmesi, yeterlik belgesi verilen kurum/kuruluşların denetimi ve belgenin iptal edilmesi ile ilgili usul ve esasların Bakanlıkça yayımlanacak bir tebliğ ile düzenleneceği, kuralı yer almıştır. Dolayısıyla Çevre Kanununa dayalı olarak çıkarılan ÇED Yönetmeliğinde kurum/kuruluşların söz konusu işlemleri yapabilmeleri için yeterlik belgesi alması gerektiği, buna ilişkin usul ve esasların ise Tebliğ ile düzenlenmesi kurala bağlanmış olup, bu yönüyle yeterlik belgesi verilmesi, bu belgeyi alan kurum/kuruluşların denetimi ve belgenin iptal edilmesi ile ilgili usul ve esasların, Yönetmeliğe uygun olarak Tebliğ ile düzenlenmesinde normlar hiyerarşisine ve kanunilik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu 31/12/2022 tarih ve 32060 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin 5. maddesinin 6. ve 7. fıkraları ile ÇED raporu ve maden projesi hazırlama hakkının korunması isteğiyle yapılan 27/01/2023 tarihli başvurunun, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işlemi yönünden;
18/12/2009 tarih ve 27436 sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin "Yeterlik belgesi başvurularında aranacak şartlar" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; "Bu madde kapsamında görevlendirilen tüm personel, bu Tebliğ kapsamında yeterlik belgesi alan diğer kurum/kuruluşlarda görev alamazlar." kuralı, aynı maddenin 4. fıkrasında; "Bu maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (ç) bentleri kapsamında görevlendirilen tüm personel, herhangi bir kurum/kuruluşta görev alamazlar." kuralı yer verilmiştir. 29/11/2019 tarih ve 30963 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin "ÇED yeterlik belgesi başvurularında aranacak şartlar" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; "Bu madde kapsamında görevlendirilen tüm personel, bu Tebliğ kapsamında ÇED Yeterlik Belgesi alan diğer kurum/kuruluşlarda görev alamazlar." kuralı yer almıştır. Dava konusu Tebliğin "ÇED yeterlik belgesi başvurularında aranacak şartlar" başlıklı 5. maddesinin 6. fıkrasında ise; "Bu madde kapsamında görevlendirilen personel, görev aldığı ÇED yeterlik belgesine sahip kurum/kuruluş bünyesinde bulunan çevre mevzuatına ilişkin diğer yetkilendirmeler kapsamında görevlendirilebilir; ancak bu personelin görev aldığı ÇED yeterlik belgesine sahip kurum/kuruluş dışında herhangi bir kurum veya kuruluşta çevre mevzuatı kapsamında veya diğer mevzuat kapsamında elektronik sistemler üzerinden ataması yapılamaz." kuralı, aynı maddenin 7. fıkrasında ise; "Bu madde kapsamında görevlendirilen personelin, görev aldığı kurum/kuruluş bünyesinde çevre mevzuatının dışında başka bir mevzuata ilişkin yetkilendirmeler kapsamında elektronik sistemler üzerinden ataması yapılamaz. ÇED yeterlik belgesine sahip kamu kurum/kuruluşunda görevlendirilen personelde bu fıkra hükümleri aranmaz." kuralı yer almıştır. Davacı tarafından, Tebliğin idarenin kanunilik ilkesine ve normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, nitekim dava konusu düzenlemelerin ÇED Yönetmeliğinde ve Çevre Kanununda yer almadığı, idari işlemin gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğu halde, dava konusu düzenlemelerin somut ve bilimsel bir sebebin ortaya konulamaması nedeniyle hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu, nitekim Tebliğin 5. maddesinin 6. ve 7. fıkraları daha önceki Tebliğde yer almadığı, davacının aynı zamanda geçerliliği 2027 yılına kadar olan maden mevzuatı kapsamında da yeterlik belgesinin olduğu, ancak bu hükümler gereği sadece ÇED raporu hazırlayabileceği, oysaki davacı şirket gibi küçük şirketlerin her iki faaliyeti yapmadan sadece ÇED raporunu hazırlayarak ayakta kalamayacağı, bu yönüyle Anayasanın eşitlik ilkesi ile özel teşebbüs kurma ve faaliyette bulunma özgürlüğüne aykırı olduğu, dolayısıyla yapılan başvurunun Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrasına dayanılarak reddedilmesinin de hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, Tebliğin ÇED Yönetmeliğinin 26. maddesine dayalı olarak