Bölge Adliye Mahkemesi 2022/403 E. 2026/750 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

45. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO: 2022/403

KARAR NO: 2026/750

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İSTANBUL 20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO: 2021/246

KARAR NO: 2021/827

DAVA TARİHİ : 19/04/2021

KARAR TARİHİ: 19/11/2021

DAVA: İtirazın İptali

KARAR TARİHİ: 20/05/2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353 ncü maddesi uyarınca dosya incelendi,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili ile davalı arasında 20.09.2019 tarihinde imzalanan ...Kontratı kapsamında taraflarınca 26.000 Euro ön ödeme yapılarak Ağustos 2021'de davalı şirkete ait ...Kongre Merkezi'nde ... sponsorluğunda ...düzenlenmek üzere anlaşıldığını, Aralık 2019'da Çin Halk Cumhuriyeti'nin Wuhan kentinde başlayan ve tüm dünyaya yayılan Covid-19 salgını pandemi boyutuna erişmesi, pandeminin çok ciddi şekilde ve artarak hala devam etmesi ve ... camiiye çevrilmesi kararı üzerine, kongre düzenleyicisi uluslararası komite kongrenin başka zamanda ve ülkede düzenleme kararı alarak kongreyi iptalle ertelediğini, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 12/1. maddesinde hangi hallerde sözleşmenin münfesih olacağı ve ödenen tutarların iadesinin gerekeceği belirtildiğini, Covid-19 salgını nedeniyle tüm etkinliklerin iptal edilmiş olması, ....'nın camiiye çevrilmesi ve Uluslararası Komite'nin etkinliği iptal etmesi sebepleriyle müvekkilinin elinde olmayan sebeplerden ötürü sözleşmenin münfesih olması nedeniyle müvekkili tarafından yapılan 26.000 Euro bedelin davalı tarafından 30 gün içerisinde iadesi gerekirken iade edilmediğini, .... Noterliğinin 16.11.2020 tarihli... yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide edilerek ön ödemenin iadesi istenilmiş ise de davalı tarafın .... Noterliği 20.11.2020 tarih ... yevmiye numaralı cevabı ihtarnamesi ile iadeden kaçınması üzerine başlatılan .... İcra Dairesi'nin ... E. sayılı takip dosyasına davalı tarafça haksız itiraz edildiğini beyanla, itirazın iptali ile icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; 2021 yılı Ağustos ayına ilişkin resmi mercilerce açıklanan herhangi bir Covid-19 tedbiri kısıtlaması bulunmadığı gibi, tam tersi kademeli normalleşme takviminin ilk etabı olarak 16.05.2021 tarihinde T.C. İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan "Kademeli Normalleşme Tedbirleri Genelgesi" kapsamında ülkemizde vaka sayıların azalmasıyla birlikte normalleşme çalışmaları hız kazandığını, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 12. maddesine göre mücbir sebep hali ancak “Taraflardan herhangi birinin işbu kontrattaki yükümlülüklerinden herhangi birisini kısmen veya tamamen yerine getirememesi halinde” sözleşmenin feshine neden olabileceğini, 2021 yılındaki sözleşme konusu etkinlik için müvekkili şirketin yerine getirmediği veya getirmekten imtina ettiği herhangi bir yükümlülük olmadığını, "....'nın camiye çevrilmesi ve uluslararası komitenin etkinliği iptal etmesi" sebeplerinin bir mücbir sebep hali değil, muhatap şirket ile uluslararası komite arasındaki ilişkiyi etkileyecek ve fakat müvekkili şirkete yansıtılamayacak bir hal olduğunu, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 12. madde kapsamında feshedilmesinin hukuken haksız ve geçersiz olduğunu, ek olarak taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 13. maddesi uyarınca davacı şirket tarafından bildirilen sözleşme feshi ve organizasyon iptali iradesinin organizasyon tarihinden en geç 180 gün öncesine kadarki süre içinde yer alması nedeniyle, ilgili sözleşme hükmü uyarınca muhatap tarafından ödenen bedelin tümü davalı müvekkil şirket tarafından cezai şart olarak irat kaydedileceğini, davanın