Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2024/3600 E. 2025/2521 K.

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/937 E., 2024/1611 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2024/105 E., 2024/266 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl ve birleşen davada davacı vekilince duruşmalı olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 24.06.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde asıl ve birleşen davada davacı vekili Avukat ... ile asıl ve birleşen davada davalı vekili Avukat ...ın gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA 1. Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında akdedilen 25.12.2012 tarihli sözleşme ile... yolu km: 5+500-31+660 arası toprak işleri sanat yapıları ve üst yapı inşaatı işinin sözleşme eklerine ve teknik şartnameye uygun yapılarak teslimi konusunda anlaştıklarını, buna göre sözleşmenin bitim tarihinin 16.01.2015 olduğunu, davalı idarenin kendisinden kaynaklı ödenek, taş ocağı, kamulaştırma ve diğer kusurları nedeni ile 16.03.2018 tarihinde işin tasfiye edildiğini, idareden kaynaklı sorunların son bulmayacağı ve geçmişe dönük bir telafinin yapılmayacağını görerek 27.11.2017 tarihinde idareye verdiği dilekçe ile işin tasfiyesinin talep edildiğini, davalının kendi kusurlarını kabul ettiğini ve kusurlarını gerekçe göstererek 16.03.2018 tarihinde tasfiye oluru kararı verildiğini, 22.03.2018 tarihinde geçici kabulün yapıldığını, yapılan işlerin kusursuz olduğunun onaylanarak kabul edildiğini, davalı idarenin ve davacının yetkililerinin birlikte tüm toprak işleri, sanat yapıları ve üst yapı imalatlarının ölçümlemelerinin metrajlarının tekraren yapılarak işin kesin hesabının miktarlarının karşılıklı imzalanmak suretiyle belirlendiğini, hesaplanan miktarların karşılıklı imzalı 21 adet hakedişteki miktarlarla tamamen örtüştüğünü, toprak işleri ve sanat yapıları iş kalemlerinin birim fiyatlarının yüklenici teklif birim fiyatları olduğunu, yol güzergahı ve çevresinde üst yapı imalatlarına uygun evsafta taş temin edilebilecek bir taş ocağı olmamasına rağmen davalı idarenin yolun 3+250 kilometresinde üst yapının yapılmasını talep ettiğini, üst yapıya uygun evsafta taş ancak inşaat mahalline 67 km mesafede bulunan taş ocağından temin edilebildiği için üst yapı iş kalemlerine sözleşmenin 14.2.h maddesindeki esaslar dahilinde yeni birim fiyat yapıldığını, tüm karşılıklı imzalı ölçümlemeler, metrajlar, ataşmanlar ve üst yapı yeni birim fiyatlarının davalı idareye 15.05.2018 tarihli dilekçe ekinde verildiğini, idarenin YİGŞ hükümlerine göre kesin hesabını en geç 07.02.2019 tarihine kadar onaylaması gerekmesine rağmen bir buçuk yılı aşkın süre geçmesine rağmen davalı idarenin tasfiye kesin hesabını onaylamadığını, ihale öncesi hazır olması gereken kamulaştırma işleminin halen dahi idare tarafından bitirilemediğini, ihale öncesinde hazır olması gereken 14+900-16+900 km’ler arası ve 30+400-31+400 km’ler arası ripaj projeleri ile 31+210 km’de bulunan kavşak projesinin taraflarına Temmuz 2017 tarihinde verildiğini, sözleşmenin 33. maddesi gereği güzergah üzerinde veya yakın çevresinde taş ocağı göstermenin idarenin görevi olduğunu, idarece gösterilen taş ocaklarından alınan numunelerin idare laboratuvarında yapılan analizlerinde söz konusu iş için uygun olmadığını, en yakın özel şahıs malı taş ocağından taş+ nakliye fiyatının teklif fiyattan %400 pahalı olduğunu, bu farkın dahi astronomik bir zararla karşı karşıya kalmalarına sebebiyet verdiğini, davalı idarenin sözleşmenin 11. maddesinde yazılı ödeme şartlarına ve yıllık ödeme dilimlerine uygun davranmadığını, yıllık uygulanan ödeneklerin son derece düşük olduğunu, kaldı ki davalı idarenin daima hak edişleri yapılan imalata göre değil merkezden gelen bütçeye göre tanzim edilmesinin istendiğini, bu durumun davacının tüm teklif birim fiyatlarının çok düşük kalmasına neden olduğunu, farkın fiyat farkı ile kapatılmasının da mümkün olmadığını, hakediş ödemelerinin de muntazam ve sözleşmedeki takvime uygun olarak ödenmediğini, ihale aşamasında nakli gereken elektrik yüksek gerilim ve telefon hatları sorunlarının davalı idarece çözülmediğini, 10+500-12+000 km. ler arası telefon direklerinin çalışmalarını aksattığını, kaldırılması için tüm taleplerine rağmen hatların kaldırılmasının sağlanmadığını ve bu alanlardaki imalatın idareden kaynaklanan sebeplerden ötürü yapılamadığını, 9+302-10+550 km.'deki yarmanın yapılabilmesi için idarenin patlatma ruhsatı alması gerekmesine rağmen idare tarafından mezkur ruhsatın alınmadığını, söz konusu bölgede yarma ve dolayısıyla da dolgu imalatının tamamlanamadığını, ihale sürecinden bu güne değin sözleşmenin eki olan YİGŞ hükümlerine ve 4734 Sayılı Kanuna uygun işlem yapmayan davalı idarenin yapılmış kesin hesabı ısrarla onaylamadığını ve kesin kabul yapmamakta direndiğini, bu nedenle teminat mektuplarını iade alamadıklarını, idareden bakiye alacaklarını alamadıklarını, davalı tarafla karşılıklı imzalanan tasfiye geçici kabul tutanağı uyarınca kesin hakediş tutarının söz konusu işlemden doğan sair zararlarının belirlenmesine karar verilmesini, tamamlanmış işlerden doğan alacağın şimdilik 10.000,00 TL'sinin dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini, davalı kuruma verilen teminat mektubunun paraya çevrilmesinin tedbiren dava sonuna kadar durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiş, 08.09.2021 tarihli ıslah dilekçesi ile 10.000,00 TL olarak belirttikleri alacaklarını 2.311.638,97 TL ıslah ederek toplam 2.321.638,97 TL tasfiye hakkediş tutarının 10.000,00 TL kısım için dava tarihinden bakiye 2.311.638,97 TL kısım için ıslah tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak davacıya verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinde; birleşen davada davalı ... İnşaat Nakliyat Taah. ve Tic. Ltd. Şti. ile adi ortak olduklarını ve adi ortaklık adına diğer davalı idare ile sözleşme düzenlediklerini, adi ortaklığı teşkil ettiren davalı şirketin taraf teşkili sağlanabilmesi adına dava açma zorunluluğu hâsıl olduğunu ileri sürerek, asıl davadaki taleplerini yenilemiştir.

