Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2015/19521, 08.05.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. BAŞVURUSU (2)

(Başvuru Numarası: 2015/19521)

Karar Tarihi: 8/5/2019

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik ve

hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 18/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucu, demir cevherini

saf çelik hâline getirmek için gerekli karbonu edinmek üzere ihtiyaç duyduğu

kok kömürünü ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir.

Başvurucu ayrıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok

gazını elektrik ve buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde

kullanmaktadır. Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi

imkânlarıyla karşılamaktadır.

10. Payas Belediyesi (Belediye),

başvurucu Şirketin bu şekilde elektrik ve hava gazı tüketmiş olması nedeniyle

26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34. ila 39.

maddelerinde düzenlenen hükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisini

ödemesini istemiştir.

11. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kok gazı

tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak Mayıs 2014 dönemi için dosya kapsamından

belirlenemeyen bir tarihte ihtirazi kayıtla

Belediyeye beyanname vermiş ve bu beyannameye istinaden Belediyece anılan

döneme ilişkin elektrik ve hava gazı vergisi tahakkuk ettirilmiştir. Tahakkuk

tutarının bir kısmı elektrik tüketimine, bir kısmı ise kok gazı tüketimine

ilişkin olup anılan tahakkuk tutarı dosya kapsamından belirlenemeyen bir

tarihte Belediyeye ödenmiştir.

12. Başvurucu Şirket 26/6/2014 tarihinde Hatay 1. Vergi

Mahkemesinde (Mahkeme), elektrik ve hava gazı tüketim vergisi tahakkukunun

terkini ve ödenen verginin iadesi istemiyle dava açmıştır.

13. Mahkeme 4/11/2014 tarih kararıyla açılan davanın reddine

karar vermiştir. Kararın gerekçesinde;

i. Olayda davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparak

bunları kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Mahkeme, başvurucu Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36.

maddesinde istisna olarak sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve hava gazı

üreten dağıtım ve istihsal müesseselerinden olmadığını vurgulamıştır.

iii. Mahkemeye göre Kanun'la, gerek satın alma yoluyla

karşılanan gerekse kendi imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve hava gazı

tüketiminin vergilendirilmesi amaçlanmaktadır. Mahkeme, müesseselerin ürettiği

elektriği tüketmesi hâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir

düzenlemenin bulunmadığına dikkat çekmiştir.

iv. Mahkeme, bu sebeple başvurucu Şirketin ihtirazi

kayıtla verdiği beyanname üzerinden ilgili döneme ait elektrik ve hava gazı

tüketim vergisi tarh ve tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı

sonucuna ulaşmıştır.

14. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar, Danıştay Dokuzuncu

Dairesince 23/12/2014 tarihinde onanmıştır. Onama kararında, temyize konu

kararın usul ve kanuna uygun olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme

talepleri de aynı Daire tarafından 30/9/2015 tarihinde reddedilmiştir.

15. Nihai karar, başvurucu vekiline 25/11/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

16. Başvurucu 18/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. Konu ile ilgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.

([GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34) kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 8/5/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yine kendisinin

üretmiş olması nedeniyle elektrik ve hava gazı vergisine tabi tutulmaması

gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılı Kanun'un 36.

maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusu olmadığını zira

kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yine kendisi tarafından

tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğini ifade etmiştir.

Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının, beyan ve ödeme

usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı nitelikteki bu hususların

2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğinden yakınmıştır. Başvurucu; bu sebeplerle

mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör

olarak enerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü

bulunduğunu, ayrıca bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için

müdahalenin ölçülü de olmadığını belirtmiştir.

20. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesi için

açtığı davada derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temel

iddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniyle

gerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarının yorumunda

bariz takdir hatasında bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi yönünden

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

21. Bakanlık görüşünde; 2464 sayılı Kanun'un 34. ve devamı

maddelerine göre belediye sınırları ve mücavir alanı içinde elektrik ve hava

gazı tüketiminin vergiye tabi olduğu, başvurucunun da elektrik ve hava gazını

kendi tesislerinde kullandığı hususunda bir tereddüt bulunmadığı

belirtilmiştir. Bakanlığa göre ilgili kanun maddelerinde bu durumla ilgili bir

istisna veya muafiyet de söz konusu değildir. Bakanlık, başvurucunun

iddialarının derece mahkemelerince ayrıntılı olarak, yeterli bir biçimde

tartışıldığını ve bu kararlar doğrultusunda elektrik tüketiminin vergiye tabi

olmasının hukuka uygun olduğunu bildirmiştir.

B. Değerlendirme

22. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

23. Anayasa'nın "Vergi

ödevi" kenar başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini karşılamak

üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,

maliye politikasının sosyal amacıdır."

24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası

yanında aynı gerekçelerle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri

sürmüştür. Başvurucunun şikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının

bulunmadığına yönelik olduğu dikkate alındığında başvurucunun ihlal

iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

26. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıda belirtilen

şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve karara bağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

27. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda vergi matrahının

ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmiş ve başvurucunun

kendisinin ürettiği elektrik ve hava gazı tüketim vergisinin esaslı

unsurlarının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması

nedeniyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73.

maddelerinde öngörülen kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 71-80).

28. Aynı şikâyeti içeren somut başvuruda da bu ilkelerden

ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin

kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Kadir ÖZKAYA bu sonuca farklı gerekçeyle katılmıştır.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden

yargılama talebinde bulunmuştur.

31. Başvuruda, mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

32. Mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

ihlal kararının bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay 1. Vergi

Mahkemesine (E.2014/526) gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

33. Yeniden yargılama yapılmasına karar verilmesi mülkiyet

hakkının ihlalinin sonuçları bakımından yeterli bir giderim oluşturduğundan

başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 2.475

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.701,90 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay

1. Vergi Mahkemesine (E.2014/526) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,

E. 226,90 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.701,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

8/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

FARKLI GEREKÇE

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nca 2015/941 saylı başvuruda

verilen 25.10.2018 günlü kararda yer alan “karşı oy” um da belirttiğim

gerekçelerle, başvurucu hakkında verilen 8.5.2019 günlü ve 2015/19521 numaralı

ihlal kararına, kararda belirtilen gerekçeler bakımından katılmamakla birlikte,

başvurunun karara bağlandığı tarih itibarıyla, hem başvurucunun hem de başka

başvurucuların aynı konuya ilişkin olarak yaptıkları başvurularda Anayasa

Mahkemesince istikrarlı bir biçimde ihlal kararları veriliyor olması,

dolayısıyla bu konudaki Anayasa Mahkemesi görüşünün yerleşik hale gelmiş olması

nedeniyle ihlal kararına sonucu itibarıyla katılıyorum.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

M. Emin ŞAHİNER

Başvurucu

:

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş. Genel

Müdürlüğü

Vekili

:

Bekir BAYKARA

Üye

Kadir ÖZKAYA