haksız ve hukuka aykırı şekilde açıldığını savunarak davanın reddini ve kötüniyet tazminatına hükmedilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacı alacaklı tarafından davalı borçlu aleyhine İİK'nın 67 maddesi kapsamında açılan itirazın iptali davasında, taraflar arasında 20.09.2019 tarihinde ...Kontratının imzalandığı, bu sözleşme kapsamında davacı tarafça davalıya 26.000 Euro ön ödeme yapıldığı, yapılan sözleşme ve buna istinaden yapılan bu düzenlemeyle Ağustos 2021'de davalı şirkete ait ...Kongre Merkezi'nde ... sponsorluğunda ...düzenleneceği, ancak taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 12. maddesinde yer alan özel hükümler gerekçe gösterilerek Covid-19 salgını nedeniyle tüm etkinliklerin iptal edilmiş olması, ... camiye çevrilmesi ve Uluslararası Komitenin etkinliği iptal etmesi sebebiyle davacının ellerinde olmayan sebeplerden ötürü sözleşmeyi feshederek yaptıkları ön ödemenin iadesini talep ettikleri, ancak taraflar arasında imzalanan sözleşme incelendiğinde, sözleşmenin özel hükümler başlıklı 12. maddesinin 1 numaralı düzenlemesinde sözleşmenin fesih hallerinin tek tek sayıldığı, sayılan bu hallerin sözleşmenin feshine sebep olabilmesi için de yine sayılan sebeplerden dolayı yükümlülüklerini taraflardan herhangi birinin kısmen veya tamamen yerine getirememesinin gerektiğinine ilişkin düzenleme yapıldığı, dava konusu kongrenin düzenleme tarihinin 2021 yılının Ağustos ayı olarak belirlendiği, dosya kapsamında davacının söz konusu sözleşme gereklerini davalının yerine getiremediği veya mücbir sebeplerin var olduğuna ilişkin bir delil sunamadığı, mahkemece davalının sözleşmenin gereğini yerine getirmediğine dair bir kanı oluşmadığı, yine davaya konu sözleşmenin incelenmesinde organizasyonun iptali başlıklı 13. maddesinde " işbu kontratın organizasyondan en geç 180 gün öncesine kadarki süre içinde organizasyon sahibi tarafından feshi halinde adı geçenin ödemiş olduğu bedel ve depozitonun tümü, cezai şart olarak...'a (ICEC) İrat kaydedilecektir. Son 180 gün içindeki herhangi bir zamanda organizasyon sahibinin fesih bildirmesi halinde, o ana kadar ödemiş olacağı bedeller irat kaydedileceği gibi bu sözleşmeye göre ödenmesi gereken bedelin bakiyesini organizasyon sahibi...'a (ICEC)ödemekle yükümlüdür." şeklinde düzenleme yapıldığı, davacı tarafından covid-19 ve ...'nın camiye çevrilmesinden kaynaklı mücbir sebeplerle sözleşmenin feshine ilişkin .... Noterliği 16.11.2020 tarihli... yevmiye numaralı ihtarname ile sözleşmenin feshi ve ödenen bedelin iadesinin talep edildiği, ihtarnamenin sözlemenin 13. maddesindeki düzenlemeye göre 180 gün öncesinden çekildiği anlaşıldığından ödenen bedelin irat sayılması gerektiği gerekçesiyle Davanın REDDİNE karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece sözleşmenin 12. maddesi metninin yanlış yorumlandığı, mücbir sebeplerin kamuoyuna açık bir şekilde gerçekleştiği, “1-Hükümet tahditleri, resmi merciler tarafından verilecek emirler, yürürlüğe konulacak kanunlar veya talimatnameler,” çerçevesinde olduğunu dikkate almadan karar verdiğini, madde uyarınca mücbir sebep olduğunu ve davacı ile organizasyon sahibinin dışında gelişmiş bir durum bulunduğunu, mahkemenin mücbir sebebi dikkate almadan, olayın ispatlanmadığını illeri sürmesinin de yerinde olmadığını, uluslararası etkinliğin ... camiiye çevrilmesi kararı üzerine organizasyonu ile iptal edildiğinin Mahkeme tarafından dikkate alınmamasının yanlış olduğunu, bu durumun basına ve kamuoyuna yansımış olmasına rağmen Mahkemenin bunun ispatlanmadığını belirtmesinin hatalı olduğunu, dolayısıyla hem salgın hastalık hem de hükümetin aldığı kararın mücbir sebep olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasını ve davanın kabulünü talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE

