Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2015/14352, 20.09.2018

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ

GENEL SEKRETERLİĞİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/14352)

Karar Tarihi: 20/9/2018

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kesin olarak verilen kararın maddi hata gerekçesiyle

ortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 26/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvurucunun 26/8/2015 tarihli ve 2015/14354 başvuru numaralı

bireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2015/14352

numaralı başvuru ile birleştirilmesine, incelemenin 2015/14352 başvuru numaralı

bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Genel

Sekreterliği (Birlik)Yönetim Kurulu Başkanlarının 15/12/2009 tarihli

toplantısında tasarruf tedbirleri kapsamında fazladan istihdam edilen

personelin iş akdinin feshedilmesine karar vermiştir.

8. Başvurucuya ait iş yerinde idari memur olarak çalışmakta olan

A.Y. ile şube müdürü sıfatıyla çalışmakta olan S.Y.nin

iş akitleri alınan bu karar uyarınca 29/11/2010 tarihinde feshedilmiştir.

9. A.Y. ve S.Y., tasarruf tedbirleri gerekçesiyle iş akitleri

feshedilmişse de başkaca tasarruf tedbirleri uygulanmadan feshe karar

verilemeyeceğini ve uygulanan kriterlerin keyfî olduğunu ileri sürerek feshin

geçersizliğinin tespiti ve işe iade istemiyle 23/12/2010 tarihinde dava açmışlardır.

10. Ankara 8. İş Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2012 tarihli

kararlarıyla kanunda üç yıllık bir geçiş süresi öngörülmesine rağmen

davacıların hizmetine hangi nedenle ihtiyaç kalmadığının somut olarak ortaya

konulmaması nedeniyle feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar vermiştir.

11. Hükümlerin temyizi üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi

(Daire) 10/9/2012 tarihli kararlarında iş akitlerinin feshine neden olarak

gösterilen personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını aşıp aşmadığı

hususunun bilirkişi vasıtasıyla tespitinden sonra bir değerlendirme yapılması

gerektiğine işaret ederek ilk derece mahkemesi kararlarını bozmuştur.

12. Mahkeme bozma kararlarına uyarak yapmış olduğu yargılamalar

sonunda verdiği 6/6/2013 tarihli kararlarında personel giderinin Birlik

gelirlerinin %40'ını aşmadığı ve sözleşmenin feshinden önce benzer bir tasarruf

tedbiri uygulanmadığı gerekçesiyle davaların kabulüyle davacıların işe iadesine

hükmetmiştir.

13. Anılan hükümler başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.

Daire 27/12/2103 tarihinde ek nisbi ödemeler gelirler

arasında sayılamayacağından personel giderlerinin bilirkişi raporunun aksine

Birlik gelirlerinin %40'ını aştığı gerekçesiyle davacıların işe iadesine

ilişkin kararların bozularak ortadan kaldırılmasına ve davaların reddine kesin

olarak karar vermiştir.

14. Davacılar A.Y. ve S.Y.nin vekili

maddi hatanın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 23/9/2014 tarihinde "maddi hataya dayandığı ileri sürülen hususun

hukuki takdire ilişkin olduğu'' gerekçesiyle maddi hata taleplerine

ilişkin dilekçelerin reddine karar vermiştir.

15. Davacılar vekili 30/3/2015 tarihinde ikinci kez maddi

hatanın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 10/6/2015 tarihli

kararlarıyla ek nisbi ödemelerin tebliğ ve

yönetmeliklerin aksine kanunda gelirler arasında sayıldığını ve normlar

hiyerarşisine göre kanun hükümlerinin öncelikli olup bu ödemeler dikkate

alınmaksızın personel ödemelerinin gelirin %40'ını aştığı şeklindeki önceki

kabulde maddi hata bulunduğunu belirterek, 27/12/2013 tarihli bozma kararlarını

ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararlarını onamıştır.

16. Davacıların işe iade taleplerinde bulunması üzerine nihai kararlardan

haberdar olan başvurucu, 26/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar

Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un2.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"b)Birlik:

İhracatçıları örgütlendirmek suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke

menfaatine uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel

kişiliği haiz olarak kurulan ihracatçı birliğini,

(...)

