Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2016/12214, 13.06.2019

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. BAŞVURUSU (3)

(Başvuru Numarası: 2016/12214)

Karar Tarihi: 13/6/2019

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik ve

hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, 11/7/2016, 4/11/2016, 11/7/2017 ve 27/7/2017 tarihlerinde

yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2016/12214 numaralı başvuru ile 2016/23182, 2017/28963 ve

2017/30105 numaralı bireysel başvuruların kişi yönünden hukuki irtibatlarının

bulunması nedeniyle 2016/12214 numaralı bireysel başvuru dosyası ile

birleştirilmesine, incelemenin bu dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer

başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucu, demir cevherini

saf çelik hâline getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğu

kok kömürünü ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir.

Başvurucu ayrıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok

gazını elektrik ve buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde

kullanmaktadır. Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi

imkânlarıyla karşılamaktadır.

10. Payas Belediyesi (Belediye),

başvurucu Şirketin bu şekilde elektrik ve havagazı tüketmiş olması nedeniyle

26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39.

maddelerinde düzenlenen hükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisini

ödemesini istemiştir.

11. Başvurucu Şirket, elektrik ve kok gazı tüketiminin

vergilendirilmesiyle ilgili olarak Mart 2014, Ekim 2014, Aralık 2014 ile Ocak

2015 dönemleri için dosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde ihtirazi kayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelere

istinaden Belediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve havagazı vergileri

tahakkuk ettirilmiştir. Tahakkuk tutarlarının bir kısmı elektrik tüketimine,

bir kısmı ise kok gazı tüketimine ilişkin olup anılan tahakkuk tutarları yine

dosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde Belediyeye ödenmiştir.

12. Başvurucu Şirket sırasıyla 2/5/2014, 10/12/2014, 6/2/2015 ve

6/3/2015 tarihlerinde Hatay 1. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme), elektrik ve

havagazı tüketim vergisi tahakkuklarının terkini ve ödenen vergilerin iadesini

talep ederek davalar açmıştır.

13. Mahkeme yine sırasıyla 3/9/2014, 9/2/2015, 27/4/2015 ve

17/6/2015 tarihlerinde davaların reddine karar vermiştir. Kararların

gerekçelerinde;

i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparak bunları

kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisna olarak

sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve havagazı üreten dağıtım ve istihsal

müesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.

iii. Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanan gerekse kendi

imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve havagazı tüketiminin

vergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesi

hâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı

belirtilmiştir.

iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazi

kayıtla verdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve

havagazı tüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmelerinde hukuka

aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

14. Başvurucu tarafından temyiz edilen kararlar, Danıştay

Dokuzuncu Dairesince sırasıyla 22/6/2015,23/9/2015,28/12/72015ve 29/12/2015

tarihlerinde onanmıştır. Onama kararlarında, temyize konu kararların usul ve

kanuna uygun oldukları belirtilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme talepleri de

aynı Daire tarafından yine sırasıyla 9/3/2016, 21/3/2016, 27/3/2017 ve

31/5/2017 tarihlerinde reddedilmiştir.

15. Nihai kararlar, sırasıyla 17/6/2016, 10/10/2016, 14/6/2017

ve 24/7/2017 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu sırasıyla 11/7/2016, 4/11/2016, 11/7/2017 ve

27/7/2017 tarihlerinde bireysel başvurularda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. İlgili hukuk için bkz. İskenderun

Demir ve Çelik A.Ş. (GK),

B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/6/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yine kendisinin

üretmiş olması nedeniyle elektrik ve havagazı vergisine tabi tutulmaması

gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılı Kanun'un 36.

maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusu olmadığını,

zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yine kendisi

tarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğini ifade

etmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının, beyan

ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı nitelikteki bu

hususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyet

hakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarak

enerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,

bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü de

olmadığını belirtmiştir.

20. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesi için

açtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temel

iddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniyle

gerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarının

yorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi yönünden

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

22. Anayasa'nın "Vergi

ödevi" kenar başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini karşılamak

üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,

maliye politikasının sosyal amacıdır."

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası

yanında aynı gerekçelerle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür.Başvurucunun şikâyetinin

özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelik olduğu dikkate

alındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında

incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

25. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıda belirtilen

şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve karara bağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

26. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda vergi

matrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmiş ve

başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve havagazı tüketim vergisinin esaslı

unsurlarının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması

nedeniyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73.

maddelerinde öngörülen kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 71-80).

27. Aynı şikâyeti içeren somut başvuruda da bu ilkelerden

ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin

kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan gerekçeyle, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden

yargılama taleplerinde bulunmuştur.

31. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hak ve hürriyetin

ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle devam eden ihlalin durdurulması, ihlale konu kararın veya işlemin

ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu

maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer

tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet

Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, § 55).

32. Başvuruda, mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

33. Anayasa Mahkemesi aynı başvurucunun 25/10/2018 tarihinde

karara bağlanan başvurusunda da mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna

varmış ve ihlalin sonuçlarının nasıl giderileceğini de göstermiştir (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 86-92).

Somut olayda da bu doğrultuda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

ihlal kararının bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay 1. Vergi

Mahkemesine (E.2014/400, E.2014/896, E.2015/154, E.2015/228) gönderilmesine

karar verilmesi gerekir.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 994 TL harç ve 2.475 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.469 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay

1. Vergi Mahkemesine (E.2014/400, E.2014/896, E.2015/154, E.2015/228)

GÖNDERİLMESİNE,

D. 994 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

3.469 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

13/6/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M.Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

M. Emin

ŞAHİNER

Başvurucu

:

İskenderun

Demir ve Çelik A.Ş.

Vekili

:

Av. Bekir

BAYKARA