Bölge Adliye Mahkemesi 2024/1652 E. 2026/1587 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

44. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I

DOSYA NO: 2024/1652 Esas

KARAR NO : 2026/1587

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 10/07/2024

NUMARASI : 2023/595 E. - 2024/470 K.

DAVANIN KONUSU: Çek Bedelinin İstirdadı

İSTİNAF KARAR TARİHİ: 09/10/2026

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü :

DAVA DİLEKÇESİ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; keşidecisi .... Ltd. Şti. olan; ...Bankası ... Şubesinin ... çek nolu 200.000,00 TL bedelli 04/04/2023 tarihli çek, ciranta hamil ...'dan 10/01/2023 tarihinde teslim alındığını, ancak çekin müvekkili elinde iken kaybolduğunu, bunun üzerine müvekkili tarafından Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/37 E. sayılı dosyada çek zayii sebebiyle çek iptali davası açıldığını, yargılama sırasında üçüncü kişi (...'dan önceki ciranta) .... Ltd. Şti yetkilisi 02/05/2023 tarihli duruşmaya gelerek çekin davalı ... A.Ş tarafından bankaya ibraz edildiğini bildirmesi üzerine mahkemece taraflarına istirdat davası açmak üzere 1 aylık mehil verildiğini, süresi içinde İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/377 E. Sayılı dosyası ile çek istirdadı davası açıldığını, İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi 01/06/2023 tarih ve 2023/377-434 E.K sayılı karar ile arabuluculuk dava şartı yerine getirilmediği gerekçesi ile davanın dava şartı yokluğundan ve usulden reddine karar verildiğini, kararın 08/09/2023 tarihinde kesinleşmiş olup müvekkilinin süreç içinde arabuluculuk şartını yerine getirdiğini, davalı faktoring şirketi, ödeme yasağı bulunan çeki icra takibe koyarak İstanbul 6. İcra Dairesi 2023/13916 E. tahsil ettiğini, huzurdaki davada çek bedelinin tahsil tarihinden itibaren ticari faiziyle birlikte istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP DİLEKÇESİ:

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava dışı .... Ltd. Şti ile müvekkili şirket arasında faktoring sözleşmesi akdedildiğini, yapılan sözleşme gereği ön ödeme yoluyla finansman sağlandığını, bu finansman karşılığında, dava konusu çek ekte sunulan faturaya istinaden teslim tutanağı ile ciro ve teslim alındığını, müvekkili şirketin, 6361 sayılı yasanın belirtmiş olduğu tüm yükümlülükleri yerine getirmek suretiyle dava konusu çeki iktisap ettiğini, müvekkiline herhangi bir kusur isnadının mümkün olmadığını, müvekkili şirketin, kendisine finansman sağlanması talebi ile başvuran müşterisinin taleplerini gerekli yasal prosedürleri ve yükümlülüklerini yerine getirerek karşıladığını, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu 9/II maddesi, faktoring şirketlerinin hangi alacakları temlik alamayacaklarını düzenlediğini, 38’nci maddesinde ise faktoring sözleşmesinin tanımını yaparken hangi alacakları temlik alabileceğini düzenlediğini, buna göre faktoring şirketlerinin bir alacağı temlik alabilmesi için; alacağın bir mal veya hizmet satışından doğmuş olması ve fatura ile tevsik edilebilir olması gerekmekte olduğunu, yasa koyucu bunun dışında faktoring şirketlerine bir yükümlülük yüklemediğini, faktoring şirketince yapılması gereken iş, devir veya temlik aldığı alacağın bir mal veya hizmet satışından kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve bunun bir fatura ile tevsik edildiğini, müvekkili şirketçe de sözleşme yapılırken mermer satışına ilişkin düzenlenen faturanın ibrazı üzerine söz konusu sözleşmenin akdedildiğini, yasal yükümlülüklerin müvekkilince yerine getirildiğini ve akabinde faktoring müşterisine finansman temin edildiğini, müvekkili şirket ciro silsilesinde kopukluk olmayan söz konusu çeki faktoring sözleşmesi çerçevesinde iktisap ettiğini, müvekkilinin, davacı şirketin imzasını kontrol etmek gibi bir yükümlülüğünün bulunmadığını, bankaca ödeme yasağı olması nedeniyle çek bedelinin ödenmemiş olması taraflarınca alacaklarına ilişkin takip başlatmalarına engel olmadığını, müvekkilince çeke ilişkin icra takibi başlatılmak zorunda kalındığını, işbu davada kötüniyetli olup şikayet haklarını saklı tuttuklarını, davacının her ne kadar çekin zati olduğunu iddia etmişse de, çekin ne şekilde zayi olduğunu, nasıl elinden çıktığını inandırıcı delillerle açıklayamadığını, davacının iddiasının mesnetsiz olduğunu, müvekkilinin tamamen hukuk sınırları içerisinde dava konusu çeki iktisap ettiğini, müvekkilinin çeki ciro ve teslimini kanuna uygun şekilde gerçekleştirerek iyiniyetli yetkili hamili olmakla, yasal haklarını kullanarak davacı aleyhinde icra takibi başlatmasında hukuki bir engel olmadığını davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:

