Danıştay 10. Daire 2025/2775 E. 2026/305 K.

T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2025/2775 Karar No : 2026/305

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü ... Anabilim Dalında öğretim üyesi olarak görev yapan davacı tarafından, ... tarih ve ... sayılı muayenehane uygunluk belgesine istinaden Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, Büyükdere Mahallesi, Ertuna Sokak, No:...adresinde faaliyet gösterdiği muayenehanesinin 2023/8 sayılı Genelge uyarınca kapatma işlemlerinin 07/11/2024 tarihine kadar tamamlanması gerektiğine ilişkin Eskişehir Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün... tarih ve... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; profesör ünvanıyla öğretim üyesi olarak görev yapan davacının, mesai saatleri dışında serbest mesleki faaliyette bulunması (muayenehane açması) istemiyle idareye yaptığı başvurusunun reddine ilişkin davalı idarenin ... tarih ve ...sayılı işleminin hukuka aykırı olduğunun yargı kararıyla ortaya konulduğu, iptal kararına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf isteminin reddedildiği, idarenin bölge idare mahkemesi kararına karşı temyiz kanun yoluna başvurmadığından kararın kesinleştiği, bu haliyle davacının, mesai saatleri dışında serbest mesleki faaliyette bulunmasına (muayenehane açması) izin verilmesi isteminin reddine ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğunun yargı kararı ile kesinleştiği dikkate alındığında, serbest mesleki faaliyette bulunması (muayenehane açması) izni olan davacının muayenehanesi hakkında kapatma işlemlerinin 07/11/2024 tarihine kadar tamamlanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının 18/01/2014 tarihi itibarıyla muayenehanesinin bulunmadığı açık olup ilk derece mahkemesince, dava konusu muayenehane uygunluk belgesinin yargı kararı gereğince düzenlendiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmişse de, 2547 sayılı Kanun'un 6514 sayılı Kanun'la değişik 36. maddesi hükmüne tabi olan davacının yürürlükte olan mevzuat ve yüksek mahkeme kararları doğrultusunda muayenehane açma hakkının bulunmadığı, ülke genelinde uygulama birliğinin de bu yönde olduğu, gelinen noktada davacının, kendisi ile eşit statüde bulunan meslektaşlarına uygulanan hukukun dışında değerlendirilemeyeceği, istisna bir uygulamaya tabi tutulamayacağı, davacının istisna tutularak muayenehane açma hakkı verilmesi sonucunu doğuracak şekilde de yorumlanamayacağı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, idarenin düzenleyici işlemleri ile yargı kararlarının ortadan kaldıramayacağı, kesinleşmiş mahkeme kararının bulunduğu, muayenehane uygunluk belgesinin de kesinleşen mahkeme kararı doğrultusunda düzenlendiği, hukuk devleti ilkesi, mahkeme kararlarına saygı ilkesi ve adil yargılanma ilkelerine aykırı verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, hukuki dayanağı bulunmayan temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca yeniden bir karar verilmeksizin, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi ... Anabilim Dalında profesör ünvanıyla öğretim üyesi olarak görev yapan davacı tarafından, mesai saatleri sonrasında serbest mesleki faaliyette bulunmak üzere muayenehane açma istemiyle 08/10/2021 tarihinde yapılan başvurunun reddi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E. ..., K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan karara karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedimiş ve bu karara karşı davalı idare tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmadığından 12/07/2023 tarihinde karar kesinleşmiştir. Bahsedilen yargılama süreci devam ederken verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü kararı üzerine mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla davacı adına ... tarih ve ... sayılı Muayenehane Uygunluk Belgesi düzenlenmiştir. Sağlık Bakanlığının "Öğretim Üyesi Tabiplerin Muayenehane Açma Başvuruları Hakkında" konulu 26/09/2023 tarih ve 2023/8 sayılı Genelgesinde, öğretim üyesi tabiplerin serbest meslek icrasına ilişkin hukuki sürece yönelik Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarından bahsedilerek 18/01/2014 tarihinden önce faal muayenehanesi bulunmayan öğretim üyelerinin yeni muayenehane açma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 18/01/2014 tarihinden önce faal muayenehanesi bulunmayan öğretim üyeleri tarafından her ne suretle olursa olsun açılmış bulunan muayenelerin faaliyetlerine son verilmesi gerektiğine ilişkin 81 İl Valiliği talimatlandırılmıştır. Bunun üzerine, davacının yargı kararı üzerine düzenlenen... tarih ve ... sayılı muayenehane uygunluk belgesine istinaden Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No:... adresinde faaliyet gösterdiği muayenehanesinin 2023/8 sayılı Genelge uyarınca kapatma işlemlerinin 07/11/2024 tarihine kadar tamamlanması gerektiğine ilişkin Eskişehir Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi tesis edilmiş, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: Anayasanın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiş; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer verilmiştir. Yine Anayasa'nın "Mahkemelerin bağımsızlığı" başlıklı 138. maddesinin dördüncü fıkrasında da, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmü yer almaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinde de Anayasa hükmüne benzer bir düzenleme öngörülerek 1. fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Hukuk devleti, faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, yönetilenlere hukuki güvence sağlayan devlettir. Bir başka deyişle, hukuk devleti sadece yönetilenlerce uyulacak kurallar koyan devlet olmayıp, aynı zamanda koyduğu hukuk kurallarıyla kendini bağlı gören devlettir. Hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri de idarenin yargısal denetiminin yapılabilmesidir. Hukuk devletinin gereği olarak idarenin yargısal denetimi ancak idari yargı mercilerince verilen kararların, fiili ve hukuki imkansızlık dışında gecikmeksizin yerine getirilmesi ile mümkün olacaktır. Anayasanın 138. maddesi ile 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinde öngörülen yargı kararlarının yerine getirilmesi zorunluluğunun, idarenin maddi ve hukuki koşullara göre uygulanabilir nitelikte olan yargı kararlarının gereğinin "aynen" ve "gecikmeksizin" yerine getirmesini içerdiği gibi yargı kararının etkisiz bırakılması sonucunu doğuran işlem tesis edilmemesini de içermektedir. Bir başka ifade ile, idarenin yargı kararının gereğini yerine getirdikten sonra başka bir işlem ile anılan yargı kararını etkisiz hale getirmemesi gerekmektedir. Aksi kabulün, hukuk devleti ilkesine açıkça aykırı olacağında kuşku bulunmamaktadır. Somut olayda, davacı adına düzenlenen muayenehane uygunluk belgesinin yargı kararı üzerine düzenlendiği, söz konusu yargı kararının da kanun yolu aşamasından geçmek suretiyle kesinleştiği, maddi ve şekli anlamda kesinleşen yargı kararının bağlayıcılığı ve kimse tarafından değiştirilemeyeceği göz önüne alındığında idarelerin düzenleyici işlemleri ile yargı kararının ortadan kaldırılamayacağı, yargı içtihadının değişmiş olmasının da daha önceden kesinleşen yargı kararının aksine işlem tesis edilebilmesi sonucunu doğurmayacağı, yargı kararlarını uygulanamaz hâle getiren düzenlemelerin mahkemeye erişim hakkını anlamsız kılacağı gibi hukuk düzenindeki istikrarı ve hukuk güvenliğini de zedeleyeceği açık olup, buna göre Sağlık Bakanlığının 26/09/2023 tarih ve 2023/8 sayılı Genelgesine dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemde, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşır bir yönünün bulunmaması nedeniyle, hukuka uyarlık görülmemiştir. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE, 2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 02/02/2026 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.