Danıştay · 8. Daire

Danıştay 8. Daire 2023/33 E. 2026/780 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
8. Daire
Esas No
2023/33
Karar No
2026/780
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/33 Karar No : 2026/780

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesinde bulunan ve S:... sayılı II-a grup maden (kalker) işletme ruhsatı sahibi olan davacının, ruhsat sahasından 2.039.754 ton üretim ve satış yapmasına rağmen idareye beyan etmediğinin tespit edilmesi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun ilgili hükümleri gereğince anılan üretim miktarı üzerinden hesap edilen 706.570,78-TL tutarında Devlet hakkının bir ay içerisinde ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı tarafından beyan edilmeyen miktarın, denetim ve inceleme zamanındaki (2019) ortalama kalker tüvenan fiyatı (8,66 TL/ton) ile çarpılması sonucunda 17.664.269,64 TL toplam satış tutarının tespit edildiği, bu rakam üzerinden de %4 oranında devlet hakkının (706.570,78 TL) mevzuata uygun olarak hesaplandığı açık olduğundan, davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, öte yandan; dava konusu ruhsat sahasındaki ocağın ölçümünün, büyüklüğü de göz önüne alınarak idare tetkik heyetince teknolojik olarak daha ileri seviyedeki insansız hava aracı ile yapılarak boşaltılmış hacmin hesaplandığı, sahadaki pasa malzemenin ocak içerisine istiflenmesi bu sebeple sahada pasa malzeme bulunmaması nedeniyle ocak veriminin %95 olarak alındığı, bu değer göz önüne alınarak toplam üretimin belirlendiği ve neticede devlet hakkının kendi içerisinde tutarlı ve ayrıntılı bilgi ve tespitler içeren mahallinde tetkik raporunda doğru şekilde hesaplandığı görüldüğünden; davacının "beyan edilmeyen üretim ve sevkiyatının söz konusu olmadığı, 2019 yılına kadar tüm üretim ve satış beyanlarını kanuni süresi içinde yaptığı, üretim yaptığı kalker veriminin %65 olduğu, idare tarafından ocak sahasındaki verimin %95 olarak varsayıma dayalı şekilde hesaplandığı" yönündeki iddialarına itibar edilmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Tüvenan kalkere ilişkin eksik beyan bulunduğundan bahisle 3.532.853,90 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısımlarının iptali istemiyle ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında açılan davada Mahkemesince mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması sonucu tanzim edilen 12/10/2021 havale tarihli bilirkişi raporu dayanak alınarak ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davacı tarafından ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için davalı İdarece hesaplanan Devlet hakkının beş katı tutarındaki 3,532,853.90 TL idari para cezasına yönelik işlemin iptaline karar verildiği, anılan karara karşı davalı İdarece yapılan istinaf başvurusu sonucunda ise ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E..., K... sayılı kararıyla davalı İdarenin istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, anılan bilirkişi raporunda da belirlendiği üzere, davacı uhdesindeki ... işletme ruhsat sicil nolu II-a grup maden ocağında, dönemi net olarak belirlenemeyen 2013 yılı ile mahallinde yapılan keşif tarihi olan 20/05/2021 tarihleri arasında üretmiş olduğu, 691,413.63 ton tüvenan kalkeri MAPEG'e bildirmediği sonucuna varıldığı, dava konusu işlem 29/05/2020 tarihli olmakla birlikte yıllar itibariyle dönemi tam olarak belirlenemeyen bir miktar tüvenan kalkerin davalı idareye beyan edilmediğinin anlaşıldığı, beyan edilmeyen üretim miktarı ile ilgili olarak dava konusu işlemde belirtilen miktar 2,039,754 ton ile bilirkişi tarafından tespit edilen miktar 691,413.63 ton arasında fark oluştuğu, Devlet hakkının hesaplanmasına esas teşkil eden verilerden en önemlisinin beyan edilmeyen üretim miktarı olduğu dikkate alındığında, davacı tarafından davalı İdareye bildirilmeyen tüvenan kalkerin gerçek miktarı üzerinden 3213 sayılı Maden Kanunu'na göre Devlet hakkı tutarının hesaplanması gerektiğinden, davalı İdarece hatalı olarak tespit edilen beyan edilmeyen üretim miktarı üzerinden hesaplanan Devlet hakkı tutarına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddine yönelik İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmediği, öte yandan; davalı İdarece davacını ruhsat sahasından yapılan ancak beyan edilmeyen üretim ve satış miktarının yargı kararları da dikkate alınarak gerçeğe uygun şekilde tespit edilerek yeniden Devlet hakkı alacağının hukuka uygun bir şekilde hesaplanmak suretiyle yeniden işlem tesis edilebileceğinin de açık olduğu gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, madenlerin devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, eksik kalan devlet hakkının tamamlatılabileceği, sahada 2.039.754 (6.403.097 - 4.363.343) ton üretim ve satış yapıldığının ancak genel müdürlüğe beyan edilmediğinin tespit edildiği, yine aynı değerlerle yapılan hesaplamaya yer verilerek bulunan devlet hakkının istenilmesine ilişkin işlem hukuka uygun ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, dava konusu işleme ilişkin olarak teknik heyetin mahallinde yaptığı tetkik sonucunda hazırlanan 19-22 Temmuz 2019 tarihli tutanakta ruhsat sahasında üretim beyanının eksik yapılarak ek devlet hakkı ödenmesi gerektiğine ilişkin bir tespitin yer almadığı, söz konusu tutanak ile uyumlu olmayan ve kendi içinde çelişkiler içeren 02/09/2019 tarihli heyet raporunda beyan edilmeyen üretim olduğunun belirtildiği, davacıya beyanlarındaki