Danıştay 13. Daire 2023/3871 E. 2024/1372 K.

T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2023/3871 Karar No:2024/1372 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan satış belgesi almadan tütün mamullerinin toptan satışının yapıldığından bahisle 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (g) bendi uyarınca davacıya 174.098,00-TL idari para cezası verilmesine ve yaptırım konusunu oluşturan 860 kilogram sarmalık kıyılmış tütün mamulünün mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ve imha edilmesine ilişkin ... Valiliği'nin ... tarih ve E.... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait iş yerinde 23/03/2021 tarihinde yapılan denetim sonucunda tutulan tespit tutanağı, iş yeri arama, el koyma ve yakalama tutanağı, aynı tarihte alınan şüpheli ve tanık ifade tutanakları ve 25/03/2021 tarihli araştırma tutanağı ile el konulan tütün miktarı incelendiğinde, olay yerinde davacıya ait olduğu tespit edilen tütün mamullerini davacının Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan satış belgesi almadan toptan satışını yaptığının sabit olduğu, davacının babasından aldığı vekâletnamenin de satış belgesinin devrini veya bu belgeden muafiyeti sağlamayacağı anlaşıldığından, davacının sübuta eren eylemi nedeniyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; davalı idarece yapılan denetim sonucu tanzim edilen 23/03/2021 tarihli tutanakta, kaçakçılık fiillerini önleme adına yapılan denetim esnasında nakliyat firması önünde üzerinde tütün mamulü ibareleri bulunan kutunun görülmesi üzerine yapılan incelemede, görevlilere ibraz edilen irsaliyeli faturaya göre ürünlerin dava dışı M.Y.'ye gönderildiğinin görüldüğü, yine sevk irsaliyeli faturanın üzerinde kaşesi bulunan G.Ö.'ye kutularda ne olduğu ve kime ait olduğu sorulduğunda, kutularda içmelik tütün olduğu, kendisine ait olduğunu, ... iline M.Y.'ye gönderdiğini beyan ettiği, G.Ö.'nün herhangi bir fatura ve satış yetki belgesi ibraz edememesi, endişeli ve kuşkulu tavır sergilemesi üzerine kutu içerisinde yer alan tütün mamullerinin bandrolsüz veya sahte bandrollü gümrük kaçağı ürün olabileceğine yönelik şüphe oluştuğu, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve kutuların içerisinde herhangi bir suç unsuru bulunup bulunmadığının tespiti için arama yapılmasının gerektiği belirtilmiş olup, söz konusu tutanakta davacının toptan satış yaptığını ortaya koyacak herhangi bir bilgi, belge veya dayanağa yer verilmediği, diğer bir anlatımla, dava konusu tütünün mülkiyetinin 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendi uyarınca kamuya geçirilebilmesi için, belge almadan toptan satış yapıldığının herhangi bir tereddüte yer bırakmayacak şekilde ortaya konulması gerekirken, davalı idarece söz konusu fiilin işlendiğinin açık ve anlaşılır şekilde belirlenmesine yönelik herhangi somut bir tespit yapılmadığı; Uyuşmazlıkta, dosya içerisinde bulunan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, dava konusu işleme esas alınan 23/03/2021 tarihli tutanakta, davacının veya davacının babası olan M.Y.'nin dava konusu ürünlerin toptan veya perakende satışını yaptığına dair herhangi bir tespite yer verilmediği ve davacının kurumdan toptan veya perakende satış belgesi almadan toptan veya perakende sigara ve alkollü içecek satışını yapıp yapmadığı hususuna ilişkin olarak davalı idarece yeterli araştırma ve tespit yapılmadan varsayıma dayalı olarak işlemin tesis edildiğinin anlaşıldığı, bu itibarla, davacıya 174.098,00-TL idari para cezası verilmesine ve işleme konu ürünlerin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine dair işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davada, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu ürünlere savcılığın arama ve el koyma kararı gereğince el konulduğu, yapılan tahkikat sonucu alınan ifadelerden söz konusu tütün mamullerinin davacının iş yerinden alındığı ve ... gönderilmeye çalışıldığının anlaşıldığı, bu iş yerine ait satış belgesinin bulunmadığının tespit edildiği, ele geçirilen ürün miktarının perakende satış ve kişisel kullanım sayılamayacak kadar fazla olduğu, ürünlere ilişkin sunulan faturanın polis müdahalesinden sonra düzenlendiği, faturada satıcı adresi ... alıcı adresi ... olmasına rağmen ürünlerin bu iki adresten farklı olarak güzergah bir il olmayan ... bulunmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, dava konusu işlemin sadece 23/03/2021 tarihli tutanağa istinaden tesis edilmediği, olay üzerine ayrıntılı araştırma yapılarak şüpheli ve tanık ifadelerinin alındığı, 25/03/2021 tarihli araştırma tutanağında davacının söz konusu iş yerinde tütün işi yaptığının tespit edildiği, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : ... Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü personelince il genelinde kaçakçılık fiillerini önlemeye yönelik yapılan çalışmalar kapsamında ... tarihinde "... Mahallesi, ... Sokak No:... .../..." adresinde faaliyet gösteren ... Taşımacılık Nakliyat firmasının önünde üzerinde tütün mamulü ibareleri bulunan kutuların görülmesi üzerine yapılan araştırmada, kutularda ne olduğunun iş yeri sahibine sorulduğunda iş yeri yetkilisi İ.Y.'nin bilgisinin olmadığını, ... Ticaret adına gönderildiğini ve kesilmiş irsaliyesinin bulunduğunu beyan ettiği, bu irsaliyeli fatura incelendiğinde ürünlerin M.Y.'ye gönderildiğinin görüldüğü, sevk irsaliyeli faturanın üzerinde kaşesi bulunan ve ürünlerin sahibi olarak belirtilen G.Ö. isimli şahıs nakliye firmasına geldiğinde, bu kişiye kutularda ne olduğu ve kime ait olduğunun sorulduğu, G.Ö.'nün kendisine ait içmelik tütün mamulü olduğunu ve ... iline M.Y.'ye gönderdiğini beyan ettiği, ürünlerin giriş faturasının ve Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan alınan toptan satış yetki belgesinin ibrazı istenildiğinde bu belgelerin ibraz edilemediği tespit edilerek 23/03/2021 tarihli tutanağın düzenlendiği, maddi gerçeğin tüm yönleriyle ortaya çıkarılması ve kutular içerisinde herhangi bir suç unsuru bulunup bulunmadığının tespiti için Cumhuriyet Savcısından alınan arama ve el koyma kararı doğrultusunda aynı gün saat 18:35 itibarıyla arama işlemine başlandığı, kutulardaki ürünlerin bandrollü olduğu, ancak tütün mamullerinin 2020 ve 2021 yıllarına, bandrollerin ise 2019 yılına ait olduğu, bandrollerin eski tip olmasından dolayı bazılarının yırtık ve tek taraflı yapıştırıldığı, nizam ve intizam içerisinde yapıştırılmadığı, yıpranmış olduğu ve başka üründen kaldırılıp tekrar kullanıldığına yönelik izlenim oluştuğu, mükerrer kullanım şüphesinden dolayı işyerinde yapılan aramada bulunan, "President Line 1000" ibareli 1'er kilogramlık 50 paket (toplam 50 kilogram), "Express Blue 1000" ibareli 1'er kilogramlık 110 paket (toplam 110 kilogram), "JXB Yellow 1000" ibareli 1'er kilogramlık 180 paket (toplam 180 kilogram), "Instark Blue 1000" ibareli 1"er kilogramlık 520 paket (toplam 520 kilogram) tütün mamulüne el konulduğu, akabinde ... Valiliği'nin ... tarih ve E...-... sayılı kararı ile davacının satış belgesi almadan tütün mamulleri toptan satışını yaptığından bahisle 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendi uyarınca davacıya 174.098,00-TL idari para cezası verilmesine ve 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 9. fıkrası uyarınca ele geçirilen 860 kilogram sarmalık kıyılmış tütün mamulünün mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ve imha edilmesine karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasında, "Tütün, tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler piyasasında Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından gerekli izinleri alarak veya almadan mal veya hizmet üreten, işleyen, ihraç veya ithal eden, pazarlayan, alan veya satan gerçek ve tüzel kişilere aşağıda yazılı idarî yaptırımlar uygulanır: ... g) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından satış belgesi almadan tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı,etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk Lirası; perakende satışını yapanlara ise beşbin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir. ..."; 9. fıkrasında, "Beşinci fıkranın (f), (g), (h), (ı), (j), (n), (o) ve (p) bentlerinde yazılı fiiller hakkında idarî yaptırım uygulamaya ve bu fiillerin konusunu oluşturan her türlü eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararını vermeye mahalli mülkî amirler, diğer bentlerde yazılı fiiller hakkında idarî para cezası vermeye Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilidir. ..."; 11 fıkrasında, "İdari yaptırımlara ilişkin olarak bu Kanunda hüküm bulanmayan hallerde 30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır."; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 18/7 maddesinde, "Mülkiyeti kamuya geçirilen eşya, başka suretle değerlendirilmesi mümkün olmazsa imha edilir." kurallarına yer verilmiştir. 