Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/12546 E. 2024/53 K. – Hizmet Tespiti

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/439 E., 2023/1642 K. KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 25. İş Mahkemesi SAYISI : 2016/1240 E., 2021/369 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda ilk derece mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı nezdinde 30.09.2012 - 01.10.2013 tarihleri arasında hizmetlerinin tespiti ve prime esas kazançlarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Davalı davaya cevap vermemiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili davanın reddini istemiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dinlenilen tanık beyanları ve dosyaya alınan belgeler dikkate alınarak davacının, davalıya ait araçta, aracın davalı tarafından satın alındığı 02.10.2012 tarihinden aracın sözleşme ile kiralayan Baki Bekdemir'e devredildiği 08.04.2013 tarihine kadar hizmet akdiyle davalıya ait iş yerinde çalıştığı, davacının sigorta primine esas kazanç tespiti istemi yönünden ise; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 200 ve 202 inci maddelerinde senetle kanıtlama zorunluluğunda parasal sınırın belirlendiği, ücret tutarının maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde tespiti gereken gerçek ücretin, hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, idari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgeler gibi yazılı delille ispatlanmasının olanak olduğu, davacının tespitini talep ettiği bedelin senetle ispat kuralı parasal sınırını aştığı, davacının iddiasını ispatlayamadığı, davacının asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak çalıştığı anlaşılmakla davanın kısmen kabulü ile; davacının, davalıya ait iş yerinde, 02.10.2012 - 08.04.2013 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak kesintisiz bir şekilde çalıştığının tespitine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. B.İstinaf Sebepleri: 1.Davacı vekilinin İstinaf Sebepleri Davalının ehliyeti olmadığını, trafik ceza tutanaklarının davacıya ait olduğunu tanıkların iddiaya konu olan süreyi doğruladığını beyanla kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; prime esas kazanç yönünden, sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olduğu, kanunda yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğunun bulunduğunu, ücret tutarının kanunda belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklı olduğu, yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkün olduğu anlaşılmakla davacının talebini ispat edemediği; hizmet tespiti yönünden davacının davalı tarafından bildirilmiş bir hizmetinin bulunmadığı, davacının çalıştığını iddia ettiği ..... plaka sayılı aracın 02.10.2012-07.11.2016 tarihleri arasında davalı adına kayıtlı olduğu ve bu dönemde servis işletmeciliği nedeniyle vergi mükellefiyetinin bulunduğu, tanıkların davacının 1 yıl kadar süreyle çalıştığını beyan etmekle birlikte, ... 23. Noterliğinin 08.04.2013 tarihli düzenleme şeklindeki taşıt kira sözleşmesi ile kiraya veren ... tarafından Baki Bekdemir'e davacının çalıştığı aracın 1 yıllık süreyle kiralanması ve sonrasında bu şahısa ait iş yerinden hizmet bildirimi yapılması dikkate alındığında, davacının 02.10.2012 ile 08.04.2013 tarihleri arasında çalışmalarının yukarıda açıklanan nedenlerle asgari sigorta primine esas kazanç üzerinden tespitine dair maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usule yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile feri müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil Kurum vekili; davanın hizmet tespiti ve prime esas kazanç tespiti davası olduğunu, prime esas kazanç tespiti davalarında Kurumun davalı olarak kabul edilmesi ve Kurum lehine vekalet ücretine hükmedilmesi gerekmekte olduğunu, bilirkişi raporları davacının davasının haksız olduğunu ortaya koyduğunu dolayısıyla davanın reddine karar verilmesi gerektiğini beyanla kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili; istinaf dilekçesindeki taleplerle temyiz talebinde bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; davacının davalı nezdinde 30.09.2012 - 01.10.2013 tarihleri arasında hizmetlerinin tespiti ve prime esas kazançlarının tespiti istemine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun 80'inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin 9 uncu fıkrasıdır. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır. 3.Değerlendirme Dava hizmet tespiti davası ve prime esas kazancın tespiti davasıdır. Davacının davasını somutlaştırması kapsamında beyanı alınmalı, ne iş yaptığı, hangi aracı kullandığı, aracın sahibi ve hangi işlerde nerelerde yolcu taşıdığı sorulmalı, servis olarak yolcu taşıdığını belirtmesi halinde talep tarihleri de göz önüne alınarak aracın servis olarak kullanım koşulları servis aracında C plaka kullanılıp kullanılmadığı, davacının bu tür araçları kullanma ehliyetine sahip olup olmadığı, aracın servis aracı olmaya uygun olup olmadığı araştırılmalıdır. Kullanılan aracın başkasına kiraya verme durumu olup olmadığı araştırılarak gerçek işveren belirlenmelidir. Dava konusu dönemde trafik cezalarını sadece plaka üzerinden araştırılmış, davacı adına kesilen trafik cezaların olup olmadığı araştırılmamıştır. Tüm bu araştırmalar sonucu davacının şoför olarak çalıştığının anlaşılması halinde ise işin kapasitesine göre çalışmanın tam veya kısmi süreli olup olmadığı belirlenmesi de yapılmalıdır. Yukarıda belirtilen eksikliklerin giderilmeksizin eksik araştırma ve hatalı değerlendirme sonucu karar verilmesi yerinde olmadığından hüküm bozulmalıdır. VI.KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 15.01.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.