Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2014/15876, 21.09.2016

GİZLİLİK TALEBİ KABUL

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I.I. BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/15876)

Karar Tarihi: 21/9/2016

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; Geri Gönderme Merkezi (GGM) ve Kabul Barınma

Merkezinde (KBM) tutma koşullarının gayriinsani ve onur kırıcı olması nedeniyle

Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan işkence,

eziyet ve insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği, özgürlükten

mahrum bırakılmanın yasal dayanaktan yoksun olması, yargısal denetiminin

bulunmaması ve bu çerçevede iç hukukta tazminat sağlama imkânı tanınmaması

nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının ihlal edildiği, tutma koşullarına ve idari gözetim sürecine

karşı etkili bir iç hukuk yolu bulunmaması nedeniyle Anayasa'nın 17. ve 19.

maddesindeki güvencelerle bağlantılı olarak 40. maddesinin ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 10/10/2014 tarihinde Bakırköy 16. Ağır Ceza Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 24/12/2015 tarihinde,

başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 25/2/2016 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 11/3/2016 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

İçişleri Bakanlığı tarafından sunulan bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Rusya Federasyonu vatandaşı olan başvurucu kendi beyanına

göre ülkesini "etnik, dinî ve siyasi düşünceleri nedeniyle, zulüm ve baskı

göreceği korkusuyla" terk etmiştir.

8. Başvurucu 10/10/2013 tarihinde Atatürk Havalimanı'ndan

Türkiye'ye giriş yapmış ve ailesi ile birlikte Kemer'de (Antalya) yaşamaya

başlamıştır.

9. Başvurucu 6/5/2014 tarihinde Reyhanlı'da (Hatay) bir taksi

ile seyahat hâlindeyken gözaltına alınmış ve Hatay GGM'ye

sevk edilmiştir.

10. Başvurucu 9/5/2014 tarihinde uluslararası koruma talebinde

bulunmuştur.

11. Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün 22/5/2014 tarihli işlemi ile

başvurucunun anılan talebinin reddine karar verilmiştir.

12. Anılan karar başvurucuya 26/5/2014 tarihinde tebliğ edilmiş

olup başvurucu aynı tarihte Adana KBM'ye sevk

edilmiştir.

13. Başvurucu, uluslararası koruma talebinin reddine dair karara

karşı 6/6/2014 tarihinde Ankara 1. İdare Mahkemesinde iptal davası açmış ise de

sonradan feragat ettiğinden anılan Mahkemenin 8/9/2014 tarihli ve E.2014/1169,

K.2014/1390 sayılı kararı ile "konusu

kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına" karar

verilmiştir.

14. Başvurucu 14/8/2014 tarihinde Adana Sulh Ceza Hâkimliğine

başvurarak serbest bırakılmayı talep etmiştir.

15. 6/9/2014 tarihinde memur refakatinde İstanbul iline

götürülen başvurucunun, kendi isteğiyle Gürcistan'a çıkışı sağlanmıştır.

16. Adana 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 8/9/2014 tarihli ve 2014/472

Değişik İş sayılı kararı ile başvurucunun talebinin kabulüne ve "idari gözetim kararının kaldırılmasına"

karar verilmiştir.

17. Başvurucu 10/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

1. Ulusal Hukuk

18. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası

Koruma Kanunu'nun 3. maddesinin (d) ve (r) bentleri, 4. maddesi, 53. maddesinin

(3) numaralı fıkrası, 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi ve (2)

numaralı fıkrası ile 55. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi, 57.

maddesi; anılan Kanun’un 125. maddesi uyarınca 11/4/2014 tarihinde yürürlüğe

giren aynı Kanun’un 58. maddesinin birinci fıkrası; anılan Kanun’un 124.

maddesinin (1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırılan 15/7/1950 tarihli ve

5683 sayılı Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun’un 17.

ve 23. maddeleri; 22/10/2014 tarihli ve 29153 sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe giren Geçici Koruma Yönetmeliği’nin 6. maddesi (K.A. [GK], B. No:2014/13044, 11/11/2015,

§§ 30-35).

