Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/10108 E. 2023/10674 K.

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2019/97 E., 2023/264 K. KARAR : Kabul Taraflar arasındaki sigorta başlangıcının tespiti davasında İlk Derece Mahkemesince verilen davanın kabulüne dair kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; verilen karara karşı davalı Kurum vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 01.04.1987 yılından itibaren 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a bendi kapsamında sigortalı olarak çalışmakta olduğunu, müvekkilinin emeklilik tarihini tespit etmek amacı ile hizmet dökümünü kontrol ettiğinde ilk işe giriş tarihinin 23.02.2001 olduğunu gördüğünü, ancak müvekkilinin ilk işe giriştarihinin 01.04.1987 tarihi olduğunu, belirtilen tarihte ... ünvanlı işyerinde çalışmaya başladığını, Kuruma bu durumun araştırılması için dilekçe verdiğini, Kurum tarafından verilen cevapta ... ünvanlı işyeri ile ilgili hizmet bildirimine rastlanılmadığının bildirildiğini, müvekkilinin 01.04.1987 tarihinde söz konusu işyerinde çalışmaya başlamasına rağmen işverence düzenlenen bordroda müvekkilinin adına bir hizmet bildirimi yapılmadığını belirterek davanın kabulü ile müvekkilinin davalı ... nezdinde çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, müvekkilinin ... meyve sebze halinde bulunan işyerinde sadece 1 işçi çalıştığını, bu işçinin de işyerinde katiplik görevi yaptığını, iş yerinde devamlı iş gören sigortalının sadece katip olduğunu, mal giriş ve çıkışlarını denetleme görevi yaptığını, hale getirilen meyve sebzelerin halde hamallık görevi yapan kişiler tarafından parça başına pazarlık ile indirildiğini, bu kişilerin kendi adlarına iş yaptıklarını bunların bir iş yerinde devamlı çalışan sigorta yapılması gereken kişiler olmadığını, aynı gün 3-5 işyerine mal indirilmesi işi yaptıklarını, davacının da hal'de hamallık görevi yapan kişilerden biri olabileceğini, aradan 29 sene geçmiş olması ve işyerinin de kapanmasının üzerinden 27 yıl geçmiş olması nedeniyle kayıt ve belgelere ulaşamadıklarını, bu konuda belge sunma imkanlarının bulunmadığını, defter ve belgelerin yasal saklama sürelerinin üzerinden oldukça uzun zaman geçtiğini, müvekkiline ait işyerinin küçük bir işletme olup zaten açılıştan sonra işlerin iyi gitmemesi nedeni ile 2 yıl içinde kapandığını, davacının 1987 ve devamı yıllarda müvekkilinin yanında çalışmadığını, kendi adına halde değişik iş yerlerine parça başı hizmet verdiğini bu bakımdan davasında haklı olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir. 2.Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, müvekkili Kurum kayıtlarının incelenmesinde, davalı ... ünvanlı bir işyerinden davacı adına hiçbir hizmet bildiriminin bulunmadığını, 23/02/2001 tarihinden önce de kendisinin kuruma bildirilmiş bir hizmetinin bulunmadığının tespit edildiğini, işveren tarafından işe giriş bildirgesinin verilmiş olmasının fiili çalışmaya kanıt sayılamayacağını, bu nedenle sigortalılık başlangıç tarihinin ve çalışma süresinin tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini ve bu nedenle de özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini belirterek haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 07.11.2018 tarihli ve 2016/413 Esas 2017/150 Karar sayılı sayılı kararıyla; davanın kabulüne, davacının 196911.35 sicil sayılı ... ünvanlı işyerinde hizmet akdi ile ve asgari ücret ile (1) gün süre ile çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01/04/1987 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davalı Kurum vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. Dairemizin 23.09.2021 tarihli ve 2017/4312 E. 2018/9106 K. sayılı ilamında, ".. davacının, meyve sebze komiyonculuğu yapılan işyerinde çalıştığını belirtmiş olmakla birlikte, davasını somutlaştırmadığı, öte yandan davacı tanıkları dışında dinlenen tanıkların iddiayı doğrular nitelikte beyanda bulunmadıkları anlaşılmakla, yukarıda yapılan açıklamalar gözönünde bulundurularak, Mahkemece, işyerinin bulunduğu sebze meyve halinin başka yere taşınmasından dolayı kolluk tarafından komşu işyeri tespiti yapılamamasına göre, davacının eylemli