ç)Müsteşarlık: Dış Ticaret Müsteşarlığını,

d)TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,

ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dış

ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar

yapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı

birliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz

Türkiye İhracatçılar Meclisini,

ifade eder."

18. 5910 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''(3) Birliklerin görevleri şunlardır:

a) Dış ticarete ilişkin konularda çalışmalar

yapmak, bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve

özel sektör kuruluşları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde

üyelerinin menfaatlerini ülke çıkarları çerçevesinde koruyucu ve geliştirici

çalışmalar yapmak.

b) İhracatçılar arasında mesleki ahlâk ve

dayanışmayı sağlamak.

c) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını

almak kaydıyla sektörü ile ilgili mevcut eğitim ve öğretim kurumlarına yardımda

bulunmak, yenilerinin kurulmasına öncülük etmek ve katkıda bulunmak.

ç) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayını

almak kaydıyla; amaç ve görevlerini gerçekleştirmeye yönelik vakıf kurmak veya

kurulmuş olanlara iştirak etmek, bütçe imkânları çerçevesinde gerektiğinde mal

ve hizmet almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek işlemleri tesis

etmek ve kaldırmak, gerektiğinde iştigal sahası ile ilgili ortak hizmet verecek

şirket, dernek, tesis ve işletmeler kurmak, kurulmuş olanlara iştirak etmek,

laboratuvar, test, muayene ve belgelendirme konularında üyelerini desteklemek,

fuar, sergi ve tanıtım faaliyetlerini düzenlemek, düzenlenecek fuar ve

sergilere iştirak etmek ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak.

d) TİM tarafından verilecek dış ticarete

ilişkin diğer görevleri yapmak.''

19. 5910 sayılı Kanun’un20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''(2)TİM ve birliklerde istihdam edilenler, bu

Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılı

İş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabidir.''

20. 5910 sayılı Kanun’ungeçici 1.

maddesinin (4) numaralı fıkrası şöyledir:

''Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40’ını

aşan birliklerin genel sekreterlikleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten

itibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmekle

yükümlüdür.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu; tabi olduğu 5910 sayılı Kanun'un 20. maddesinin

(2) numaralı fıkrası uyarınca 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu

hükümlerine göre personel çalıştırdığını ve 4857 sayılı Kanun'un geciçi 1. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iş akdi

ile çalışan davacıların hizmet akdinin tasarruf tedbirleri kapsamında

feshedildiğini bildirmiştir. Başvurucu, ilk derece mahkemesi kararlarının Yargıtayca ortadan kaldırılarak davaların kesin olarak

reddine karar verilmesinden sonra davacıların talebi üzerine maddi hata

gerekçesiyle bu kararların ortadan kaldırılarak aleyhine karar verilmesinin

usul hükümlerine, Yargıtay içtihatlarına ve Anayasa'ya açıkça aykırı olduğunu

belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

23. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvence

altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangi

birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.

24. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında

bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da

ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından

yapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı

fıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru

yapamayacakları belirtilmiştir (Ballıdere Belediye

Başkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,

25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret ve

Sanayi Odası, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, B. No:

2013/1430, 21/11/2013, §§ 20-28).

25. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı

şöyledir:

"Kamu kurumu niteliğindeki meslek

kuruluşları ve üst kuruluşları ... kamu tüzel kişilikleridir."

26. Anılan fıkrada belirtilen

kamu tüzel kişisi kavramı içine merkezî idare birimleri ve yerinden

yönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları da

girmektedir.

27. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyle

ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini

sağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslek

kuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da

belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yönden

Ekonomi Bakanlığının denetimine tabidir (AYM, E.2017/26, K.2017/116, 12/7/2017,

§ 14).

28. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5910 sayılı

Kanun'un 2. ve 3. maddeleri gereğince kamu tüzel kişiliğini haiz meslek

kuruluşu olan başvurucuya, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru

yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2)

numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.

29. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan

başvurucunun bireysel başvuru ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığından

başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Raportör

:

Volkan

SEVTEKİN

Başvurucu

:

Orta Anadolu

İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği

Vekili

:

Av. Abdullah

Arif KAYA