II. CEVAP Asıl ve birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; teminat mektubu ile ilgili verilen ihtiyati tedbirin hukuka aykırı olduğunu, davacının geçici kabul tarihi olan 22.03.2018'den sonra kesin hesap ile ilgili olarak herhangi bir girişimde bulunmadığını, toplamda 21... adet hak ediş yapıldığını, davacının kesin hesabın yapılmadığını bildiği halde kesin kabul için başvurması sonucu idare tarafından işin kesin hesabının yapıldığını, durumun davacıya bildirildiğini, fakat davacının sözleşmede açıkça belirtilmesine rağmen özel ocakları da kullanma ihtimalini göz ardı ederek sadece idareye bel bağladığını, teklif birim fiyatının idare malı ocağa göre hazırladığını, idarenin kesin proje ile ihale yaptığını ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı aranmadığını, ödenek dilimleri konusunun dava dilekçesinde gösterildiği gibi olmadığını, yapılan imalata göre hakediş yapıldığını, yüklenicinin çalışmasına istinaden hak ettiği ücreti her daim aldığını, yüklenicinin hiçbir zaman iş programına uygun davranmadığını, idarece re'sen yapılan kesin hesap ve kesin hakedişte görüleceği üzere idarenin alacaklı çıktığını, davacının asıl amacının fazladan aldığı hak ediş miktarını iade etmemek ve haksız kazanç elde etmek istediğinin aşikar olduğunu, sözleşme ve ekleri incelendiğinde davacının üst yapı imalatları için de teklif birim fiyat olduğunun görüleceğini, sözleşmenin 33.3 maddesinde açıkça belirtilmesine rağmen davacının dilekçesinde yeni birim fiyat sunmasının abesle iştigal olduğunu, idarenin patlatma ruhsatı almadığını, yüklenicinin yol güzergahında patlatma yapabilmesi için ilgili kurumlara muvafakat verdiğini, yüklenicinin patlatma ruhsatı aldığını ve buna patlatma yaptığını, idarece 25.12.2012 tarihinde ihale edilen ve 2013-2017 yıllarında yapım çalışmalarına devam edilen işin 22.03.2018 tarihinde genel müdürlüğün oluru ile tasfiye edildiğini, idarenin yüklenicinin de tasfiye talebini uygun bulduğunu ve mücbir sebepten (idareye ait taş ocaklarının daha sonradan kalitesinin değişmesi sonucu idarenin başkaca bir taş ocağı temin edememesi, davacının da bu sorunu ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi üzerine) işin tasfiye edildiğini, işin geçici kabulünün yapıldığını ve mevzuata göre teminatın yarısının iade edildiğini idarenin her koşulda kanunlara ve mevzuata göre iş ve işlem tesis ettiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı idarenin, Kamu İhale Tebliğine göre, ihale teklif aşamalarında karşılaşılabilecek sorunları öngörmek ve ona göre teklif vermek zorunda olduğu, çalışacak alanın yükleniciye işin icrası için teslimine ilişkin olan tutanaktaki onay ile çalışılacak sahanın yer teslim koşullarına uygunluğunu kabul etmiş olduğu, davalının, işin doğası gereği bu tür sorunlarla karşılaşılabileceği savunması yerinde ise de, davacı tarafından ihale için teklif sunulmadan önce gerekli araştırmanın yapılmadığı, karşılaşılabilecek soruları davacının işi üstlenmeden önce öngörmesi gerektiği savunmasının yerinde olmadığı, Kamu İhale Kanunu’nda üstlenicinin