Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/5251 E. 2024/13810 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/1694 E., 2023/2692 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 37. İş Mahkemesi SAYISI : 2020/58 E., 2022/149 K.

Taraflar arasındaki (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının, 21.01.1991'de ... İnş. A.Ş. adlı işverenin ... no.lu iş yerinde çalışmaya başladığını, bir müddet çalıştığını, 21001028 sicil numarasının verildiğini ancak bordro da adı bulunmadığından Kurumca kabul edilmediğini, bildirgenin verilmiş olmasının bir günlük çalışmaya karine olduğunu, 506 sayılı Kanun'un 2 ve 6. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde çalışmanın tespiti gerektiğini, işverenlerin prim ödememesinin sonucu değiştirmeyeceğini, hak düşürücü sürenin dolmadığını belirterek, davacının 21.01.1991'de 1 gün çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, yetki ve husumet itirazında bulunduğunu beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Davacı Kuruma verilen bildirge gereği 21.01.1995 de sigorta başlangıcı olduğunu 1 günlük çalışmanın tespitini istemektedir. Bildirgenin varlığı çalışmaya karine teşkil eder ancak bu durum tek başına başlangıç tespitine yeterli olmamakla yargıtay kararları gereği çalışmanın fiili olduğunun kanıtlanması gerekmektedir. Bildirgedeki bilgilerden hareket edildiğinde bildirge sebebiyle verilen sigorta numarasının halen davacı tarafından kullanıldığı anlaşılmaktadır. Ancak dinlenen tanıklar davacının çalıştığını iller bankası lojman inşaatı işinin yapıldığını belirtmekte iseler de bu tanıklarında bordroda adı geçmediği gibi iş yerinden verilmiş bildirgeleri yoktur. İş yerinin yasa kapsamı 31.12.1990 da sona ermiştir. Dolayısıyla dava konusu tarih bakımından iş yerinin fiilen varlığı kanıtlanmamaktadır. Yine dava dönemi için kuruma verilmiş bildirge olmadığı gibi bildirgede yapılan iş olarak gösterilen illir bankası lojman işinin adı geçen firma tarafından yapılmadığı ihalenin ... Firması tarafından alındığı bu firmanın da işi bıraktığı işin ... adlı başka bir müteahhit tarafından tamamlandığı iş sahibinin ... İnşaat ile ilgileri bulunmadığını belirttiği görülmektedir. Bildirgedeki imza davacıya ait değildir. Bu verilere göre başlangıç tespiti için gerekli olan ispat yükü davacı tarafça yerine getirilememiştir. Bu iş yerinde çalıştığına dair herhangi bir kayıt bulunmadığına dair tanık beyanları çalışmanın varlığını kanıtlamaya yetmemektedir. Kaldı ki dava konusu tarihte iş yerinin varlığı da resmi kayıtlara göre kanıtlanamadığından..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde,yerel mahkeme kararının eksik inceleme ve gerekçe ile karar verdiği, Mahkemece verilen kararın kaldırılması gerektiği, Kurumun eksik bildirim sebebiyle re'sen tahakkuk işlemi de gerçekleştirmediğinden Kurumun sorumluluğunun doğmadığı, hatalı bilirkişi raporunun hükme esas alınmaması gerektiğini beyanla, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda, davacı taraf iller bankası lojman inşaatı işinde çalıştığını belirtmiş ise de davacı adına işe giriş bildirgesinin verildiği dava dışı ... A.Ş ile İller Bankası arasında inşaat işi yapılmasına yönelik herhangi bir bilgi belge bulunmadığı, bu nedenlerle dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili, davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmişlerdir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 2.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2, 6, 9, 79, 108. hükümleridir. Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir tereddüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir. Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir. 3. Değerlendirme 1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş. unvanlı işverenin 2044 sicil no.lu, İller Bankası ... 