07/11/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Satış belgesi alma zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, "Tütün mamulleri ve alkollü içkilerin toptan ve perakende satışı ile açık alkollü içki satışı faaliyetlerinde bulunacak kişilerin, faaliyet türlerine göre aşağıdaki belgeleri almaları zorunludur: ...e) Tütün mamulü toptan satışını yapabilmek için tütün mamulü toptan satış belgesi, alkollü içkilerin toptan satışını yapabilmek için ise alkollü içki toptan satış belgesi. ..."; "İşyerlerine ve ürünlere ilişkin ortak hükümler" başlıklı 6. maddesinde, "Aşağıda yer alan hükümler; tütün mamulleri ve alkollü içkilerin satışının ve sunumunun yapıldığı gerçek ve tüzel kişilere ait işyerlerinin tümünü kapsar: a) Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetler için sabit ve fiziki bir işyerinin mevcudiyeti aranır. Aynı gerçek veya tüzel kişinin birden fazla işyerinin bulunması halinde her biri için ayrı satış belgesi alınması zorunludur. b) Yetkili satıcılar tarafından satış belgesinde belirtilen işyeri adresi dışında satış ve/veya sunum yapılamaz. ..."; "Toptan satış faaliyetine ilişkin esaslar" başlıklı 7/1-c maddesinde, "... Ürünlerin ticaretine ilişkin satış faturaları ve sevk/taşıma irsaliyeleri üzerinde, toptan satıcının ve ürün sattığı satıcının niteliğini tanımlayan marka ve ambalaj hacmi veya birimi bilgilerine yer verilmesi zorunludur. ..."; "Süre uzatım işlemi ve satış belgelerinin geçerliliği" başlıklı 14. maddesinde, "... (4) Satış belgeleri devredilemez. Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir. Mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, işyerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur."; "Denetim" başlıklı 25. maddesinde, "(1) Tütün mamulleri ve alkollü içkiler piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişiler, ürünlere ve ilgili faaliyetlerine ilişkin olarak, mevzuatla verilen yetki çerçevesinde Kurum, mülki amirlikler ile diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından lüzum görülen hallerde incelenebilir ve denetlenebilir. Kurum dışındaki ilgili merciler tarafından yapılan inceleme ve denetimler sırasında tespit edilen Kurum mevzuatına aykırı hususlar ve aykırılıklara ilişkin olarak yapılan işlemler Kuruma ve/veya yetkili mercilere bildirilir. (...) (3) Belgesiz satışa ilişkin yapılan denetimlerde, satış belgesini haiz olduğunu beyan eden kişilerin, işyerinde mevcut olması gereken satış belgesi ile birlikte, her yıl süre uzatım işlemini yaptırmak suretiyle geçerlilik kazanan belgeyi ibraz etmeleri zorunludur. Söz konusu belgenin ibraz edilemediği hallerde Kurumun internet sitesinden sorgulaması yapılan kişinin, denetime konu işyerine dair alınmış satış belgesinin faal görünmemesi durumunda, kişinin belgesiz satış yapmakta olduğu tespit edilmiş olur." kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan kurallardan, tütün mamulünün toptan satışını yapabilmek için toptan satış belgesi alınmasının zorunlu olduğu ve bu belgelerin devredilemeyeceği, satış belgesinde belirtilen iş yeri adresi dışında satış ve/veya sunum yapılamayacağı, bu ürünlerin ticaretine ilişkin satış faturaları ve sevk/taşıma irsaliyelerinin üzerinde toptan satıcının ve ürün sattığı satıcının niteliğini tanımlayan marka ve ambalaj hacmi veya birimi bilgilerine yer verilmesi gerektiği, tütün mamulleri piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetlerinin mevzuatla verilen yetki çerçevesinde Kurum, mülki amirlikler ile diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından lüzum görülen hallerde inceleme ve denetleme