Anayasa Mahkemesi · Birinci Bölüm
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2018/3548, 14.10.2020
- Mahkeme
- Anayasa Mahkemesi
- Daire
- Birinci Bölüm
- Esas No
- 2018/3548
- Karar Tarihi
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AYŞE ÖZEN VE ÖZNUR AKBAŞ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/3548)
Karar Tarihi: 14/10/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
I. BAŞVURUNUN
KONUSU
1. Başvuru, ilave tediye alacağının tahsili amacıyla
açılan davanın Yargıtay daireleri arasında süregelen görüş ayrılığı dolayısıyla
reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına
ilişkindir.
II. BAŞVURU
SÜRECİ
2. Başvurular 18/1/2018 ve 31/1/2018tarihlerinde
yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden
yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik
incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2018/4110 numaralı başvuru dosyasının hukuki ve fiilî
irtibat nedeniyle 2018/3548 numaralı başvuru dosyası ile birleştirilmesine,
incelemenin 2018/3548 numaralı dosya üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul
edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet
Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
8. Birleştirilen 2018/4110 numaralı bireysel başvuru
dosyasında başvurucu Öznur Akbaş, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE
OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle
ilgili olaylar özetle şöyledir:
10. Başvurucular Manavgat Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakfında (Vakıf) hizmet akdine dayalı olarak çalışmaktadırlar.
11. Başvurucular, kamu personeli olduklarını ileri
sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde
Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun uyarınca her bir yıllık
çalışma süresi içinde ödenmesi gereken iki aylık tutarındaki ilave tediye
alacağının ödenmesi amacıyla Vakıf aleyhine ayrı ayrı dava açmışlardır.
12. Manavgat İş Mahkemesince yapılan yargılama sonunda
başvurucuların davalarının kabulüne karar verilmiştir. Gerekçeli kararlarda; davacıların
davalı Vakfa bağlı olarak muhtelif tarihlerden itibaren çalışmaya başladıkları,
davalı Vakfın kamu kurumu niteliğinde olduğu, 6772 sayılı Kanun kapsamında
bulunan kurumda çalışan başvuruculara her yıl için ilave tediye ödeme
yapılacağı açıklanmıştır.
13. Davalı, istinaf yoluna başvurmuştur. Antalya Bölge
Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi (BAM) ilk derece mahkemesinin kararlarını
ortadan kaldırarak davaları kesin olarak reddetmiştir. Kararlarda, konuya
ilişkin yargı kararları ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun
(İBK) 9/6/2017 tarihli kararı uyarınca Vakfın 6772 sayılı Kanun gereğince kamu
kurumu niteliğinde olmadığı belirtilmiştir.
14. Başvurucular 18/1/2018 ve 31/1/2018 tarihlerinde
bireysel başvurularda bulunmuşlardır.
IV. İLGİLİ
HUKUK
15. İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur, B. No:
2017/29896, 25/12/2018, §§ 14-32.
V. İNCELEME VE
GEREKÇE
16. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapmış olduğu
toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların
İddiaları ve Bakanlık Görüşü
17. Başvurucular, Vakfın kamu kurumu olması nedeniyle
kamu işçisi olduklarını ve bu sebeple ilave tediye alacağı haklarının
bulunduğunu belirtmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kendileri ile aynı
statüde bulunan kişileri kamu işçisi olarak kabul edip ilave tediye alacağına
hak kazandıkları yönünde kararları bulunmasına rağmen kendi davalarının
reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma haklarının ve gerekçeli
karar haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
18. Anayasa Mahkemesi tarafından Yasemin Bodur
başvurusuna ilişkin kararda Yargıtay daireleri arasındaki içtihat farklılığının
bulunduğu ifade edilerek bu durumun düzeltilmesine ilişkin olarak içtihadı
birleştirme kararı gibi elverişli bir mekanizmanın işletilmemesi nedeniyle
yargılamanın hakkaniyetinin zedelendiği sonucuna varıldığı 2018/4110 numaralı
başvuru dosyasında yer alan Bakanlık görüşünde belirtilmiştir. Olayda ise Yasemin
Bodur kararından farklı olarak Yargıtay dairelerinin kararları uyarınca
değil İBK kararı nedeniyle davanın kesin olarak reddedildiği vurgulanmıştır.
19. 2018/4110 numaralı bireysel başvuru dosyasında
başvurucu Öznur Akbaş Bakanlık görüşüne karşı beyanında, Vakfın kamu kurumu
niteliğinde olduğunu savunmuş ve bu sebeple ilave tediye alacağının kendisine
ödenmesi gerektiğini belirtmiştir. Öte yandan dilekçesinde kendisi ile aynı
konumda çalışanların açmış olduğu davaların kabul edildiğine ilişkin emsal
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kararlarının ilgili kısmına yer vermiştir.
B. Değerlendirme
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından
yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki
tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,
§ 16). Başvurucuların gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddialarının özünün hakkaniyete uygun yargılanma hakkına ilişkin olması
nedeniyle bu kapsamda bir inceleme yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
21. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul
edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı
anlaşılan hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin
iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
22. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin
Bodur kararında ortaya konulmuştur (Yasemin Bodur, §§ 35-45). Anılan
kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlamındaki görevinin, hukuk
kurallarının birden fazla yorumunun varlığının hukuki belirlilik ve
öngörülebilirliği etkileyip etkilemediğini tespit etmek olduğu belirtilmiştir.
Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallarını yorumlamasından kaynaklanan
içtihat farkının süregelen bir hâl aldığı durumlarda uygulamadaki
tutarsızlıkları ortadan kaldıracak nitelikteki tedbirlerin önemine işaret
edilmiştir. Hukukun üstünlüğü ilkesi gereği devletin, aynı yargı koluna dâhil
mahkemeler arasındaki derin ve süregelen içtihat farklılıklarını ortadan
kaldırabilecek nitelikte bir mekanizmayı kurmak ve bu mekanizmanın etkin bir
şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü olduğu ifade
edilmiştir.
