Danıştay 2024/2480 E. 2025/398 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/2480 Karar No : 2025/398

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av....

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Vakfı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 01/07/2024 tarih ve E:2024/567, K:2024/4390 sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: 05/06/2015 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanan 1/100.000 ölçekli Balıkesir-Çanakkale Çevre Düzeni Planının; Plan Açıklama Raporunun 3.1.4.3. ve 3.2.4. sayılı bölümlerinin, "Enerji Üretim Alanları" başlıklı 9.4.2.1. bölümü ile birlikte Plan Uygulama Hükümlerinde, bu alanlara ilişkin düzenlenen 8.36.2. ve 8.36.7.sayılı maddelerinin, Plan Uygulama Hükümlerinin 7.45, 8.7.4 ve 8.37 sayılı maddelerindeki "bu planda değişiklik yapılmaksızın" ibarelerinin, 4.18., 8.21., 7.8, 7.12, 7.34, 7.35, 8.14.7, 8.20.1.10, 8.23.4 sayılı maddelerinin ve 8.20.1.7. maddesindeki "mutlak tarım arazisi" ibaresinin, G17 sayılı paftasında Çanakkale ili, Kocaçeşme ilçesinin batısında belirlenen "tercihli kullanım alanları ile turizm tesis alanı" kullanımlarının, Gelibolu ilçesinin Kavakköy Beldesinin batısında belirlenen "gelişme alanı kullanımının, Kocaçeşme ile Kavakköy arasındaki sulak alan sınırı içerisinde belirlenen "gelişme alanı" kullanımının, Çanakkale ili, Gelibolu ilçesi, Evreşe Beldesinde belirlenen "gelişme alanı ile sanayi ve depolama bölgesi" kullanımlarının ve Çanakkale ili, Gelibolu ilçesi, Koruköy batısında belirlenen "turizm tesis alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Çanakkale Boğazı köprü geçişinin, Çanakkale ili, Çan ilçesi, Karakadılar Köyü ile Durali arasında belirlenen "sanayi alanı" kullanımın, ... sayılı paftasında Çanakkale ili, Biga ilçesi, Karabiga beldesinde belirlenen "sanayi alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, Şirinçavuş ve Hıdırköy Beldeleri arasında belirlenen "sanayi alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Balıkesir ili, Burhaniye ilçesinde belirlenen"gelişme alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Çanakkale ili, Çan ilçesi, Terzialan Beldesinde belirlenen "gelişme alanı" ile Gönen Barajı Koruma Kuşakları içinde kalan Yenice ilçesi, Pazarköy beldesinde belirlenen "gelişme alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Balıkesir ili, Susurluk Barajı Koruma Kuşağında kalan Kepsut ilçesinde belirlenen "gelişme alanı" kullanımının, ... sayılı paftasında Balıkesir ili, Bigadiç ilçesi batısında belirlenen "sanayi alanı" ile "turizm alanı" kullanımlarının, ... sayılı paftasında doğal sit alanı sınırları içinde kalan Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, Küçükköy Beldesinde belirlenen "gelişme alanı" ile Gömeç ilçesinde belirlenen "gelişme alanı" kullanımının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 01/07/2024 tarih ve E:2024/567, K:2024/4390 sayılı kararıyla; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21/06/2023 tarih ve E:2022/45, K:2023/1492 sayılı kısmen bozma kararına uyularak, Dava konusu "8.36.7" ve "8.37" sayılı plan notları yönünden; Plan Açıklama Raporunun "9.4.2.1" sayılı "Enerji Üretim Alanları" başlıklı maddesinde, "Planlama bölgesinde enerji üretim alanları yenilenebilir enerji üretim kaynakları ve diğer enerji üretim kaynaklarına dayalı olmaları üzerinden değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yenilenebilir enerji tesislerine ilişkin olarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan işletmede, inşa halinde ve proje halinde olan Enerji Alanlarına yönelik bilgiler veri tabanına eklenmiş ve yenilenebilir enerji kaynaklı enerji üretim tesislerinin alınacak izinler ve ilgili kurum-kuruluş görüşleri kapsamında alt ölçekli planlarda değerlendirilmesine yönelik plan kararları oluşturulmuştur. Diğer taraftan yürürlükteki planlar ile belirlenen ve tamamına yakını yapılaşmasını tamamlamış Enerji Üretim Alanları plan üzerine aktarılmıştır. Bununla birlikte planlama dönemi içerisinde bölgenin sunduğu olanak, potansiyeller ve koruma alanları gibi sınırlandırıcı nitelikler, yerelde alınmış Mahalli Çevre Kurulu Kararları göz önünde bulundurularak, ithal kömüre dayalı termik santrallerin planlama bölgesi bütününde ... tarihli ve ... sayılı Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile belirlenmiş olan Şevketiye Yerleşimi ile Çanakkale İl Sınırı arasındaki alanlarda ilgili kurum-kuruluş görüşleri, gerekli izinler alınarak