2. Uluslararası Hukuk

19. Avrupa İşkencenin ve İnsanlık Dışı Ceza veya Muamelenin

Önlenmesi Komitesinin (CPT) tarafından kabul edilen "Yabancı Uyruklu

Kişilerin Tutulma Koşullarına İlişkin Standartlar [CPT/Inf/E

(2002) 1- Rev. 2013]; Birleşmiş Milletler Genel

Kurulu’nun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sayılı kararıyla kabul edilen

Herhangi Bir Biçimde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunması İçin Prensipler’in 1. ve 4. maddeleri; Birleşmiş Milletler

Mülteciler Yüksek Komiserliği Yürütme Komitesinin (UNCHR EXCOM) “Mültecilerin

ve Sığınmacıların Alıkonulması” konulu 44 No.lu kararının dördüncü fıkrasının

(f) bendi (F.A. ve M.A., B. No:

2013/655, 20/1/2016, §§ 34-37).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 21/9/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu, Hatay GGM ve Adana KBM'de

tutulma koşullarının "gayriinsani" ve "onur kırıcı"

olduğunu, bu nedenle Anayasa'nın 17. maddesinde düzenlenen işkence, eziyet ve

insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğini, tutma

işleminin yasal dayanaktan yoksun ve keyfî olduğunu, herhangi bir yargı

kararına dayanmadığını, tutmanın yargısal denetimi olmadığını ve tutma sonrası

tazminat ödenmesine dair bir başvuru yolu bulunmadığını, tutma nedenleri

hakkında kendisine bilgi verilmediğini, bu nedenlerle Anayasa'nın 19.

maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiğini, ayrıca GGM'deki tutma koşullarına ve

tutma işlemine karşı başvurabileceği etkili bir iç hukuk mekanizması bulunmadığını,

bu nedenle Anayasa'nın 17. ve 19. maddeleri ile bağlantılı olarak 40.

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş; kamuya açık belgelerde kimliğinin

gizli tutulması ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64.

maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun, başvuru yollarının

tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten

itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.

23. Anılan kuralın, başvurucunun işkence, eziyet ve insan

haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağının ve bununla bağlantılı olarak etkili

başvuru hakkının ihlal edildiği iddiaları ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı

ile bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiaları

bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

24. Anayasa Mahkemesince karara bağlanan birçok bireysel

başvuruda 6458 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 11/4/2014 tarihinden önce veya

sonra idari nedenlerle özgürlüğünden yoksun bırakılan yabancıların tutma

koşulları açısından Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası ile güvence

altına alınan hukuksal değerlerin korunması noktasında, teori ve pratikte çözüm

üretme kabiliyetini haiz ve makul bir başarı şansı sunan etkili idari ve

yargısal bir başvuru yolunun bulunmadığı kanaatine varılmıştır (birçok karar

arasında bkz. K.A., §§ 66-82; F.A. ve M.A., §§ 51-68). Bu çerçevede

anılan kategoriye dahil kişilerin, tutma koşulları nedeniyle Anayasa'nın 17.

maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan işkence, eziyet ve insan

haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin bireysel

başvurularını en geç, ihlalin öğrenildiğinin kabul edilebileceği son tarih olan

serbest bırakılma tarihinden itibaren otuz gün içinde yapmış olmaları gerekir.

25. Diğer taraftan, suç isnadına bağlı özgürlükten yoksun bırakılma

hâllerinde, derece mahkemesince hüküm verilmeden önce tutukluluk hâli sona eren

bir kişinin, en geç tahliye edildiği tarihten itibaren otuz günlük yasal süresi

içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak tutuklulukla ilgili

şikâyetlerini ileri sürmesi gerekmektedir (Cüneyt

Kartal, B. No: 2013/6572, 20/3/2014, § 22). Bu doğrultuda, idari

nedenlerle özgürlüğünden yoksun bırakılan yabancıların da Anayasa'nın 19.

maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiğine ilişkin bireysel başvurularını en geç, serbest bırakıldıkları

tarihten itibaren otuz gün içinde yapmış olmaları gerekir.

26. Görüldüğü üzere başvurucunun tüm ihlal iddiaları bakımından

bireysel başvuru süresi en geç, başvurucunun serbest kaldığı tarih itibarıyla

başlamaktadır.

27. Somut olayda başvurucunun, yurt dışına çıkış yaptığı

6/9/2014 tarihi itibarıyla serbest kaldığı anlaşılmakta olup bu tarihten

itibaren otuz gün içinde yapılması gereken başvurunun 10/10/2014 tarihinde

yapıldığı anlaşılmıştır.

28. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli

tutulması talebinin KABULÜNE,

B. Başvurunun süre aşımı nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 21/9/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Hüseyin

MECEK

Başvurucu

:

I. I.

Vekili

:

Av. Mehmet

Ali BAŞARAN