çıkarıldığı, Tebliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentleri kapsamında zorunlu olarak çalışan personelin sürekli olarak istihdam edilmesi şartı ile 30 gün boyunca çalışması gerektiği, böylece personelin sadece çalıştığı kuruluş bünyesinde çevre mevzuatı kapsamında tam zamanlı çalışmasının sağlanarak çevrenin korunması yönünde görevine odaklanması, ÇED süreçlerinin kapsamı ve genişliği göz önüne alındığında işverenin bedesel ve ruhsal açıdan zorlayıcı emrivaki isteklerinin önüne geçilmesinin, konuda uzmanlaşmanın sağlanmasının ve yeni istihdamın amaçlandığı, davacın şirketin çalışması gerekenden daha fazla çalıştırmak suretiyle diğer işlerinde de görevlendirerek performansının üstünde çalıştırmasının etik olmadığı, benzer yönde düzenleme 2019 tarihli Tebliğde olmasa bile 2009 tarihli Tebliğde yer aldığı ve o düzenlemenin de 10 yıl boyunca yürürlükte kaldığı, sektörde karşılaşılan sıkıntılar, işverenin her türlü işte çalıştırma isteğinden doğan düzensizlikler, yapılan toplantılarda sektörden gelen geri dönüşler, il müdürlüklerine sunulan PTD’lerin kalitesindeki düşüş, il müdürlüğündeki personelin dosyalarda defalarca eksiklik tespit edilerek kendi çabaları ile dosyayı düzelttirmeleri nedenleriyle Tebliğde dava konusu düzenlemelerin öngörüldüğü belirtilerek, hukuka uygun olduğu savunulmuştur. Uyuşmazlıkta, önceki tebliğlerde yer alan düzenlemede; yalnızca Tebliğin 5. maddesi kapsamında görevlendirilen tüm personelin, bu Tebliğ kapsamında ÇED Yeterlik Belgesi alan diğer kurum/kuruluşlarda görev alamayacağı düzenlenmiş iken, dava konusu düzenlemelerde söz konusu madde kapsamında görevlendirilen personelin aynı kurum/kuruluş bünyesinde yalnızca çevre mevzuatına ilişkin diğer yetkilendirmeler kapsamında görevlendirilebileceği, bu personelin görev aldığı ÇED yeterlik belgesine sahip kurum/kuruluş dışında ise herhangi bir kurum veya kuruluşta ise çevre mevzuatı kapsamında veya diğer mevzuat kapsamında elektronik sistemler üzerinden ataması yapılamayacağı düzenlendiği anlaşılmış olup, uygulamada yaşanılan (ÇED raporunda veya proje tanıtım dosyasındaki eksikliler gibi) yaşanılan aksaklıklar dikkate alındığında, yapılan bu düzenlemeler ile; personelin sadece çalıştığı kurum/kuruluş bünyesinde çevre mevzuatı kapsamında tam zamanlı çalışmasının sağlanarak, çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü ifade eden çevrenin korunması amacının gerçekleştirilmesine yönelik görevine odaklanmasını amaçlandığı sonucuna varıldığından, anılan düzenlemelerde hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Tebliğin 5. maddesinin 7. fıkrasının son cümlesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşunda görevlendirilen personelin ise görev aldığı kurum/kuruluş bünyesinde çevre mevzuatının dışında başka bir mevzuata ilişkin yetkilendirmeler kapsamında görevlendirilmesine imkan tanıyan düzenlemeye gelince, çevrenin korunmasına yönelik uygulamaların Devlet kurumlarının tamamının temel amaçlarından biri olduğu gibi, yaşanıldığı belirtilen aksaklıkların özel kurum/kuruluş bünyesindeki uygulamalardan kaynaklandığı anlaşıldığından, dava konusu düzenlemenin de hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan, anılan düzenlemelerin, Anayasanın 48. maddesinin 1. fıkrasında yer verilen çalışma ve sözleşme hürriyetini kısıtladığı ileri sürülmüş ise de, ilgililerin gerekli koşulların varlığı halinde kurum/kuruluşun yetkilendirildiği konuya göre çalışma ve sözleşme yapma hakkına sahip olduğu anlaşıldığından, söz konusu düzenlemelerin çevrenin korunmasına yönelik tedbir içeren nitelikte düzenlemeler olduğunun dolayısıyla çalışma ve sözleşme hürriyetinin kısıtlanmadığının kabulü gerekmektedir. Dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığından, ÇED raporu ve maden projesi hazırlama hakkının korunması isteğiyle yapılan 27/01/2023 tarihli başvurunun, Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca reddine ilişkin... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminde de hukuka aykırılık bulunmamıştır.