İlk derece mahkemesi 2023/595 esas, 2024/470 karar sayılı, 10/07/2024 tarihli kararı ile; "Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının, davalının 6361 sayılı Kanunun ve yönetmeliklerin kendisine yüklediği vecibeleri yerine getirmediğini ve gerekli istihbarat çalışması yapmadığını belirterek çekin istirdatına karar verilmesini talep ettiği, davaya konu çekin ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı, davalı faktoring şirketinin dava konusu çeki bedelini tevsik edici faturaya dayanarak temlik aldığı, davalının istihbarat çalışması yaptığına ilişkin dosya kapsamında bir delil olmadığı görülse de üstte belirtilen İstinaf ilamında da belirtildiği gibi faktoring şirketinin istihbarat çalışması yapmamasının kötü niyet ve ağır kusur olarak kabul edilemeyeceği, davalının yasaların kendisine yüklediği yükümlülükleri yerine getirdiği, davacı yanca, davalının çekin iktisabında kötü niyetli olduğu ve bile bile borçlunun zararına hareket ettiği iddiasının kanıtlanamadığı gözetilerek, davanın REDDİNE" karar vermiştir.

İSTİNAF:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; keşidecisi .... Ltd. Şti. olan, ...Bankası ... Şubesine ait 200.000,00 TL bedelli 04/04/2023 tarihli çekin müvekkili elinde iken kaybolduğunu, bu sebeple Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/37 E sayılı dosyada çek iptali davası açıldığını, yargılama sırasında çekin davalı ... A. Ş. tarafından bankaya ibraz edildiğinin öğrenilmesi üzerine istirdat davası açıldığını, davalı şirketin ödeme yasağı bulunan çeki icra takibine koyarak tahsil ettiğini, müvekkilin çekin meşru ve iyiniyetli hamili olduğunu, davalı faktoring şirketinin 6361 sayılı Kanun'un 9/2. maddesi ve ilgili yönetmelikler gereği yapması gereken istihbarat çalışmalarını yerine getirmeyerek ağır kusurlu olduğunu, çekin devredildiği .... Ltd. Şti. tarafından düzenlenen faturanın gerçek bir mal veya hizmet alımına dayanmadığını, fatura muhatabı ...'nın söz konusu şirketle hiçbir ticari ilişkisinin bulunmadığını beyan ettiğini, davalının fatura teyidi dahi yapmadan işlem tesis ettiğini, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23/02/2021 tarihli ve 2020/1945 E. 2021/1627 K. sayılı kararı ile 24/09/2018 tarihli ve 2018/3616 E. sayılı kararlarında belirtildiği üzere faktoring şirketlerinin ağır kusurlu kabul edilmesi gerektiğini, mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik incelemeye dayalı olduğunu, bilirkişinin kendisine verilen görevleri yerine getirmediğini, tanık olarak dinlenilmesi talep edilen ...'nın dinlenilmediğini, eksik inceleme ve hatalı gerekçelerle davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, ilk derece mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasını, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAFA CEVAP:

Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; davacının çek istirdatı talebine ilişkin ispat yükünün üzerinde olmasına rağmen senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu kanıtlayamadığını, müvekkili şirketin çekin keşidecinin rızası dışında elden çıktığını bilmesinin veya bilebilecek durumda olmasının beklenemeyeceğini, müvekkili şirketin 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/II ve 38. maddelerinde öngörülen tüm yasal yükümlülükleri yerine getirerek dava konusu çeki usulüne uygun şekilde iktisap ettiğini, dava dışı ... Limited Şirketi ile akdedilen faktoring sözleşmesi gereği finansman sağlandığını ve çekin faturaya istinaden teslim tutanağı ile ciro edilerek alındığını, 6361 sayılı kanun kapsamında faktoring şirketlerine ciro zincirindeki tüm kişileri tek tek kontrol etme gibi bir yükümlülük yüklenmediğini, ticari hayatta nakit akışını kolaylaştırmak amacıyla öngörülen kambiyo sisteminin bu tür bir denetim mekanizması olmaksızın hızlı işlem yapılmasına dayandığını, Türk Ticaret Kanunu'nun 790. maddesi uyarınca çekin ciro silsilesinde herhangi bir kopukluk bulunmadığını ve müvekkili şirketin yetkili hamil olduğunu, Türk Ticaret Kanunu'nun 818. maddesinin 677. maddeye yaptığı gönderme gereği çek üzerindeki imzaların sahteliğini araştırma yükümlülüğünün bulunmadığını, müvekkili şirkete kanunda öngörülenlerin ötesinde bir yükümlülük yüklenmesinin kanunilik ilkesini ihlal edeceğini, davacının çekin zayi olduğuna dair iddialarının mesnetsiz olduğunu ve çekin kendisine gönderildiğini dahi ispatlayamadığını, davacının işbu davayı ikame etmekte kötü niyetli olduğunu belirterek haksız ve hukuka aykırı davanın reddini talep etmiştir.

