Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/16988, 08.09.2015

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

HAKAN TEZEL BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/16988)

Karar Tarihi: 8/9/2015

R.G. Tarih- Sayı: 27/10/2015-29515

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, 2011 yılından beri

yapılan seçimlerde oy kullanamamış ve hükümlü olduğu sürece gelecek seçimlerde

de oy kullanamayacak olan başvurucunun serbest seçim hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 24/10/2014 tarihinde İzmir Cumhuriyet

Başsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesi neticesinde başvuruda, Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek

bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 23/2/2015 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, başkasına ait

banka veya kredi kartının izinsiz kullanılması suretiyle yarar sağlama suçu

nedeniyle 49 yıl 5 ay hapis cezasıyla cezalandırılmıştır.

6. Başvurucunun cezasının

infazına, başvuru tarihi itibarı ile İzmir 3 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz

Kurumunda devam edilmektedir.

7. Başvurucu, 2014 yılı Ağustos

ayında gerçekleştirilmiş olan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanamamıştır.

8. Başvurucu, “mahkumlara yönelik oy

kullanma yasağı”ndan

ötürü, sonraki seçimlerde de oy kullanamayacağını belirterek 24/10/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

9. Anayasa’nın 67. maddesinin

beşinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

“ … taksirli suçlardan

hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy

kullanamazlar.”

10. 26/4/1961 tarihli ve 298

sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 7.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Aşağıda yazılı olanlar oy

kullanamazlar:

...

3. Ceza infaz kurumlarında

hükümlü olarak bulunanlar.”

11. 26/9/2004 tarihli ve 5237

sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Kişi, kasten işlemiş

olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;

a) Sürekli, süreli veya

geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet

Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve

gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime

tâbi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,

b) Seçme ve seçilme

ehliyetinden ve diğer siyasî hakları kullanmaktan,

…

Yoksun bırakılır.

(2) Kişi, işlemiş

bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya

kadar bu hakları kullanamaz.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Mahkemenin 8/9/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 24/10/2014 tarihli ve

2014/16988 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

13. Başvurucu, “mahkûmlara yönelik oy kullanma yasağı”ndan ötürü, 2011 yılından

itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanamadığını, önümüzdeki seçimlerde de oy

kullanamayacağını, temel bir hakkın başka bir ceza nedeniyle kısıtlanmasının

insan haklarına aykırı olduğunu, hükümlü olmanın iradi kısıtlılığa sebep

olmaması gerektiğini, seçme hakkının bireyin başka bir durumdan kaynaklanan

hukuki statüsüne bağlanamayacağını, hükümlülerin oy kullanmalarının demokratik

toplum ilkesine aykırı olmadığını belirterek serbest seçim hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

1. Adli Yardım Talebi Yönünden

14.

Ayrıntıları Mehmet Şerif Ay (B.

No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen adli yardım talebinin

değerlendirilmesine ilişkin ilkeler temelinde somut olayda, başvurucunun,

sosyal güvenlik kapsamında bir geliri, adına kayıtlı aracı veya taşınmaz malı

olmadığı, geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini

ödeme gücünden yoksun olduğu, UYAP üzerinden temin edilen ve başvurucunun

sunduğu belgelerden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucunun talepleri bu

aşamada açıkça dayanaktan yoksun olmadığından adli yardım talebinin kabulü

gerekir.

2. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

15. Başvuru formu ve ekli belgelerden, kasıtlı

bir suçtan mahkûm olan başvurucunun, 2014 yılı Ağustos ayında gerçekleştirilmiş

olan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanamamış ve cumhurbaşkanlığı

seçimlerinin ardından yapılacak seçimlerde de oy kullanamayacak olmasını

şikâyet ettiği anlaşılmaktadır.

16. Mahkûmların oy haklarına ilişkin

düzenlemeler, Anayasa’nın 67. maddesinde düzenlenen “seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına” ilişkindir.

Anayasa’nın 67. maddesinin birinci fıkrasında; vatandaşların, seçme, seçilme ve

siyasi faaliyette bulunma hakkına sahip olduğu ilke olarak belirlenmiş, beşinci

fıkrasında, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında

bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağı belirtilerek, “oy kullanma hakkı” bizzat Anayasa

tarafından kasıtlı suçlardan

mahkûm olanlar yönünden sınırlandırılmıştır (Musa

Kaya, B. No: 2014/19397, 25/3/2015, § 18).

17. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrasına göre; herkes, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir. Dolayısıyla her hak ve özgürlük değil, Anayasa ve

Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan bir hak ve özgürlük bireysel başvuru

konusu yapılabilir (Musa Kaya, §

20).

18. Buna göre, 298 sayılı

Kanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralı

fıkrasından kaynaklanan mahkûmlara

yönelik oy kullanma yasağının, Anayasa’nın 67. maddesiyle uyumlu olduğu, diğer

bir ifadeyle taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında

bulunan hükümlülerin oy kullanma hakkına bizzat Anayasa tarafından sınırlama

getirildiği, dolayısıyla başvurucu tarafından Anayasa tarafından korunmayan bir

hakka yönelik başvuruda bulunulduğu görülmektedir (Musa Kaya, § 21).

19. Açıklanan nedenlerle, başvurunun diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin “konu

bakımından yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurucunun adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Başvurunun “konu

bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin tahsilinin başvurucunun

mağduriyetine neden olacağı anlaşılmakla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurucunun yargılama

giderlerini ödemekten tamamen MUAF TUTULMASINA,

8/9/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

Raportör Yrd.

:

Murat GÜVEN

Başvurucu

:

Hakan TEZEL