Dava, hizmet alım sözleşmesi nedeniyle ödemenin iadesi amacıyla başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Davaya konu .... İcra Dairesi'nin ... E. sayılı dosyası incelendiğinde; takip alacaklısının ...A.Ş., borçlunun ise ...A.Ş. olduğu, 26.000,00 Euro asıl alacak ve 205,15 Euro faiz olmak üzere toplam 26.205,15 Euro üzerinden 25.12.2020 tarihinde başlatılan icra takibinde "Ön Ödeme Bedelinin İadesi" borcun sebebine dayanıldığı, ödeme emrinin takip borçlusuna 11.01.2021 tarihinde tebliğ edildiği, 13.01.2021 tarihinde borca itiraz edildiği, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 67 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca 1 yıllık hak düşürücü süre içinde itirazın iptali davasının açıldığı tespit edilmiştir.

Taraflar arasında 20.09.2019 tarihli ...Kira Kontratı'nın imzalandığı ve davacı tarafça sözleşme kapsamında 26.000,00 Euro ön ödeme yapıldığı konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. İstinafa konu uyuşmazlık davacının sözleşmeyi mücbir sebepe dayalı olarak haklı nedenle fesedip etmediği ve ödediği bedelin iadesinin talep edip edemeyeceği noktalarında toplanmaktadır.

...Kira Kontratı'nın ilgili maddeleri:"Madde 12: Özel Hükümler

1-Hükümet tahditleri, resmi merciler tarafından verilecek emirler, yürürlüğe konulacak kanunlar veya talimatnameler, resmi yasaklar veya şehirde fevkalade bir halin ilan ile alakadar tedbirler, grev, lokavt, salgın hastalıklar, karantina, terör deprem gibi olağanüstü tabiat olayları ve işleticilik haklarını kullanamaması gibi...'ın ve/veya Organizasyon sahibinin iradesi haricindeki sebepler dolayısı ile, taraflardan herhangi birinin iş bu kontrattaki yükümlülüklerinden herhangi birini kısmen veya tamamen yerine getirememesi halinde, taraflar, hiçbir tazminat ile yükümlü olmaksızın kontrat kendiliğinden münfesih olacaktır. Bu taktirde...'ın bu sözleşme uyarınca o ana kadar Organizasyon Sahibinin ödemiş olduğu bedel 30 iş günü içerisinde iade edilecektir...

Madde 13: Organizasyonun İptali

İşbu kontratın organizasyondan en geç 180 gün öncesine kadarki süre içinde organizasyon sahibi tarafından feshi halinde adı geçenin ödemiş olduğu bedel ve depozitonun tümü cezai şart olarak Lütfü Kırdar'a irat kaydedilecektir." şeklindedir.

Davacı tarafça davalıya gönderilen .... Noterliğinin 16.11.2020 tarihli... yevmiye numaralı ihtarnamesi:"...Uluslararası Kongre düzenleme komitesinin 20.09.2019 tarihinde ...Kontratı kapsamında Ağustos 2021 de muhatap şirketinize ait ...Kongre merkezinde, ... sponsorluğunda düzenlenecek Bizans Kongresini pandemi önlemlerine dair kuşkular ve ....a'nın camiye çevrilmesinden dolayı kongreyi iptal ettiğinden ...Kontratı 12. Ve 13. Maddesi ve diğer ilgili maddeler gereği sözleşmeyi fesh ettiğimizi 26.000 EURO ön ödemeyi iade etmeniz için ihtamame keşide etme zarureti hasıl olmuştur." şeklindedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 29.09.2022 tarih ve 2022/6-537 E., 2022/1179 K. sayılı ilamı:"... Bilindiği üzere Aralık 2019 tarihinde Çin’in Vuhan şehrinde ortaya çıkan Covid-19, bütün dünyayı etkisi altına alan olağanüstü bir durum meydana getirmiş, Dünya Sağlık Örgütü de Covid-19’u yayılış hızı ve etkileri nedeniyle “pandemi” ilan etmiştir.

Covid-19 pandemisi, “mücbir sebep” veya borcu “imkânsız” kılan bir olgu olarak sözleşmelerin ifasını etkilemektedir. Covid-19, doğrudan bir salgın hastalık olması yanında aynı zamanda salgından korunmak için Devlet tarafından alınan önlemler sebebiyle de sözleşmeleri etkilemektedir. Birçok işyeri veya işletme kapatılmakta ya da faaliyetleri sınırlandırılmakta; toplantılar, gösteriler, uçuşlar, törenler gibi etkinlikler yasaklanmakta veya büyük ölçüde kısıtlanmakta; sokağa çıkma yasakları veya kısıtlamaları getirilmektedir. Alınan bu önlemler sözleşmelerin ifasını da doğal olarak etkilemektedir.

Mücbir sebep, kanunda tanımlanmış değildir. Roma hukukundan beri varolagelmiş olan bu kavram, doktrinde sözleşme sorumluluğu bakımından genellikle şu şekilde tanımlanmaktadır: Mücbir sebep (höhere Gewalt; force majeure, vis maior), borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, borcun ihlâline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan, öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü bir olaydır [Kırca, Çiğdem, Karakaş Tülay F.: Pandeminin (Covid-19’un) Sözleşmelerin İfasına Etkisi, Ankara 2021, s. 3].