eksikliklerin düzeltilmesi yönünde herhangi bir süre verilmediği, 2015 yılında sahada yapılan denetimde beyanlarda herhangi bir eksiklik tespit edilmediği, davalı idare tarafından bu denetim yok sayılarak 2009-2019 dönemi için 2019 yılında yapılan denetime göre değerlendirme yapıldığı, işletme izin alanında üretim sahasından çıkarılan malzemenin %35'nin yan kayaç ve pasa malzemesi, geriye kalan %65'lik kısmın kalkerli malzeme olduğu, ocakta killi kireç taşı mevcut olup agrera (mıcır,kırılmış kalker) veriminin düşük olduğu, bu tür ocaklarda agrera veriminin %65'i geçmediği, bu nedenle davalı idare heyetinin %95'lik verim hesabının gerçek dışı olduğu, dava konusu saha için düzenlenen ve idare tarafından da uygun bulunan temdit projesinde de ocak veriminin %65 olarak tespit edildiği, bugüne kadar yapılan beyan ve denetimler yok sayılarak bakir bir sahadaki gibi üretim ölçüm ve değerlendirmesi yapılmasının teknik olarak hatalı olduğu, beyan edilmediği iddia edilen üretimin hangi yıla ilişkin ve ne kadar eksik üretim beyanı olduğu yönünde idarenin somut bir tespitinin bulunması gerektiği, davacının beyan edilmeyen bir üretiminin ve sevkiyatının söz konusu olmadığı, davalı idare teknik heyetince ruhsat sahasında mevcut olan pasaların ölçümünün yapılmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Gaziantep ili, ... ilçesinde davacı uhdesinde bulunan yer alan ... sayılı II-a grubu (kalker) işletme sahasında davalı idare tarafından yerinde yapılan inceleme neticesinde ruhsat sahibi davacının da imzasının olduğu 19-22/07/2019 tarihli tutanak tutulduğu ve detayların yer aldığı ... tarihli ... sayılı Mahallinde Tetkik Raporunda; 2.039.754 ton beyan edilmeyen üretim x 8,66 TL/ton = 17.664.269,64 TL toplam satış tutarı olup, 17.664.269,64 TL'nin %4'ü oranında 706.570,78 TL Devlet hakkı oluştuğu" belirtilmiştir. Bu doğrultuda Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarihli E... sayılı işlemi ile davacıdan, söz konusu 706.570,78 TL Devlet hakkını bir ay içerisinde ödenmesinin istenilmesi üzerine anılan bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: Anayasanın "Tabiî servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi" başlıklı 168. maddesinde; "Tabiî servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabiî servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir." hükmü yer almaktadır. 3213 sayılı Maden Kanununun 2.maddesinde "kalker" madeninin II-a grup maden olarak ruhsatlandırılacağı belirtilmiş olup, 3.maddesinde "Devlet Hakkı: Maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım" olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun "Devlet hakkı" başlıklı 14.maddesinde de; " Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir...Devlet hakkı;...II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında...alınır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Uyuşmazlıkta; davacının uhdesindeki aynı ruhsat sahasına ilişkin olarak yapılan denetim sonucunda, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası uygulandığı, ayrıca eksik tahakkuk bulunduğundan bahisle işbu davanın konusu olan devlet hakkı tutarı esas alınarak 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca verilen 3.532.853,90 TL tutarındaki idari para cezası verilmesine dair tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılan davada; İdare Mahkemesince keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması üzerine düzenlenen rapor hükme esas alınarak; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca verilen 3.532.853,90 TL tutarındaki idari para cezasına yönelik kısmın iptaline karar verildiği, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddedildiği görülmektedir. Söz konusu kararı temyizen incelenmesi sonucunda Dairemizin 26/11/2025 tarih ve E:2022/7452 K:2025/9194 sayılı kararı; gerek davalı idare yetkililerince mahallinde düzenlenen tetkik raporunda gerekse de Mahkemece yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda, davacı tarafından üretilen bir miktar tüvenan kalkeri bildirmediği hususunun sabit olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumun düzenlenen bilirkişi raporunda dönemini belirleyemedikleri 2013 yılı ile 20/05/2021 tarihleri arasında üretilmiş olduğu, 691.413,72 ton tüvenan kalkeri MAPEG'e beyan edilmediği şeklinde belirtildiği görülmekle birlikte, Mahkeme tarafından bilirkişi raporunda tespit edilen miktar ile dava konusu işlemde yer verilen miktar arasındaki farklılığın giderilmesi maksadıyla dosyada yer alan tespitler ve davalı idare tarafından rapora karşı yapılan itirazda ileri sürülen hususlar değerlendirilerek ek bilirkişi raporu alınması suretiyle, beyan edilmediği sabit olan tüvenan kalker miktarının bilirkişi raporu ve dava konusu işlem arasındaki çelişki giderilmek suretiyle hiç bir tereddüte mahal bırakmayacak şekilde açık ve net olarak belirlenerek bir karar verilmesi gerektiğinden bahisle eksik inceleme neticesinde verilen kararın bozulmasına karar verildiği görülmüştür. Bu durumda, Dairemizin 26/11/2025 tarih ve E:2022/7452 K:2025/9194 sayılı bozma kararı uyarınca yeniden yapılacak yargılama sonucunda verilecek karara göre dava konusu işlem hakkında da bu dosya kapsamında yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 12/02/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Atıf: Danıştay 8. Daire, E. 2023/33, K. 2026/780, T. 12.02.2026, www.arakarar.com/karar/danistay-8-daire-2023-33-e-2026-780-k-a4ce7d5eb167