Dava konusu Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasına gelince; 29/11/2019 tarih ve 30963 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliği"nin "Önceki yeterlik belgelerinin geçerlik süreleri" başlıklı geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Yeterlik Belgesi alarak faaliyet gösteren kurum/kuruluşlar asgari yeterlik personeli şartını vize süresi sonuna kadar sağlamakla yükümlüdür. Yeni vize başvurusunda bu Tebliğ hükümleri dikkate alınır." kuralına yer verilmiştir. Dava konusu Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında ise; bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ÇED yeterlik belgesi alarak faaliyet gösteren kurum/kuruluş, 5 inci maddenin beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarında belirtilen şartları bu Tebliğin yayımı tarihinde vize sürelerinin bitimine doksan günden az kalmış olması halinde vize süresi sonuna kadar; vize süresinin bitimine doksan günden daha fazla süre olması halinde, bu Tebliğin yayımından itibaren doksan gün içinde sağlamakla yükümlü olduğu, yeni vize başvurusunda bu Tebliğ hükümlerinin dikkate alınacağı düzenlenmiştir. Davacı tarafından, mevcut ÇED Yeterlik Belgesinin 23/02/2026 tarihine kadar geçerli olduğu, ancak dava konusu kural ile yeniden vize alma zorunluluğu getirilerek kazanılmış hakkının ihlal edildiği, oysaki mülga Tebliğde kazanılmış hakların vize süresi sonuna kadar korunduğu, bu yönüyle dava konusu fıkranın Anayasanın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, Mülga Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrası ile dava konusu Tebliğin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının içeriklerinin birbirinden farklı olduğu, nitekim, Mülga Tebliğde sürekli istihdam edilen personel sayısının artırıldığı ve bu şartın sağlanması için vize süresi sonuna kadar süre verildiği, dava konusu Tebliğde ise söz konusu kuruluşlarda zaten çalışmakta olan ancak elektronik sistemde ataması yapılamayacak personel ile ilgili şartların sağlanması için doksan gün süre verildiği, ayrıca vize süresi dolan/dolması yakın/yeni kurulması planlanan kuruluşlar ile vize süresi dolmasına yakın 2-3 yıl süresi olan kuruluşlar bakımından haksız rekabet oluşturduğunun ve karışıklığa sebep olduğunun tespit edilmesi nedeniyle bu uygulamadan vazgeçilerek 90 günlük süre verildiği savunulmuştur. Uyuşmazlıkta; Tebliğ ile getirilen yeni kısıtlama ve yükümlülüklerin nitelikleri de göz önünde bulundurulduğunda, Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihte vize süresinin (çevresel etki değerlendirmesi yeterlik belgesinin geçerlilik süresi) dolmasına doksan günden fazla kalan kurum/kuruluşların, Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içerisinde bu Tebliğ ile getirilen kısıtlamalara uyum sağlaması ve yükümlülükleri yerine getirmesi bakımından doksan günlük sürenin makul bir süre olduğu sonucuna varılmıştır. Nitekim, Tebliğ ile öngörülen yeni koşullara uyum sağlanması bakımından 90 günlük süre tanınması yerine, önceki Tebliğde yer alan düzenlemede olduğu gibi, vize süresinin sonuna kadar süre tanınması durumunda, çevrenin korunması amacıyla Tebliğin 5. maddesinin 5., (yukarıda hukuka uygun olduğu sonucuna varılan) 6. ve 7. fıkralarında öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesinde vize süresi dolan/dolması yakın kurum/kuruluşlar ile vize süresi dolmasına yakın 2-3 yıl süresi olan kuruluşlar arasında çevrenin korunması amacının gerçekleştirilmesi bakımdan eşitsizlik oluşturacağının kabulü gerekmektedir. Bununla birlikte, Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihte vize süresinin dolmasına doksan günden az kalan kuruluşların, vize süresinin sonuna kadar bu Tebliğ ile getirilen kısıtlamalara uyum sağlaması ve yükümlülükleri yerine getirmesine ilişkin aynı fıkrada yer alan düzenleme kapsamında kalan kuruluşların da olabileceği dikkate alındığında, bu sürenin makul olmadığı görülmekte ise de, davalı idarenin yürütmenin durdurulması kararına karşı sunulan itiraz dilekçesinde, Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihte Türkiye'de faaliyet gösteren çevresel etki değerlendirmesi yeterlik belgesine sahip kuruluşlardan hiçbirisinin vize süresinin dolmasına doksan günden az bir süre kalmadığı belirtilerek, buna ilişkin bir tabloya da yer verildiğinden, düzenlemenin bu haliyle hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Varsa posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 06/11/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.