Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025/15739 E. 2026/4181 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2025/2011 E., 2025/2045 K. DAVACI BİRLEŞEN İLK DERECE MAHKEMESİ : Eskişehir 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2025/68 E., 2025/248 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; davacının engelli indirimi nedeniyle bağlanan yaşlılık aylığının 07.05.2018 tarihli yazısıyla başlangıç tarihi itibariyle kesildiğini, 97.684,99 TL borç çıkarıldığını, .. Devlet Hastanesinden alınmış olan raporda maluliyet oranının %44, .. Devlet Hastanesinden alınan yazıda ise engel oranının %58 olduğunun bildirildiğini, raporlar doğrultusunda maluliyetin sürekli olduğunun anlaşılmasına karşın yaşlılık aylığının durdurulmasına ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğunu beyanla yaşlılık aylığının durdurulması işleminin iptali ile yersiz ödeme nedeniyle borcu olmadığının tespitini ve durdurulan yaşlılık aylığının durdurma tarihinden itibaren yeniden bağlanmasına karar verilmesini talep etmiştir. Birleşen Eskişehir 3. İş Mahkemesinin 2020/82 Esas sayılı dosyasında davacı Kurum vekili dava dilekçesinde; davacı Kurum tarafından .. sigorta sicil numarasıyla işlem gören davacıya Gelir Vergisi Kanunu'nun 31/2. fıkrası uyarınca engellilik indiriminden faydalanarak %44 engel oranına göre 01.12.2014 tarihinden itibaren aylık bağlandığını, davacı Kurum tarafından 28.03.2018 tarih ve 1 sayılı soruşturma raporuna istinaden aylığının başlangıç tarihi itibariyle durdurulduğunu, davalı ...'ın para karşılığı engelli sağlık kurulu raporu çıkarttırarak vergi indiriminden yararlandığı ve sonrasında emekli olarak davacı ... zarara uğrattığının tespit edildiğini, davalı tarafa toplam 97.684,99 TL ödeme yapıldığını, yersiz ödeme ile ilgili olarak davalı tarafça 27.506,41 TL geri ödeme yapıldığını beyanla davalı taraftan bakiye 70.178,58 TL Kurum alacağının tahsilini talep etmiştir. II. CEVAP Asıl davada davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum tarafından davacıya Gelir Vergisi Kanunu'nun 31/2. maddesi gereğince %44 engel oranına göre aylık bağlandığını, Kurum Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca yürütülmekte olan soruşturmanın 28.03.2018 tarih ve 1 sayılı soruşturma kapsamında ödemelerin durdurulduğunu, Kurum tarafından davacı ...'ın para karşılığı vergi indiriminden yararlandığı ve sonrasında emekli olarak Kurumu zarara uğrattığının tespit edildiğini, bu nedenle ödenen aylıkların da tahsilinin gerektiğini, davacının almakta olduğu aylığın başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiğini, o zamana kadar yapılan ödemelerin de davacıya borç olarak yansıtıldığını, davacının aldığı sahte ve usulsüz olarak engelli sağlık kurulu raporu çıkartarak Kurumun zarara uğramasına sebep olduğunu, bu hususta .. Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde soruşturmanın devam ettiğini beyanla davanın reddini istemiştir. Birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; aylığının davacı Kurum tarafından haksız olarak kesildiğini, uzun vade sigorta kollarından aldığı aylığı üzerinden Kurum tarafından kesinti yapılarak 27.500 TL'nin tahsil edildiğini, asıl davada alınan raporlar ile %40 üzerinde engelli olduğunun anlaşıldığını belirterek aleyhine açılan karşı davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl kabulü ile Davacıya tahsis edilen yaşlılık aylığının 01.11.2016 tarihinden itibaren devam ettirilmesi gerektiğinin tespitine, aksi yöndeki Kurum işleminin iptaline, Birleşen Eskişehir 3. İş Mahkemesinin 2020/82 E. sayılı dosyasında davanın kısmen kabulü ile 28.435,36 TL yersiz ödemenin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraf vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1- Davacı/karşı davalı vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece asıl davanın kabulüne, yersiz ödemenin tahsiline ilişkin birleşen davanın kısmen kabulüne karar verildiğini, birleşen davada yersiz ödemenin tahsiline ilişkin kısmen kabul kararının hukuka aykırı olduğunu, Mahkemece dava konusu uyuşmazlığın hatalı olarak değerlendirildiğini, hükme esas alınan Adli Tıp Kurumu raporunun hatalı olduğunu, Mahkeme kararının çelişkili olduğunu, yaşlılık aylığının bağlandığı doktor raporunun süresiz olduğunu, yaşlılık aylığı bağlanırken kontrol muayenesi de öngörülmediğini beyan etmektedir. 2- Davalı/karşı davacı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacının sahte ve usulsüz engelli sağlık kurulu raporu ile emeklilik hakkı elde ettiğini, Kurum müfettişlerince tespit edildiğini ve buna bağlı olarak aylığının durdurulduğunu, yapılan yersiz ödemelerin tahsili amacıyla işlem tesis edildiğini, Kurumun zarara uğramasına sebebiyet verdiğini beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, asıl davada davacının özürlülük nedeniyle hak kazandığı aylığının kesilmesi ve tarafına borç çıkarılmasına ilişkin Kurum işlemlerinin iptali istemine, birleşen davada ise yersiz ödenen aylıkların tahsili istemine ilişkindir.