116 daire lojman inşaatı adresli işyerinden 21.01.1991 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu, işyerinin lojman inşaatı mahiyetli olduğu, 12.04.1990-31.12.1990 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, işyerinden dava konusu 1991/1. dönemden bordro verilmediği ancak 1990/1-3 arası dönem bordrolarının dosya içine alındığı, öte yandan İller Bankasının Mahkemeye verdiği müzekkere cevabında, ... 116 daire lojman inşaatı işine ilişkin olarak 08.11.1988 tarihinde dava dışı ... İnş. A.Ş. ile sözleşme imzalandığı, ... İnş. A.Ş.'nin 16.05.1991 tarihine kadar yüklenici olduğu, bu tarihten sonra ise işin dava dışı ... firmasına devredildiğini, işe ait dosyalarda ... İnş. A.Ş. adına rastlanmadığının bildirildiği, öte yandan Kurum tarafından 30.01.1995 tarihli yazı ile ... İnş. San. A.Ş. tarafından üstlenilen lojman ve altyapı inşaatı ile ilgili bilgi istenmesine dair yazısına İller Bankası tarafından Kuruma verilen 10.02.1995 tarihli cevabi yazıda ise ... İnş. San. A.Ş. tarafından üstlenilen lojman ve altyapı inşaatı işi bulunmadığının bildirildiği ancak Kurumdan dosyaya gönderilen 02.08.1990 tarihli prim tahsil fişinde "... İnş. Taşeronu-... İnş. San. A.Ş. - 20044456.04.21 sicil no.lu işyerinin 1990/Haziran ayına ilişkin sigorta primine ilişkin olduğunun belirtildiği, Kurum tarafından ... İnş. A.Ş.'nin İller Bankası Lojmanları 7. Bölge Müdürlüğü sosyal tesis yanı-Ankara adresli 84793 sicil no.lu inşaat mahiyetli işyerinin işyeri tescil bilgilerinin dosya kapsamına gönderildiği, bu işyerinin ise 13.12.1988-30.04.1990 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu ve 1991 yılında dönem bordrosunun olmadığının da bildirildiği, kapsamlı komşu işyeri araştırması yapıldığı ve komşu işyerinin tespit edilmediği, davacı tanığı olarak ...'in dinlendiği ancak hizmet cetveli ile işe giriş bildirgesinin dosya içine alınmadığı, diğer tanık ...'ın ise 15.02.1993 tarihinde sigortalılığının başladığı ancak işyerinden işe giriş bildirgesi olup olmadığı da araştırılmadığından beyanlarının denetlenmediği, Mahkemece anılan işin yerine getirilmesi sırasında ... İnş. A.Ş. ile ... İnş. A.Ş. arasında asıl alt işverenliğin olup olmadığı, işe giriş tarihinde bu işin anılan şirketlerce yerine getirilip getirilmediği hususu tam olarak açıklığa kavuşturulmadan eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır. 3.Buna göre Mahkemece, yukarıda anılan İller Bankası ile davalı SGK arasında lojman ve altyapı inşaatı işine ilişkin yazışmaları, İller Bankası tarafından işin ... A.Ş. tarafından üstlenildiği daha sonra ... firmasına devredildiğine dair Mahkemeye verilen müzekkere cevabi yazısı, ... İnş. A.Ş.'nin işyeri tescil bilgilerine göre Kanun kapsam dönemi ile ... İnş. A.Ş.'nin ... A.Ş.'nin taşeronu sıfatıyla 2044 sicil no.lu dava konusu işyerine ait 02.08.1990 tarihli prim tahsil fişi de değerlendirilerek, ... İnş. A.Ş.'nin tam olarak hangi tarihler arasında bu işi üstlendiği, davacının işe giriş bildirgesinin verildiği ... İnş. A.Ş. ile aralarında bir asıl-alt işverenliğin olup olmadığı, ... A.Ş. tarafından anılan işin ... firmasına hangi tarihte devredildiği ve bu işverenin de işi hangi tarihler arasında yaptığı İller Bankası nezdindeki sözleşme, hak ediş vs. celbedilerek belirlenmeli, ... unvanlı işverenin de işyeri tescil bilgileri, bordroları Kurumdan celbedilmeli, böylelikle davacı adına verilen işe giriş bildirgesi tarihine göre işverenliğin belirlenerek sonucuna göre bir karar verilmelidir. 4.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeple, 1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2.İlk Derece Mahkemesi kararının sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 25.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.