çalışmasını ortaya koyacak şekilde işyerinde ne iş yaptığı, başka çalışan olup olmadığı, işyeri komşularının kimler olduğunun hem davacıya hem davalı işverene sorulup açıklattırılmalı, hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalı, davacının işyerinde çalıştığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir...." gerekçesiyle karar bozulmuştur. B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... tanıklar ve bozma ilamından sonra dinlenen tanıklar beyanlarında davalı işyerinin ... Eski Şehirlerarası Otobüs Terminali arkasında davalı ... adına 74 nolu Hal'de bulunan işyerinde fiilen çalıştığını teyit ettikleri ve 14.04.1987/350867 sayılı Kuruma verilen belgede, 01.04.1987 tarihinde işe başladığına dair İlk İşe Giriş bilgesine göre; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Geçici 7 nci maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10 uncu maddesi, Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer aldığı, Yönetmelikle tespit edilen belgelerden biri olan İlk işe giriş bildirgesinin verilmesi olması halinde artık hak düşürücü süreden söz edilemeyeceği aşikardır. Komşu işyeri tanığı ... 1986 yılında ... Merkez Hal 88 nolu parselin sahibi olduğunu, 74 nolu parsel ...'a ait olduğunu, davacı hamal olarak çalıştığını, 74 numarada çalıştığını bildiğini, 88 parselde başladığından beri davacıyı hal'de gördüğünü hatırladığını, davacı tanığı ... davacının Halkapınar da bulunan halden arkadaşı olduğunu, davacının çalıştığı yıllarda, kendisinin hal 29 numarada çalıştığını, davacı 74 numaralı hal'de çalıştığını, 74 numaranın sahibi davalı ... olduğunu, 1987 yılının Nisan Mayıs Haziran aylarında çalıştığını hatırladığını, 1988 yılında da askere gittiğini hatırladığını, tanık ..., davalı ...'in ... ilinde komisyonculuk yaptığını, davacının ...'ın yanında çalıştığını, ... oğlu olan Abdurrahman ile birlikte askere gitmeden önce ...'in yanında çalıştı diye bildiğini, ... orada komisyonculuk yaptığını, 74 numara diye bir iş yeri vardı diye hatırladığını, o dönemde halde hammallık yaptığını, ...'nın orada ne kadar çalıştığını bilmediğini beyan etmişlerdir. Tüm dosya kapsamı ile davacının Halkapınar'da bulunan 74 nolu Merkez Hal'de davalı ... sicil numaralı ... unvanlı işyerinde çalıştığı, ilk işe giriş tarihi olan 01.04.1987 tarihinde 1 gün hizmet akdine dayalı asgari ücretle çalıştığı sonuç ve kanaatine varılmış.." gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının ... sicil numaralı davalı ... unvanlı işyerinde, 01.04.1987 tarihinde 1 gün hizmet akdine dayalı asgari ücretle sigortalı çalıştığının tespitine, karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde, davanın reddinin gerektiğini beyanla kararı temyiz etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 01.04.1987 tarihinin sigorta başlangıcı olduğunun tespit istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2 nci, 6 ncı, 9 uncu, 79 uncu, 108 inci maddesi hükümleridir. Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir. Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Yasalar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir. 3. Değerlendirme 1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, bozma sonrası ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 1986-1987 arasında davalı işyerine komşu işyeri olarak belirlediği 73 no.lu işyeri sahibi ..., 77 no.lu işyerinin sahibi Yaşar Yadigar Bigün, 79 no.lu iş yerin,in sahibi ...-... dinlenmeli, yine belediye tarafından aynı tarihlerde 1986 yılında sebze halinde çalıştığı bildirilenler tanık olarak dinlenmeli, ayrıca davacı vekilinden de aynı dönemde halde çalıştığını beyan ettiği kişilerin kimlik bilgileri ve adres bilgileri istenmek suretiyle bu kişilerin de sigortalılık kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle bir karar verilmelidir. 2.Kabule göre de, davacının (1) gün süre ile sigortalı çalışmasının yanı sıra sigorta başlangıcının tespitini de talep etmesine rağmen sigorta başlangıcının tespitine de karar verilmemiş olması isabetsiz bulunmuştur. VI. KARAR Açıklanan sebeple 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 01.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.