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un Geçici 10. maddesinin 2. fıkrasının “Bu Kanun'un yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu Kanun'un yürürlük tarihinden önce veya sonra sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 60. maddesinin (C) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87. maddesine göre işlem yapılır. " hükmü gereği 506 sayılı Kanun'un 60 ve Geçici 87. maddeleridir. 506 sayılı Kanun'un 60/C-b maddesi “Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılardan; ilgili mevzuatı uyarınca, I. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, II. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az on sekiz yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, III. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az yirmi yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla yaşlılık aylığından” yararlanacaklarını öngörmekte olup, bu koşulların başında ise, öncelikle ve özellikle, “sakatlığı nedeniyle gelir vergisi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış olmak” hususunun saptanması önem arz etmektedir. Anılan hususun saptanması işi ise 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 3239 sayılı Kanun'la değişik 31/2 maddesine göre sakatlık indiriminden yararlanmak için, yetkili hastanelerin sağlık kurullarından alınan raporlar, .. Bakanlığı bünyesindeki “Merkez Sağlık Kurulu” tarafından değerlendirilerek iş gücü kaybı oranları ve buna göre sakatlık dereceleri belirlenmekte ve bu belirlemeye dayalı olarak da ilgili şahsın vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanıp kazanmadığına; yine idarece karar verilmektedir. Bu durumda, sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazandığına dair verilen bu idari kararın sigortalının tahsis talebiyle birlikte Kuruma ulaşmasıyla, diğer koşulların da varlığı halinde sigortalıya anılan Kanun'un 60/C-b maddesi uyarınca yaşlılık aylığı bağlanması yasal gereklilik olmaktadır. Eldeki dava dosyası kapsamında; davacının 20.11.2014 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, davacının tahsis talebi üzerine %44 oranındaki sakatlık oranına göre vergi indiriminden yararlanarak Gelir Vergi Kanunu'nun 31. maddesi kapsamında 506 sayılı Kanun'un Geçici 87/A hükmü gereğince 01.12.2014 tarihinden itibaren aylık bağlandığı, Kurumca başlatılan inceleme üzerine davacının kontrol muayenesine sevk edildiği, .. .. Üniversitesi Hastanesince düzenlenen 07.01.2016 tarihli Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda davacının engel oranının %29 olarak olarak tespit edildiği, bu tespitin üzerine .. .. Sosyal Güvenlik Merkezinin 29.01.2016 tarihli yazısı gereğince davacının aylığının başlangıçtan itibaren iptal edildiği ve kendisine 97.684,99 TL. tutarındaki aylığın ise borç çıkarıldığının anlaşıldığı, Mahkemece tüm hastane kayıtları ile Sağlık Kurulu raporları celp edilerek davacının Adli Tıp Kurumuna sevki ile 3. İhtisas Kurulundan 21.12.2020 tarihli, 2. Üst Kurul Başkanlığından ise 20.01.20 22... .11.2022 tarihli Kurul Raporları alınmış, anılan bu raporlar ile .. Devlet Hastanesine ait Sağlık Kurulu Raporunun tarihi olan 17.10.2016’dan itibaren özürlülük (engellilik) oranının %40’ın (yüzdekırkın) üzerinde olduğu yönündeki görüşler değerlendirilerek davacıya tahsis edilen yaşlılık aylığının 01.11.2016 tarihinden itibaren devam ettirilmesi gerektiği yönünde davanın kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmış ise de söz konusu hüküm eksik incelemeye dayalıdır.

Belirtilen açıklamalar dikkate alındığında, Mahkemece davacının talebi de gözetilerek "Engelliliği nedeniyle gelir vergisi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış olmak" hususunun saptanması önem arz etmektedir. Anılan hususun saptanması işi ise, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 3239 sayılı Kanun'la değişik 31/2 maddesine göre, engelli indiriminden yararlanmak için, yetkili hastanelerin sağlık kurullarından alınan raporlar, .. Bakanlığı bünyesindeki “Merkez Sağlık Kurulu” tarafından değerlendirilerek iş gücü kaybı oranları ve buna göre engellilik dereceleri belirlenmekte ve bu belirlemeye dayalı olarak da, ilgili şahsın vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanıp kazanmadığına; yine idarece karar verilmektedir. Bu durumda, engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazandığına dair verilen bu idari kararın sigortalının tahsis talebiyle birlikte Kuruma ulaşmasıyla, diğer koşulların da varlığı halinde sigortalıya anılan Kanun'un 60/C-b maddesi uyarınca yaşlılık aylığı bağlanması yasal gereklilik olmaktadır. Mahkemece, belirtilen şekilde araştırma ve inceleme yapılması gerektiğinden, dosyada mevcut tüm sağlık kurulu raporları ile Adli Tıp Kurumu Başkanlığınca düzenlenen raporlar da değerlendirilerek Maliye Bakanlığı bünyesindeki “Merkez Sağlık Kurulu”ndan derece tespiti yönünden rapor alınması için tüm dosya kapsamı ilgili Kurula gönderilerek, varsa derece tespiti yapılıp yaşlılık aylığı şartları buna göre değerlendirilmelidir. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki ilkeler gözetilmeksizin, eksik araştırma ve incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.