Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/4085, 29.11.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

HASİP KAPLAN BAŞVURUSU (3)

(Başvuru Numarası: 2015/4085)

Karar Tarihi: 29/11/2018

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; yasama Meclisindeki çalışma saatlerinin uzunluğu

nedeniyle zorla çalıştırma yasağının, yasama çalışmalarında maruz kalınan

şiddet hareketleri ve sözlü saldırılar nedeniyle de işkence yasağı ile maddi ve

manevi varlığı koruma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 5/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu, olay tarihinde Halkların Demokratik Partisi (HDP)

milletvekili olarak görev yapmaktadır.

7. Kamuoyunda "iç

güvenlik paketi" olarak bilinen "684 sıra sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ile

Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"

tasarısının görüşmeleri öncesinde iktidar partisinin teklifi ve Türkiye Büyük

Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunun onayıyla TBMM Genel Kurulunun çalışma

saatleri uzatılmıştır.

8. Tasarının TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi esnasında

kamuoyuna da yansıdığı şekilde çok hararetli tartışmalar yaşanmış ve

milletvekilleri arasında sözlü ve hatta fiilî münakaşalar yaşanmıştır.

Başvurucuya göre bu münakaşalar esnasında bazı milletvekilleri yaralanmıştır.

9. Başvurucunun mensubu olduğu siyasi Partinin uzun çalışma

saatlerine ilişkin itirazları oylanmış ve reddedilmiştir.

10. Başvurucu, mensubu bulunduğu Partinin yaptığı itirazların

2/3/2015 ve 3/3/2015 tarihlerinde TBMM çoğunluğu tarafından reddedildiğini ve

bu itirazlar bakımından başvuracak başkaca bir hukuk yolu da bulunmadığını

belirtmiştir.

11. Başvurucu 5/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

12. Mahkemenin 29/11/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

13.Başvurucu;

i. Uzun çalışma saatleri nedeniyle tüm milletvekillerinin zorla

çalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını, yaşlı ve hasta

milletvekillerinin ise işkence ve kötü muameleye maruz kaldığını,

ii. İktidar partisine mensup TBMM başkanvekillerinin muhalefetin

tüm itirazlarını yok saymasının TBMM İçtüzüğü'ne

(İçtüzük) aykırı olduğunu,

iii. Kanun tasarısının diğer komisyonlardan görüş alınmadan

sadece İçişleri Komisyonunda görüşülmesinin İçtüzük'e

aykırı olduğunu,

iv. Muhalefete mensup milletvekillerinin konuşmalarının İçtüzük'e aykırı olarak engellendiğini,

v. Kendisine ait itirazlara ilişkin olanlar dâhil TBMM Genel

Kurulundaki oylamaların usulsüz yapıldığını,

vi. TBMM çalışmaları sırasında bazı milletvekillerinin

yaralandığını, oturumları yöneten iktidar partisine mensup başkanvekillerinin İçtüzük'e aykırı olarak bu duruma müdahale etmediklerini,

TBMM Başkanı'nın da muhalefet partisi milletvekillerine hakaret eden

başkanvekillerini koruduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

14. Başvurucu, şikâyetlerini ağırlıklı olarak TBMM çalışmaları

esnasında yapılan kimi uygulamaların İçtüzük'e aykırı

olduğu üzerine temellendirmiştir. Buna karşın Anayasa'nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı

fıkraları uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı, Anayasa'da

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller

kapsamındaki haklardan herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini

iddia eden kişilere tanınmıştır.

15. Anılan kapsamda başvurucunun TBMM çalışmaları esnasında

yapılan kimi uygulamaların İçtüzük hükümlerine aykırı olduğu yönündeki

iddialarının ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.

16. Başvurucunun işkence ve kötü muamele yasağı ile zorla

çalıştırma yasağına ilişkin şikâyetleri ise aşağıda ayrı ayrı incelenmiştir.

1. İşkence ve Kötü

Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

17. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı

ileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,

§§ 42-45).

18. Somut olayda başvurucu, TBMM çalışmaları bağlamında çalışma

saatlerinin uzunluğu nedeniyle yaşlı ve hasta milletvekillerinin işkence ve

kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Bununla birlikte başvurucunun

kendisinin hasta ya da yaşlı olduğuna dair bir iddiası bulunmamaktadır. Bu

nedenle başvurucunun ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü kamusal işlem veya

eylemden kişisel olarak etkilenmediği anlaşılmaktadır.

19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Zorla Çalıştırma

Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

20. Anayasa'nın 18. maddesinde zorla çalıştırma yasağıyla

birlikte angaryanın da yasak olduğu belirtilmiştir. Sözleşme'de

yer almayan bu ifade, Anayasa'nın 18. maddesinin gerekçesinde "kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla

çalıştırılması"; Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da "bir

maldan ya da bir kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma"

şeklinde tanımlanmıştır (AYM, E.2011/150, K.2013/30, 14/2/2013; E.2006/21,

K.2006/38, 13/3/2006). Buna göre angarya, zorla çalıştırmanın bedel

ödenmeksizin yaptırılan şekli olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla angarya yasağı

ile ilgili şikâyetlerin de zorla çalıştırma yasağı kapsamında incelenmesi

gerekir (Halil Üstündağ, B. No:

2013/5062, 14/1/2014,§ 24).

21. Anayasa Mahkemesi zorla çalıştırmayı üstün bir iradenin

buyurmasıyla kişinin serbest iradesine aykırı olarak ve yaptırım tehdidi

altında yapmış olduğu çalışma olarak tanımlamaktadır (Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881,

25/7/2017, § 63).

22. Somut olayda milletvekili olan başvurucu, uzun çalışma

saatleri nedeniyle kendisinin de arasında olduğu tüm milletvekillerinin zorla

çalıştırma ve angarya yasağına aykırı çalıştırıldığını iddia etmiştir. Anayasa

Mahkemesi içtihadında benimsenen ilkeler çerçevesinde başvurucunun iddiası

değerlendirildiğinde başvurucunun milletvekilliği görevini yapmasının iradesi

dışında, bir tehdit veya baskı sonucu gerçekleştiğine dair bir iddiası

bulunmamaktadır. Esasen başvurucu, milletvekilliği görevinin katlanılmazlığından değil bu görev esnasında uzun çalışma

sürelerine maruz kalmaktan şikâyet etmektedir.

23. Açıklanan gerekçelerle zorla çalıştırma yasağı hususunda bir

müdahalenin olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. İşkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

29/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Recep KAPLAN

Başvurucu

:

Hasip KAPLAN