yer seçiminin yapılabileceği ancak hiçbir suretle ÇED sürecine tabi tutulmadan uygulamaya geçilemeyeceği öngörülmüştür. Planlama bölgesinde, yerli kömüre dayalı termik santrallerin ise yerli kömür rezervinin bulunmasına ve bu rezervin 40 milyon ton olmasına bağlı olarak ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri ve gerekli izinler alınmak kaydı ile yer seçiminin yapılabileceği öngörülmüştür." şeklinde açıklamalara yer verildiği, dolayısıyla planda, enerji üretim alanlarının ikiye ayrılarak, yenilenebilir enerji üretim kaynakları ve diğer enerji üretim kaynaklarına dayalı olmaları üzerinden değerlendirildiği, yenilenebilir enerji tesislerine ilişkin olarak alınacak izinler ve ilgili kurum-kuruluş görüşleri kapsamında alt ölçekli planlarda değerlendirilmesine yönelik plan kararı getirildiği, termik santraller açısından ise, yerli ve ithal kömüre dayalı olmasına yönelik yer seçimleri açısından iki farklı değerlendirme yapıldığı, Anılan plan açıklama raporu doğrultusunda, Plan Uygulama Hükümlerinde, enerji üretim tesislerine bağlı yan tesisler, kıyı yapıları ve depolama alanları ile bunların üretiminden kaynaklanan atıkların hammadde olarak kullanıldığı entegre sanayi faaliyetlerinin yer alabileceği "Enerji Üretim Alanları" başlığı altında düzenlenen uyuşmazlık konusu "8.36.7" sayılı maddede de, "Bu alanlara ilişkin alt ölçekli planlar bu planda değişikliğe gerek kalmaksızın ilgili kurum ve kuruluş görüşleri doğrultusunda yürütülecektir. Bu alanlarda yer alacak kullanımların büyüklük ve yapılaşma koşulları alt ölçekli planlarda belirlenir. Ancak bu alanlarda uygulamaya geçilebilmesi için çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararı aranır." hükmüne yer verildiği, Diğer yandan, yine Plan Uygulama Hükümlerinin "Yenilenebilir Enerji Üretim Alanları" başlıklı "8.37" sayılı maddesinde, "Yenilebilir enerji üretim alanlarında, ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan izinler ve Enerji Piyasası Düzenleme ve Denetleme kurulunca verilecek lisans kapsamında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın uygun görüşü alınması koşuluyla, bu planda değişikliğe gerek kalmaksızın, ilgili kurum ve kuruluş görüşleri doğrultusunda hazırlanan imar planlarının ilgili idaresince onaylanmasını müteakip uygulamaya geçilir. Sayısal ortamda bilgi için bakanlığa gönderilir. Kurulmuş/kurulacak tesislerde, ilgili mevzuat çerçevesinde çevresel tüm önlemlerin alınması zorunludur." hükmüne yer verildiği, Ölçeği gereği leke plan niteliğinde bulunan dava konusu Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, koruma-kullanma dengesinin sağlanması için alt ölçekli plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan, genel arazi kullanım kararlarının üretildiği bir plan olup, bilirkişi raporundaki tespitler de göz önünde bulundurulduğunda, bölgesel ya da bazı durumlarda ülke düzeyinde etkileri olan enerji üretim alanlarının üst ölçekli çevre düzeni planı kapsamında değerlendirilmesi ve planda bu hususlara yönelik alt ölçekli planları yönlendirecek temel ilke ve politikaları içeren hükümlerin bulunması gerektiği, Uyuşmazlık konusu plan hükümlerinde ise, yenilenebilir enerji üretim alanlarının dava konusu çevre düzeni planı kapsamı dışında bırakılarak, bu kullanımların, ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan izinler ve/veya Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca verilecek lisans kapsamında, Bakanlığın uygun görüşünün alınması kaydı ile alt ölçekli planlar ile belirlenmesi ve bu doğrultuda uygulamaya geçilmesinin öngörüldüğü, Bu durumda, bölgesel, hatta ülkesel düzeyde etkileri olan enerji üretim alanlarına ilişkin kararların, koruma-kullanma dengesinin sağlanması amacıyla korunması gereken alanlara ilişkin politika ve stratejileri belirleyen üst ölçekli plan niteliğindeki çevre düzeni planı kapsamında değerlendirilmeksizin, alt ölçekli planlara bırakılmasını öngören dava konusu plan hükümlerinde, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uyarlık bulunmadığı, Dava konusu "8.20.1.7" sayılı plan notu yönünden; Uyuşmazlık konusu maddenin dava konusu edilen halinde, "5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca mutlak tarım arazisi ve marjinal tarım arazisi olarak belirlenen tarım arazilerinde; T.C. Başbakanlık, T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, ilgili bakanlıklar ve bunların bağlı kuruluşları tarafından desteklenen projeye (tarımsal kalkınma kooperatiflerince uygulanan