yapılabileceği, belgesiz satışa ilişkin yapılan denetimlerde satış belgesini haiz olduğunu beyan eden kişilerin, satış belgesi ile birlikte her yıl süre uzatım işlemini yaptırmak suretiyle geçerlilik kazanan belgeyi ibraz etmelerinin zorunlu olduğu, söz konusu belgenin ibraz edilemediği hallerde Kurumun internet sitesinden sorgulaması yapılan kişinin, denetime konu iş yerine dair alınmış satış belgesinin faal görünmemesi durumunda, kişinin belgesiz satış yapmakta olduğunun tespit edilmiş olacağı, satış belgesi almadan tütün mamullerinin toptan satışını yapanlara idari para cezası verilmesine ve bu fiillerin konusunu oluşturan her türlü eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine kararını vermeye mahalli mülkî amirlerin yetkili olduğu, mülkiyeti kamuya geçirilen eşyanın başka suretle değerlendirilmesi mümkün olmazsa imha edileceği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık konusu olaya ilişkin olarak alınan ifadelerde, ürünlerin M.Y.'ye ait olduğu ve ... iş yerine gönderilmek üzere G.Ö. tarafından sevk irsaliyesi düzenlediği, 23/03/2021 tarihinde nakliyeci firmanın bu ürünleri M.Y. veya oğlu davacının dükkanından aldığı, davacının tütüncüler pazarında tütün ve tütün mamulleri satışı yaptığı ve daha önce de ...'e makaron gönderdiği, davacının babasına vekaleten bu işlerle ilgilendiği, bu ürünlerin ... ilinden temin edilerek, ... ilinden satış belgesinde belirtilen ...'deki adrese satışı yapılmak üzere gönderildiği beyan edilmiştir. Dosyanın incelenmesinden, davacının babasına ait 10/08/2020 tarihinde alınmış ve geçerliliği devam eden toptan tütün mamulü satış belgesinin satış yeri adresinin "... (...) Mah., ... Sok., No: ... .../..." olduğu, ele geçirilen ürünlere ilişkin sevk irsaliyesinin ... Ticaret adına düzenlenmiş ve imzasız olduğu, anılan ürünlere ilişkin faturanın ise bu işletmeden farklı olarak ... ilinden satıcı T.S. tarafından alıcı davacının babası adına ... iş yeri adresine düzenlendiği, 25/03/2021 tarihli tutanakta davacı ve babasının "... Mahallesi, ... Sokak, No:... .../..." adresinde ... adıyla faaliyet gösteren iş yerinde tütün işi yaptıkları, iş yerinde genellikle ikisinin bulunduğu, çevreden yapılan araştırmada tütün mamullerinin özellikle geceleri geldiği ve en fazla bir gün bekledikten sonra toplu olarak araçlara yüklenerek satışının yapıldığı ve ... Bakanlığı'nın veri tabanından yapılan kontrolde bu işyerine ait herhangi bir satış yetki belgesinin bulunmadığı tespit edilmiş,... tarihli bilirkişi raporunda söz konusu ürünlerin üretim ve faaliyet izni olan firmalara ait markalar olmakla birlikte yasal olarak piyasaya arz edilmediği, bandrollerin başka ürünlerden koparılmak suretiyle tekrar kullanıldığı, bandrollerin Yönetmeliğe uygun olarak yapıştırılmadığı tespit edilerek mülkiyeti kamuya geçirilen ürünlerin imhasının uygun olacağı değerlendirmesine yer verilmiştir. Bu durumda, dosya kapsamındaki ifadeler ve tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden, davacının babasına ait belgenin ... ilindeki adrese yönelik olduğu, denetim konusu yere ilişkin satış belgesinin ibraz edilemediği, davacı tarafından ürünlerin ... ... gönderilmek üzere babası adına alındığı ve ürünlerin güzergah il olmayan ...'da bulunduğu, davacı ve babasının denetim yapılan adreste toptan tütün mamulü satışı yaptığının idarenin araştırması ve tanık ifadeleri ile ortaya konulduğu, nitekim davacının kendisinin de ... ilinde babası adına vekaleten tütün mamulünün alış ve satış işlemlerinin takibini yaptığını beyan ettiği anlaşılmakla, toptan satış belgesinin bulunduğu iş yeri adresi haricinde satış yapılamayacağı ve belgenin devredilme veya başkası adına faaliyette bulunma imkanı vermediği hususu da dikkate alındığında, toptan tütün satış belgesi bulunmaksızın tütün satış faaliyetinde bulunduğu sabit olan davacı hakkında idari para cezası uygulanmasına ve yaptırım konusunu oluşturan 860 kilogram sarmalık kıyılmış tütün mamulünün mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ve imha edilmesine ilişkin davalı idare işleminde hukuk aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 20/03/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.