23. Aynı kararda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve sonradan bu
görev verilen (kapatılan) Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin vakıf çalışanlarının
kamu işçisi olduğunu kabul ettiği ve şartları uygunsa idare tarafından
ödenmesine karar verilen ilave tediye alacağından yararlanacaklarına dair
kararlar verdiği belirtilmiştir. Buna karşılık olarak Yargıtay 22. Hukuk
Dairesinin anılan vakıfların özel hukuk tüzel kişisi statüsüne sahip olduğunu
ve dolayısıyla kamu personeli sıfatı bulunmayan çalışanlarının ilave tediyeden
yararlanmayacağını istikrarlı olarak hüküm altına aldığı ifade edilmiştir.
Yargıtay daireleri arasındaki derin ve süregelen içtihat farkının faaliyete
giren istinaf mahkemesi niteliğindeki BAM daireleri arasında da sürdürüldüğü
saptanmıştır (Yasemin Bodur, §§ 48, 50).
24. Anılan kararda sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı
çalışanlarının ilave tediye alacağına hak kazanıp kazanmayacağı hususunda
süregelen içtihat farklılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanmış
olduğu, bu durumun davaların somut özelliğinden kaynaklanmadığı ve bu durumun
ortadan kaldırılmasını sağlayacak içtihadı birleştirme kararı gibi elverişli
bir mekanizma işletilmemesi nedenleriyle varılan sonucun başvurucu için
öngörülemez olduğu ve yargılamanın hakkaniyetini zedelediği sonucuna
ulaşılmıştır (Yasemin Bodur, § 52).
25. Her ne kadar Bakanlık görüşünde olayda Yasemin
Bodur kararından farklı olarak Yargıtay dairelerinin kararları uyarınca
değil İBK kararı nedeniyle davanın kesin olarak reddedildiği ileri sürülse de
başvurucuların hizmet akdi ile çalıştığı Vakfın niteliğini de ele alan Yargıtay
İBK'ya rağmen Yargıtay daireleri, söz konusu kararın vakıfların niteliğini
belirlemekle birlikte çalışanların statüsüne ilişkin bir tespit içermediği
görüşünden hareketle önceki görüşleri doğrultusunda kararlar vermeye devam
etmiştir (Yasemin Bodur, §§ 20, 23).
26. Somut başvurunun da aynı hususa ilişkin olması ve Yasemin
Bodur kararından ayrılmayı gerektiren bir durumun bulunmaması nedeniyle
başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma
hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayılı
Kanun'un 50. Maddesi Yönünden
27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı
şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda,
başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal
kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için
yapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme
kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden
yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama
yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata
hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.
Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal
kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse
dosya üzerinden karar verir.”
28. Başvurucular; yeniden yargılama yapılması ile maddi
tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında
ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel
ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir
kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin
sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi
ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül
Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
30. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal
edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan
kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle
getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için
ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,
ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan
kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların
giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması
gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).
31. Bununla birlikte 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için
yapılması gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve işlem niteliğinde karar
verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlarının nasıl giderileceğine
hükmederken idarenin, yargısal makamların veya yasama organının yerine geçerek
işlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının nasıl
giderileceğine hükmederek gerekli işlemlerin tesis edilmesi için kararı ilgili
mercilere gönderir (Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, §
57).
32. Anayasa Mahkemesince Anayasa'nın 36. maddesinde
güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun
yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Somut olaylarda
ihlalin aynı hukuki nedene dayalı olarak benzer konumdaki kişiler tarafından
açılan davalarda aradan geçen uzun zamana rağmen Yargıtay daireleri arasındaki
görüş farkının ortadan kaldırılıp uygulama birliğinin sağlanmamasından
kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle ihlal, başvurucuların aynı
anda iki farklı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini
taşımayan bir hukuk kuralına tabi tutulmasından kaynaklanmaktadır.
33. Anayasa Mahkemesince yapılan ihlal tespitinin derece
mahkemesi kararının sonucuna yönelik olmadığının ve derece mahkemesince varılan
sonuçtan bağımsız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin
giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.
Aksi durum, yani ihlalin giderim şekli olarak yargılamanın yenilenmesine
hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tanınarak taraflardan bir lehine
tercihte bulunulması anlamına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali
gidermeyeceği gibi derece mahkemesinde görülen uyuşmazlığın diğer tarafı
aleyhine yeni ihlallerin doğmasına yol açabilecektir. Dolayısıyla somut olayda,
yargılamanın yenilenmesi ihlalin sonuçlarını ortadan kaldıracak nitelikte bir
yol olarak kabul edilemeyeceğinden başvurucuların manevi tazminat talep
etmedikleri de dikkate alınarak yalnızca ihlalin tespitine karar verilmesi
gerekir.
34. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi
için başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal
arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvuruya konu olayda böyle bir illiyet
bağı bulunmadığından maddi tazminata ilişkin talebin reddine karar verilmesi
gerekir.
35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç
tutarının başvuruculara ayrı ayrı, 3.000 TL vekâlet ücretinin müştereken
ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine
ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil
yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının İHLAL
EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuların maddi tazminat taleplerinin REDDİNE,
D. 294,70 TL harçtan oluşan yargılama giderinin
başvuruculara AYRI AYRI, 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların
Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde
yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten
ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Manavgat İş
Mahkemesine (E.2016/988; E.2016/991) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE
14/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Eren Can BENAKAY
Başvurucular
:
1. Ayşe ÖZEN
2. Öznur AKBAŞ
Başvurucular Vekili
:
Av. Ali TAN