projeler, üretici birlikleri/kooperatifleri tarafından uygulanan projeler, avrupa birliği kaynaklı projeler, dünya bankası destekli projeler, sosyal riski azaltma projesi kapsamında uygulanacak projeler gibi) dayalı tarımsal faaliyetler kapsamında her tür gerçek ve tüzel kişiliklerin yapacağı entegre olmayan tarımsal amaçlı yatırımlar ve destekleme projeleri ile en az 100 büyükbaş, 200 küçükbaş ve üzeri hayvancılık kapasiteli veya 50.000 adet kanatlı hayvancılık ve üzeri kapasiteli yatırımlarda bu planda tanımlanan yapılaşma emsalleri %50 oranında arttırabilir.” hükmüne yer verildiği, Davacı tarafından, uyuşmazlık konusu madde ile aynı nitelikte düzenlenen bir plan notunun iptali istemiyle, 1/100.000 ölçekli Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Çevre Düzeni Planına karşı açılan davada, Dairelerinin E:2011/7413 sayılı dosyası kapsamında alınan bilirkişi raporunda, mutlak tarım arazilerinde, yapılaşmış alanların yayılmasını teşvik edici nitelikte olan ve ülkenin nitelikli tarım topraklarının kaybına yol açacak nitelikte olan plan notunun hukuka uygun olmadığı yönünde görüş bildirildiği, dolayısıyla dava konusu maddenin "mutlak tarım arazisi" bölümünün iptal edilmesi gerektiği iddiası ile dava açılmış ise de; görülmekte olan dava açıldıktan sonra, maddede 2016 yılında yapılan değişiklik ile "mutlak tarım arazi" ile "yapılaşma emsallerinin %50 oranında arttırılabileceği" yönündeki ibarelerin metinden çıkarıldığı görüldüğünden, bu kısım yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı, Özel kanunlara tabi alanlara 7.8. sayılı plan notu yönünden, Davaya konu 7.8 sayılı plan notunda, "Özel kanunlara tabi alanlarla ilgili olarak, bu planda gösterilen sınırlarda farklılıklar olsa dahi, yetkili kurumlarınca belirlenmiş olan sınırlar geçerlidir. Bu sınırlarda değişiklik olması durumunda, kabul edilen yeni sınırlar bu planda değişikliğe gerek olmaksızın geçerli olacaktır. Sınır değişiklikleri sayısal ortamda koordinatlı, bu planın veri tabanına işlenmek üzere bakanlığa gönderilir." düzenlemesine yer verildiği, Plan notunda yer alan düzenlemede özel kanunlara tabi alanlarda farklı kurumların yetki ve sorumluluklarının olabileceği, bu nedenle bu yasal yetkiler nedeniyle sınırların değişebileceği, davalı idarenin dosyadaki savunmasından sınır değişikliğinin plan değişikliğini gerektirmesi ve böyle bir zorunluluk bulunması halinde plan değişikliği yapabileceği görüldüğünden plan notunda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, Dava konusu planın, "8.36.7" ve "8.37" sayılı plan notlarına ilişkin kısmının iptaline, 7.8 sayılı plan notu yönünden davanın reddine, 8.20.1.7" sayılı plan notu yönünden konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin, usul ve esas bakımından hukuka, ilgili mevzuat hükümlerine, kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olduğu ve temyize konu kararın aleyhe kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın temyize konu kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının temyize konu kısmının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulmasının; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkün olduğu belirtilmiş; dördüncü fıkrasında, "Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümleri kıyasen uygulanır." denilmiş; 50. maddesinin dördüncü fıkrasında ise Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesinin, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılacağı hükme bağlanmıştır. Danıştay Altıncı Dairesi kararının temyize konu kısmı; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21/06/2023 tarih ve E:2022/45, K:2023/1492 sayılı kısmen bozma kararında belirtilen gerekçeler göz önüne alınarak verilmiş bir karar olduğundan, usul ve hukuka uygun bulunmakta ve bozulmasını gerektirecek bir hukuka aykırılık taşımamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Davalı idarenin temyiz isteminin reddine, 2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen iptaline, kısmen dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, kısmen davanın reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 01/07/2024 tarih ve E:2024/567, K:2024/4390 sayılı kararının temyize konu iptale ilişkin kısmının ONANMASINA, 3.15/11/2016 tarihinde davacı tarafından yatırılan ve 28/02/2025 tarihinde tahsilat makbuzu düzenlenen ...-TL gider avansının, Danıştay Altıncı Dairesince davacıya iadesine, 4.Kesin olarak, 20/02/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.