Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2016/6293, 09.11.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

AIGUL MAVLIANOVA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2016/6293)

Karar Tarihi: 9/11/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, sınır dışı etme kararının iptali istemiyle açılan

davada yeterli araştırma yapılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddiası hakkındadır.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 4/4/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

(İçtüzük) 73. maddesi uyarınca sınır dışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca tedbir talebinin Bölüm

tarafından karara bağlanması gerekli görüldüğünden İçtüzük'ün

73. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

5. Bölüm tarafından İçtüzük'ün 73.

maddesi uyarınca sınır dışı işleminin geçici olarak durdurulmasın karar

verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş sunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve ilgili

kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu 1995 doğumlu olup Kırgızistan vatandaşıdır.

10. Başvurucu, belirlenemeyen bir tarihte yasal yollardan

Türkiye'ye giriş yapmıştır.

11. İstanbul Emniyet Müdürlüğü Asayiş Büro Amirliği ekipleri

tarafından İstanbul ili Fatih ilçesi Aksaray Mahallesi'nde bulunan bir gece

kulübünde yapılan denetimde başvurucunun izinsiz olarak çalıştığına

(konsomatrislik) ilişkin tutanak düzenlenmiştir.

12. Bunun üzerine İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün

24/10/2015 tarihli kararıyla başvurucunun "çalışma

izni olmadan çalıştığı" gerekçesiyle idari gözetim altına

alınmasına ve sınır dışı edilmesine karar verilmiştir.

13. Başvurucu tarafından sınır dışı etme kararının iptali

istemiyle İstanbul 1. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açılmıştır.

14. Anılan dava İdare Mahkemesinin 9/2/2016 tarihli ve

E.2015/2404, K.2016/253 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Kararın ilgili kısmı

şöyledir:

"Dava

dosyasının incelenmesinden, 22/10/2015 tarihinde Asayiş Şube Müdürlüğü

ekiplerince Fatih İlçesi, Aksaray Mahallesinde bulunan Eliza Disko isimli işyerindeyapılan denetimde davacının izinsiz şekilde

konsomatris olarak çalıştığının tespit edilmesi üzerine, davacı hakkında 6458

sayılı Kanun'un 54/ğ maddesi uyarınca sınır dışı kararı alındığı, davacı

tarafından söz konusu sınır dışı kararının iptali istemiyle bakılan davanın

açıldığı anlaşılmıştır.

Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre,

22/10/2015 tarihindeFatih İlçe Emniyet Müdürlüğünce,Fatih İlçesi, Aksaray Mahallesinde bulunan

Eliza Disko isimli işyerinde yapılandenetimde

davacının da aralarında bulunduğu 27 adet yabancı uyruklu bayanın, dekolte kıyafetlerleerkek müşterilerin masalarında oturarak içki

içtikleri, içtikleri içeceklerin hesabının erkek müşteriler tarafından

ödendiği, davacının da aralarında bulunduğu bu şahısların anılan işyerinde

çalışma izni olmaksızın konsomatris olarak çalıştıklarının 22/10/2015 tarihli

tutanak ile tespit edildiği, buna göre davacının izni olmaksızın konsomatris

olarak çalıştığı anlaşıldığından 6458 sayılı Kanun'un 54/ğ maddesi uyarınca

sınır dışı edilmesine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı

sonucuna varılmıştır."

15. Bu karar, başvurucuya 20/4/2016 tarihinde tarihinde tebliğ edilmiş olup 20/5/2016 tarihinde bireysel

başvuruda bulunulmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

16. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası

Koruma Kanunu’nun 29/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında

Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 36.

maddesiyle değişik “Sınır dışı etme kararı

alınacaklar” kenar başlıklı 54. maddesi şöyledir:

“(1) Aşağıda sayılan

yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:

a) 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi

kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler

b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi,

destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya

destekleyicisi olanlar

c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri

için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar

ç) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan

sağlayanlar

d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu

sağlığı açısından tehdit oluşturanlar

e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden

fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler

f) İkamet izinleri iptal edilenler

g) İkamet izni bulunup da süresinin sona

ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on

günden fazla ihlal edenler

ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler

h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den

yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler

ı) Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına

rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler

i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen,

uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak

değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan,

uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında

verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma

hakkı bulunmayanlar

j) İkamet izni uzatma başvuruları

reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar

k) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından

tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler

(2) Bu maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve

(k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru

sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası

koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. ”

17. 6458 sayılı Kanun'un "Sınır

dışı etme kararı alınmayacaklar" kenar başlıklı 55. maddesinin

ilgili kısmı şöyledir:

"(1) 54

üncü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır

dışı etme kararı alınmaz:

a) Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına,

işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı

konusunda ciddi emare bulunanlar"

B. Uluslararası

Hukuk

1. Uluslararası Mevzuat

18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil Yargılanma Hakkı" kenar başlıklı

6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"1.

Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da

cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek

olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya

açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir."

2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

Uygulaması

19. AİHM'in sınır dışı etme işleminin

iptali için açılan davalarda adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

şikâyetlere yaklaşımı şöyledir (Referans alınan AİHM kararları için bkz. Soering/Birleşik Krallık, B. No: 14038/88,

7/7/1989; Maaouia/Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/1/2000; M.S.S./Belçika ve Yunanistan [BD], B. No:

30696/09, 21/1/2011):

"AİHM'e göre

yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet edişleri ve ülkeden

çıkarılmalarına ilişkin konular doğrudan o ülkenin ulusal egemenlik yetkisine

ilişkin olup Sözleşme'nin 6. maddesinin koruma alanı dışında kalmaktadır. Bir

başka deyişle bu tür konularda alınan kararların medeni hak ve yükümlülüklerle

ilgisi bulunmamaktadır."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 9/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu; İstanbul'u gezmek amacıyla Türkiye'ye geldiğini,

olay günü eğlenmek için arkadaşlarıyla birlikte gece kulübüne gittiğini,

polisler tarafından izinsiz çalıştığı iddiasıyla gözaltına alındığını ve aynı

gerekçeyle sınır dışı edilmesine karar verildiğini belirtmiştir.

22. Başvurucu, anılan sınır dışı etme kararının iptali için

İdare Mahkemesinde açtığı davada yeterli araştırmanın yapılmadığını, izinsiz

çalıştığına dair somut, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığını belirterek

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş; sınır dışı işleminin durdurulması ve tazminat

taleplerinde bulunmuştur.

B. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

23. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının ilgili kısmı

şöyledir:

"Herkes, Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği

iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir."

24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Herkes, Anayasada güvence altına alınmış

temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek

Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü

tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

25. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un

45. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi

için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence

altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme veya Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir.

Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hak ihlali iddiasını

içeren başvurular bireysel başvurunun kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

26. Anayasa'da yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet

edişleri ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye

yer verilmemiştir. Uluslararası hukukta da kabul edildiği üzere bu husus,

devletin egemenlik yetkisi kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla devletin

yabancıları ülkeye kabul etmekte veya sınır dışı etmekte takdir yetkisinin

bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak anılan işlemlerin Anayasa'da güvence altına alınan

temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel başvuruya konu

edilebilmesi mümkündür (A.A. ve A.A. [GK],

B. No: 2015/3941, 1/3/2017, § 54).

27. Öte yandan AİHM tarafından yabancıların ülkeye girişine,

kalışına veya çıkarılmalarına ilişkin işlemlerin Sözleşme'nin 6. maddesi

kapsamında kalmadığı kabul edilmektedir. Bir başka ifadeyle söz konusu

işlemlere ilişkin davalar medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili görülmemektedir

(bkz. § 19).

28. Dolayısıyla sınır dışı etme işlemini konu alan

uyuşmazlıkları içeren yargılamaların Anayasa'nın 36. ve Sözleşme'nin 6.

maddesinde güvence atına alınan adil yargılama hakkının ortak koruma alanı

kapsamında kalmadığının kabulü gerekir.

29. Başvuru konusu olayda sınır dışı etme kararının iptali için

açılan davada yeterli araştırma yapılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Yukarıda yer verilen ilkelerde de

belirtildiği üzere başvurucunun iddialarının konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin

ortak koruma alanı dışında kaldığı anlaşılmaktadır.

30. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımından

yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun konu bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Tedbir kararının SONLANDIRILMASINA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,

D. Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel

Müdürlüğüne GÖNDERİLMESİNE 9/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

M. Serhat MAHMUTOĞLU

Başvurucu

:

Aıgul MAVLIANOVA

Vekili

:

Av. Nebil

ŞAHİN