Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/8528 E. 2024/2746 K. – Hizmet Tespiti

MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/879 E., 2023/858 K. KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Batman 2. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/259 E., 2022/464 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili, müvekkilinin davalıya ait üretim tesislerinde sondaj faaliyetlerinde işçi olarak çalıştığını, çalışmalarının bildirilmediğini, 2013-2014 yılları arasındaki bildirilmeyen hizmetlerinin tespitini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı vekili, dava dilekçesinin tetkikinden de görüleceği üzere davacı yanın müvekkili bulunduğu şirket çalışanı olmadığını, bu nedenle müvekkili bulunduğu şirket açısından davanın husumet yönünden reddine karar verilmesi gerektiğini, yetki, husumet, zamanaşımı ve hukuki yarar yokluğu itirazlarının bulunduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil SGK vekili, Hukuk Genel Kurulunun 16.06.1999 tarih 1999/21-508 E. sayılı ilamından da anlaşılacağı üzere bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için işe giriş bildirgesinin verilmesinin yeterli olmadığını, 506 sayılı sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2 ve 6 ncı maddelerinde belirtildiği üzere çalışma olgusunun varlığının da da zorunlu olduğunu, eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemeyeceğini, arz ve izah edilen sebeplerle feri müdahillik talebinin kabulüne, açılan davanın reddine yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı taraf davacıya tahmiline karar verilmesini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının 21.12.2013- 30.06.2014 tarihleri arasında 190 gün süreyle davalı ... nezdinde çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ve fer'i müdahil vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B.İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemece kısmi kabul kararı verilerek aleyhe vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, dava dilekçesinde 2013-2014 yılları arasında ibarenin kullanıldığını, gün/ay/yıl belirtilmediğini, tam kabul kararı verilerek aleyhe hükmedilen vekalet ücretinin kaldırılmasını talep etmiştir. Davalı Türkiye Petrolleri A.O. vekili istinaf dilekçesinde özetle; dinlenen tanıkların müvekkili aleyhine davalarının bulunduğunu ve bu nedenle beyanlarına itibar edilmemesi gerektiğini, davacı adına çalıştığı iddia edilen dönemler yönünden yeterince araştırma yapılmadığını belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir. Fer'i müdahil ... Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde özetle; tanık beyanlarının davacının çalışma olgusunu ispata yeterli olmadığını, yerel mahkemece verilen kararın eksik inceleme nedeniyle hatalı olduğunu belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur. Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk 1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3.Değerlendirme İnceleme konusu davada, davacının davalıya ait üretim tesislerinde sondaj faaliyetlerinde işçi olarak çalıştığını, çalışmalarının bildirilmediğini, 2013-2014 yılları arasındaki bildirilmeyen hizmetlerinin tespitini talep etmiş, Mahkemece davacının 21.12.2013-30.06.2014 tarihleri arasında 190 gün çalıştığının tespitine karar veriliştir. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır. 1.Öncelikle Mahkemece davacının davalı ... Genel Müdürlüğünde çalıştığının tespitine dair hüküm kurulan 02.11.2013-25.02.2014 tarihleri arasında ihbar edilen davalıya ait 1012873 no.lu iş yerinden bildiriminin bulunduğu görüldüğünden, davacının bu bildirimlerin iptalini isteyip istemediği sorularak alınacak beyana ve kabule göre bu bildirim sürelerine göre bir karar verilmesi gerekir. 2.Davalı ... Genel Müdürlüğü ile davanın ihbar edildiği...Denetim Organizasyon Güvenlik Sistemleri Temizlik Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti arasında hizmet alımı ile ilgili herhangi bir taşeronluk sözleşmesi bulunmadığının bildirilmesine rağmen, ... Genel Müdürlüğünün çalıştırdığı bekçilerden ihbar edilen şirket işçilerinin bulunması karşısında bir çelişki bulunduğu ve gönderilen listede davacının adının bulunmadığı anlaşılmakla, Mahkemece davalı şirket ile ihbar edilen şirket arasında bir sözleşme olup olmadığı, sözleşme var ise ihbar edilen şirketin davalı olarak dosyada taraf olması sağlanarak yargılamaya devam edilmeli, delilleri sorulup toplanarak, davacının adının gönderilen listede niçin bulunmadığının araştırılarak davacının ihbar edilen şirket işçisi olarak davalı işverene ait iş yerinde çalışıp çalışmadığı irdelenmelidir. 3. Davacının aynı zamanda işçilik alacağı dosyasının bulunduğu anlaşılmakla, dosyanın bu dosya içine celbi ile dosyadaki tüm delillerin bu dosya açısından da değerlendirilmesi gerekmektedir. 4. Davalı işvren bir kamu kuruluşu olduğundan ve kamu kuruluşlarında çalışanların kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıldır. İşverenin resmi kurum niteliği, ücret ödemelerinin kayıtlara dayalı olma gerekleri dikkate alınarak; ücret ödeme belgeleri celp edilmeli, belge yoksa, ücretleri ne şekilde aldığı sorularak, elden ödenme iddiası ile ilgili mutemet veya ödeme yapan kişiler tanık olarak dinlenmelidir. Kurum kayıtlarına yansıyan bilgilerin aksinin kanıtlanmasına yönelik kanıtların hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı, sosyal güvenlik hakkının yaşama geçirilmesine yönelik davanın özelliklerinin gerektirdiği duyarlılık gereği denetlenmelidir. Tarafların sunduğu kanıtlar yanında, çalışma olgusunun gerçekleşme biçimini ortaya koyabilmek açısından, re’sen kanıt toplanması olanağının bulunduğu da gözardı edilmemeli, kayıtlarda gözükmeyen çalışmaların hangi nedenle bildirim dışı kaldığı gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmalı, varsa tarafların göstereceği tüm deliller toplanmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir. O hâlde, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır. VI.KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgiliye iadesine, 14.03.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.