çalışma sahasını görerek teklifini sunarken mevcut durumu değerlendirmesi gerektiğine dair düzenleme mevcut ise de, bu düzenlemenin yükleniciye sınırsız sorumluluk yüklemediği, çalışılacak sahanın teslim tutanağının herhangi bir ihtirazı kayıt düşülmeden teslim alınmış olunmasının, yapılacak işte karşılaşılacak sorunlara ilişkin de sınırsız bir kabul ediş olarak değerlendirilemeyeceği, davalının, iş sahasında gerekli kamulaştırma işlemlerini tamamlamadan, işin yürümesine mani olacak engelleri çözmeden davacıdan işi tamamlamasını bekleyemeyeceği, davacının kamulaştırma engelini aşmasının, irtifak hakkı tesis edilen direkleri taşımasının mümkün olmadığı, böyle bir yetki ve görevinin bulunmadığı, hiçbir sözleşme ya da tutanağın davacıya böyle bir görev tevdi edemeyeceği gerekçesiyle asıl ve birleşen davanın kabulü ile, 2.321.638,97 TL alacağın 10.000,00 TL'si için dava tarihinden geri kalan 2.311.638,97 TL'si için ıslah tarihinden itibaren hesap edilecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Genel Müdürlüğü'nden tahsil edilerek davacı tarafa ödenmesine, davacı tarafça davalı idareye verilmiş olan teminat mektubunun davacı tarafa iadesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacı tarafından 3250 m²'lik üst yapı imalatının 67 km mesafedeki Özel ... Ocağından temin edilerek 2017 yılında yapıldığı, anılan taş ocağının kullanılması nedeniyle maliyetin yükseldiği, anılan maliyet birim fiyatı ile sözleşme birim fiyatı arasındaki farkın istenildiği, sözleşmenin 33.3 maddesinde idarenin göstereceği veya yüklenici tarafından bulunacak Karayolları Teknik Şartnamesindeki kritere uygun yeni ocakların Maden Kanununa göre bütün sorumluluğu yükleniciye ait olmak üzere temin edileceğinin ve yeni ocakların izin işlemlerinin yüklenici tarafından alınacağının ve değişen ocaklarla ilgili olarak teklif birim fiyatlar harici başka bir ödeme yapılamayacağının düzenlenmesi bulunduğu, anılan düzenlemeden yükleniciye gösterilen ocakların kullanılamaz hale gelebileceğinin öngörüldüğü ve o şekilde düzenleme yapıldığı görülmekle anılan madde hükmü uyarınca davacının kesin hesabı teklif birim fiyatları haricinde birim fiyatlar ile yapmasının mümkün olmadığı, davacı yüklenicinin sözleşmenin eki olan ve delil sözleşmesi niteliğindeki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ne uygun biçimde geçici hakedişleri imzalamayarak hakedişleri mevcut hali ile olduğu gibi kabul etmiş sayıldığı gerekçesiyle asıl ve birleşen davada davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararın kaldırılmasına, asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Asıl ve birleşen davada davacı vekili temyiz dilekçesinde; a. Asıl ve birleşen davada davalı idarenin kusurlu olduğunu, 4 sefer ve toplamda 3 yıl 6 ay 15 günlük süre uzatımı verildiğini, ihale konusu işin teslim süresi 750 gün iken, idare'nin kendi kusurundan ötürü iş için müvekkilin herhangi bir talebi olmaksızın 1292 günlük süre uzatımı verildiğini, bunun gerekçesinin de ödenek yetersizliği ve taş temin edilememesi şeklinde izah edildiğini,

