Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/19723, 28.06.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ

GENEL SEKRETERLİĞİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/19723)

Karar Tarihi: 28/6/2018

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kesin olarak verilen kararın maddi hata gerekçesiyle

ortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 22/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği Genel

Sekreterliği (Birlik)Yönetim Kurulu 15/12/2009 tarihli toplantısında tasarruf

tedbirleri kapsamında fazladan istihdam edilen personelin iş akdinin

feshedilmesine karar vermiştir.

7. Başvurucuya ait iş yerinde şube müdürü sıfatıyla çalışmakta

olan Z.M.nin iş akdi alınan bu karar uyarınca

29/11/2010 tarihinde feshedilmiştir.

8. Z.M. tasarruf tedbirleri gerekçesiyle iş akdinin feshine

karar verilmişse de başkaca tasarruf tedbirleri uygulanmadan feshe karar

verilemeyeceğini ve uygulanan kriterlerin keyfî olduğunu ileri sürerek feshin

geçersizliğinin tespiti ve işe iade istemiyle 23/12/2010 tarihinde dava

açmıştır.

9. Ankara 8. İş Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2012 tarihli kararla

kanunda üç yıllık bir geçiş süresi öngörülmesine rağmen davacının hizmetine

hangi nedenle ihtiyaç kalmadığının somut olarak ortaya konulmaması nedeniyle

feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar vermiştir.

10. Hüküm davalı başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 10/9/2012 tarihli kararla iş akdinin feshine neden

olarak gösterilen personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını aşıp aşmadığı

hususunun bilirkişi vasıtasıyla tespitinden sonrabir

değerlendirme yapılması gerektiğine işaret ederek ilk derece mahkemesi kararını

bozmuştur.

11. Mahkeme bozma ilamına uyarak yapmış olduğu yargılama sonunda

verdiği 6/6/2013 tarihli kararla personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını

aşmadığı ve sözleşmenin feshinden önce benzer bir tasarruf tedbiri

uygulanmadığı gerekçesiyle davanın kabulüyle davacı işçinin işe iadesine karar

vermiştir.

12. Hüküm başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay 22.

Hukuk Dairesi 26/12/2103 tarihinde ek nisbi ödemeler

gelirler arasında sayılamayacağından personel giderlerinin bilirkişi raporunun

aksine Birlik gelirlerinin %40'ını aştığı gerekçesiyle davacının işe iadesine

ilişkin kararın bozularak ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak

karar vermiştir.

13. Davacı Z.M vekili maddi hatanın düzeltilmesi talebinde

bulunmuştur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 14/10/2014 tarihinde "maddi hataya dayandığı ileri sürülen hususun

hukuki takdire ilişkin olduğu'' gerekçesiyle talebi reddetmiştir.

14. Davacı vekili 10/8/2015 tarihinde ikinci kez maddi hatanın

düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 22/10/2015 tarihli kararıyla ek nisbi ödemelerin tebliğ ve yönetmeliklerin aksine kanunda

gelirler arasında sayıldığını ve normlar hiyerarşisine göre kanun hükümlerinin

öncelikli olup bu ödemeler dikkate alınmaksızın personel ödemelerinin gelirin

%40'ını aştığı şeklindeki önceki kabulde maddi hata bulunduğunu belirterek,

26/12/2013 tarihli bozma kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi

kararını onamıştır.

15. Nihai kararı davacı işçinin işe iade talebinde bulunması

üzerine 26/11/2015 tarihinde öğrenen başvurucu, 22/12/2015 tarihinde bireysel

başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar

Meclisi İle İhracat Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri

Hakkında Kanun’un2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"b) Birlik: İhracatçıları örgütlendirmek

suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak

gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarak

kurulan ihracatçı birliğini,

(...)

d)TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,

ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dış

ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar

yapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı

birliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz

Türkiye İhracatçılar Meclisini,

ifade eder."

17. 5910 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''(3) Birliklerin görevleri şunlardır:

a) Dış ticarete ilişkin konularda çalışmalar

yapmak, bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve

özel sektör kuruluşları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde

üyelerinin menfaatlerini ülke çıkarları çerçevesinde koruyucu ve geliştirici

çalışmalar yapmak.

b) İhracatçılar arasında mesleki ahlâk ve

dayanışmayı sağlamak.

c) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını

almak kaydıyla sektörü ile ilgili mevcut eğitim ve öğretim kurumlarına yardımda

bulunmak, yenilerinin kurulmasına öncülük etmek ve katkıda bulunmak.

ç) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını

almak kaydıyla; amaç ve görevlerini gerçekleştirmeye yönelik vakıf kurmak veya

kurulmuş olanlara iştirak etmek, bütçe imkânları çerçevesinde gerektiğinde mal

ve hizmet almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek işlemleri tesis

etmek ve kaldırmak, gerektiğinde iştigal sahası ile ilgili ortak hizmet verecek

şirket, dernek, tesis ve işletmeler kurmak, kurulmuş olanlara iştirak etmek,

laboratuvar, test, muayene ve belgelendirme konularında üyelerini desteklemek,

fuar, sergi ve tanıtım faaliyetlerini düzenlemek, düzenlenecek fuar ve

sergilere iştirak etmek ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak.

d) TİM tarafından verilecek dış ticarete

ilişkin diğer görevleri yapmak.''

18. 5910 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''(2)TİM ve birliklerde istihdam edilenler, bu

Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılı

İş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabidir.''

19. 5910 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin (4) numaralı

fıkrası şöyledir:

''Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40’ını

aşan birliklerin genel sekreterlikleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten

itibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmekle

yükümlüdür.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 28/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu; tabi olduğu 5910 sayılı Kanun'un 20. maddesinin

(2) numaralı fıkrası uyarınca 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu

hükümlerine göre personel çalıştırdığını ve 4857 sayılı Kanun'un geciçi 1. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iş akdi

ile çalışan davacının hizmet akdinin tasarruf tedbirleri kapsamında feshedildiğini

bildirmiştir. Başvurucu, Yargıtayca ilk derece

mahkemesi kararının ortadan kaldırarak davanın kesin olarak reddine karar

verilmesinden sonra davacının talebi üzerine maddi hata gerekçesiyle bu bozma

kararının ortadan kaldırılarak hükmün onanmasının usul hükümlerine, Yargıtay

içtihatlarına ve Anayasa'ya açıkça aykırı olduğunu belirterek adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvence

altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangi

birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.

23. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında

bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da

ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından

yapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı

fıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru

yapamayacakları belirtilmiştir (Ballıdere Belediye

Başkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,

25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret ve

Sanayi Odası, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, B.

No: 2012/1430, 21/11/2013, §§ 20-28 ).

24. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı

şöyledir:

"Kamu kurumu niteliğindeki meslek

kuruluşları ve üst kuruluşları ... kamu

tüzel kişilikleridir."

25. Anılan fıkrada belirtilen

kamu tüzel kişisi kavramı içine merkezî idare birimleri ve yerinden

yönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları da

girmektedir.

26. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyle

ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini

sağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslek

kuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da

belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yönden

Ekonomi Bakanlığının denetimine tabidir (AYM, E.2017/26, K.2017/116, 12/7/2017,

§ 14).

27. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5910 sayılı

Kanun'un 2. ve 3. maddeleri gereğince kamu tüzel kişiliğini haiz meslek

kuruluşu olan başvurucuya, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru

yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2)

numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.

28. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan

başvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliğinin bireysel

başvuru ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin

kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun kişi bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

28/6//2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucu

:

Orta Anadolu

İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği

Vekili

:

Av. Abdullah

Arif KAYA