Mücbir sebepten bahsedebilmek için, mücbir sebep oluşturan bir olayın meydana gelmesi gerekir. Bu olay, doğal afet, salgın hastalık gibi doğal; savaş, grev gibi insandan kaynaklanan toplumsal; ithalat-ihracat yasakları, seyahat engelleri gibi hukukî bir olay olması mümkündür. Küresel salgın olan Covid-19 da doğal bir olay ve hukukî engellere sebebiyet verebilmektedir.

Mücbir sebebi oluşturan olayın borçlunun sorumluluk alanı dışında gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu unsur haricilik (dışsallık) olarak da adlandırılmaktadır. Mücbir sebebin önemli diğer unsuru da kaçınılmazlıktır. Başka bir ifade ile söz konusu olay, borcun kaçınılmaz surette ihlâli sonucunu doğurmalıdır (Kırca, Karakaş, s. 4 vd.).

Covid-19 pandemisinin varlığı, sözleşmenin ifası açısından kendiliğinden mücbir sebep oluşturmaz. Mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için pandeminin yarattığı sonuçlar ile sözleşmenin ifasının engellenmesi arasında illiyet bağının bulunması gerekir. Bir olayın mücbir sebep olup olmadığının somut olayın özelliklerine göre tespit edilmesi gerekir. Bir sözleşme için mücbir sebep teşkil eden durum başka bir sözleşme için mücbir sebep teşkil etmeyebilir. Bu itibarla Covid-19, her durumda mücbir sebep oluşturduğu genellemesinden hareket edilemez; bir başka deyişle, her somut sözleşme için Covid-19’un mücbir sebep oluşturup oluşturmadığı denetlenmelidir (Kırca, Karakaş, s. 7)."şeklindedir.

Somut uyuşmazlıkta, taraflar arasında 20.09.2019 tarihinde ... ...Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayının 23.08.2021-28.08.2021 tarihlerinde düzenlenecek ...2021 organizasyonu hizmeti verilmesi için anlaşma yapıldığı, kongre düzenleyici yurt dışındaki birliğin kongreyi iptal kararı nedeniyle davacınında .... Noterliğinin 16.11.2020 tarihli... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmeyi fesettiği sabit olup, davacı taraf ... Cami yapılması ve Covid-19 şeklindeki fesih sebepleri nedeniyle sözleşmenin 12. maddesi uyarınca davalı tarafa yapılan ödemenin iadesini talep etmektedir. Sözleşmenin 12. maddesinde sayılan haller nedeniyle tarafların kontrattaki yükümlülüklerinden herhangi birini kısmen veya tamamen yerine getirememesi gerekmekte olup, ...nın Camiye çevrilmesi kararının davacının kontrattaki yükümlülüklerini yerine getirmesine kısmen veya tamamen engellemediği, ayrıca bu kararın mücbir sebepte teşkil etmediği sabittir. Davacının sözleşme konusu kongreyi düzenleyememesinin sebebi madde uyarınca hükümet kararı değil, yurtdışında birliğin tek taraflı kongrenin iptaline ilişkin kararıdır.

Davacının da bu durumu davalıya karşı ileri sürmesinin sözleşmesel karşılığı ise bulunmamaktadır. Covid-19 pandemisi sürecine ilişkin olarak ise sözleşmenin fesedildiği 16.11.2020 tarihinden kongrenin düzenleneceği 23.08.2021 tarihine kadar 9 aydan fazla bir süre bulunuyor olması nedeniyle bu kadar ileri bir tarihteki salgın durumunun öngörülemeyecek olması dikkate alınarak taraflar arasındaki sözleşmeye ilişkin fesih tarihi itibariyle değerlendirme yapıldığında Covid-19 pandemisi nedeniyle mücbir sebebin bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Bu durumda sözleşmenin 13. maddesi uyarınca davalının davacının yaptığı ödemeyi cezai şart olarak irat kaydederek iade etmemesinde isabetsizlik bulunmamaktadır.

İlk Derece Mahkemesince, yargılamanın HMK'da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olmasına, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmamasına, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilip yasal düzenlemelere uygun isabetli, yeterli gerekçeyle karar verilmiş olmasına, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkeme kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.

Açıklanan sebeplerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) numaralı alt bendi uyarınca esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere;

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2-Davacı tarafından yatırılan 220,70 TL istinaf başvurma harcının Hazine'ye gelir kaydına,

3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince davacıdan alınması gereken 732,00 TL istinaf karar harcının davacı tarafından yatırılan 80,70 TL'den mahsubu ile bakiye 651,30 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazine'ye gelir kaydına,

4-İstinaf yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

5-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi.20/05/2026