b. Kararın adil olmadığını,

c. Özel...’nın sözleşmemizin 33.3 üncü maddesinde belirtildiği şekilde "değişen ocak" olmadığını, ancak Bölge Adliye Mahkemesi kararında 67 km mesafedeki ... Taş Ocağını, "değişen ocak" olarak kabul ettiğini, idarenin ihalede gösterdiklerinden tamamen farklı bambaşka bir ocaktan taş satın alınmak zorunda kalındığını,

d. Yüklenici müvekkilin, teklif birim fiyatlarda pozu olmayan davalı idarenin istediği bir imalatı yaparsa, imalatın yapıldığı yıl ve ay itibari ile sözleşmemizin 14,2.h maddesi uyarınca yeni birim fiyat yapılmasını talep edebileceğini, e. 28 adet hakedişin tamamının, metrajlarda teklif birim fiyatlarda yürürlükteki pozlarda herhangi bir hata olmadığı için müvekkili tarafından imzalandığını ve ödemesinin alındığını, geçici hakedişlerde itiraz edilmesi gereken bir husus olmadığı için müvekkilce "ihtirazı kayıt şerhi" koyulması lüzumu hasıl olmadığını, buna mukabil yeni birim fiyatların yapılış tarihinin 15.05.2018 tarihi olduğunu, davalı idare tarafından yapılmış ve dolayısıyla müvekkilin ihtirazi kayıt şerhi düşebileceği herhangi bir geçici hakedişin olmadığını,

f. 15.05.2018 tarihinden sonraki dönemden doğan "taş ve taş nakliyesi" bedellerinin ihtilaf konusu olduğunu, davalı kurumca yapılmayan bir geçici hakedişe müvekkilin ihtirazi kayıt koyabilme imkanının olmadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Asıl ve birleşen davada uyuşmazlık eser sözleşmesinin tasfiyesinden kaynaklanan alacağın tahsili istemine ilişkindir.

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Taraflar arasındaki 25.12.2012 tarihli sözleşmenin 33.3. maddesinde yeni ocakların izin işlemlerinin yüklenici tarafından alınacağı ve değişen ocaklarla ilgili olarak teklif birim fiyatlar harici başka bir ödeme yapılamayacağı kararlaştırıldığından ve asıl ve birleşen davada davacı yüklenicinin düzenlenen ara hakedişlere Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 40. maddesi uyarınca ihtirazi kayıt koymadığından asıl ve birleşen davada davacı vekilinin değişen ocağa yönelik temyiz sebepleri yerinde görülmemiştir.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, asıl ve birleşen davada davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1. maddesi hükmü uyarınca ONANMASINA,

Yargıtay duruşmasında vekili hazır bulunan asıl ve birleşen davada davalı yararına takdir olunan 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin, asıl ve birleşen davada davacıdan alınarak asıl ve birleşen davada davalıya ödenmesine,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.06.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.