GEREKÇE: İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dava; çek bedelinin istirdadı istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesi tarafından davanın reddine karar verildiği, davacı vekili tarafından yukarıda yazılı sebeplerle istinaf kanun yoluna başvurulduğu görülmüştür.

Dosya kapsamında, keşidecisi dava dışı .... Ltd. Şti. olup hamiline düzenlenmiş, ...Bankası ... Şubesinin ... nolu, 200.000-TL bedelli, 04/04/2023 tarihli çekin, ciranta ...'dan 10/01/2023 tarihinde teslim alındığı, ancak çekin davacının elinde iken kaybolduğu, davalının meşru hamil olmadığı ve araştırma yükümlülüğünü yerine getirmediği iddia edilerek davalı faktoring şirketi tarafından tahsil edilen çek bedelinin istirdadı talep edilmiş olup davacının çek üzerinde ciranta sıfatının görülmediği, çeki dava dışı ...'dan teslim aldığına ilişkin yazılı belge sunduğu, davalının ise faktoring sözleşmesi, çek ile dayanak faturayı ibraz ettiği anlaşılmıştır.

Somut uyuşmazlık kapsamında davacı tarafından, çek uhdesinde iken kaybolduğu, davalı faktoring şirketinin meşru hamil olmadığı gibi araştırma yükümlülüğünü yerine getirmediği ileri sürülmüş olup öncelikle davacının çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını, sonrasında davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya çeki iktisapta ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmektedir.

6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesi; faktoring şirketinin, ... tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine ... tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir. Kanun'un 9/3 maddesinde; "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğer ki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmüne yer verilmiş olup Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5 maddesinde; "Kuruluş tarafından... gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi..." gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla faktoring şirketleri ancak gerçek ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olan alacakları devralabilirler. Bu kapsamda faktoring işlemleri bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik edilmesi yeterli olmayıp, faktoring şirketince işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işleminin yapılması gerekmektedir.

İlk derece mahkemesi tarafından dava konusu çek bakımından bu yönlerde hiç bir değerlendirme yapılmadan, davalının faktoring şirketi olduğu gözetilerek çeki faktoring mevzuatına uygun olarak iktisap edip etmediği araştırılmadan, davalının kötüniyetli olduğunun davacı tarafından ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de davalı şirket faktoring şirketi olup, dava konusu çek faktoring işlemine konu edilmiş ve çek üzerinde diğer ciranta şirketlerin kaşeleri mevcut ise de faktoring müşterisi şirkete ilişkin kaşenin bulunmadığı görülmüştür. Bu durumda TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran faktoring işlemleri bakımından özel hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ile buna ilişkin yönetmelik ve ... genelgeleri çerçevesinde bir değerlendirme yapılıp, faktoring işlemine konu ticari alacak ve faturanın sahte olup olmadığının tespitinin faktoring şirketlerinin sorumluluğunda bulunduğu gözetilerek, tüzel kişi tacir olarak basiretli davranması gereken davalının dava konusu çekin iktisabında ağır kusurlu olup olmadığı, çek bedelinin istirdadı koşullarının oluşup oluşmadığı, davacının yetkili hamil olup olmadığı hususlarında tarafların ticari defter kayıtları, çek tevdi bordroları incelenerek alanında uzman bilirkişiler aracılığıyla bilirkişi incelemesi yaptırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur. Açıklanan gerekçeler ışığında davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince mahkeme kararının kaldırılmasına ve dosyanın gerekli inceleme yapılması için ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1- Davacı vekilinin istinaf isteminin KABULÜ ile;

2- İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinin 10/07/2024 tarih, 2023/595 E. 2024/470 K. sayılı kararının HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,

3- Dosyanın, yukarıda gösterilen biçimde inceleme ve değerlendirme yapılmak üzere mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4- İstinaf yasa yoluna başvuran davacı tarafından peşin olarak yatırılan istinaf karar ve ilam harcının talebi halinde kendisine iadesine,

5- Dosya üzerinde inceleme yapılması sebebiyle vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,

6- İstinaf yasa yoluna başvuran tarafından istinaf aşamasında yapılan giderlerin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına,

HMK'nın 353/1-a-6. ve 362/1-g. maddeleri gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve KESİN olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. 09/10/2026