Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/19397, 25.03.2015

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

MUSA KAYA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/19397)

Karar Tarihi: 25/3/2015

R.G. Tarih- Sayı: 17/6/2015-29389

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, ‘mahkumlara yönelik oy

kullanma yasağı’ndan

ötürü, 1997 yılından itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanamadığını, bu

durumun ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (Sözleşme) yer alan haklarının

ihlali niteliğinde olduğunu iddia etmiş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 9/12/2014 tarihinde Kırıkkale Cumhuriyet

Başsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 5/2/2015 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, Erzincan Devlet

Güvenlik Mahkemesinin 12/3/1997 tarih ve E.1994/645, K.1997/432 sayılı kararı

ile Devletin egemenliği altındaki topraklardan bir kısmının Devlet idaresinden

ayırmaya çalışmak suçundan müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmıştır.

6. Başvurucunun cezasının

infazı, başvuru tarihi itibarı ile Kırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı

Ceza İnfaz Kurumunda yapılmaktadır.

7. Başvurucu, ‘mahkumlara yönelik oy

kullanma yasağı’ndan

ötürü, önümüzdeki seçimlerde de oy kullanamayacağını belirterek, 9/12/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

8. Anayasa'nın 67. maddesinin

beşinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

“ … taksirli suçlardan

hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy

kullanamazlar.”

9. 26/4/1961 tarih ve 298

sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 7.

maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Aşağıda yazılı olanlar oy

kullanamazlar:

....

3. Ceza infaz kurumlarında

hükümlü olarak bulunanlar.”

10. 26/9/2004 tarih ve 5237

sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Kişi, kasten işlemiş

olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;

a) Sürekli, süreli veya

geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet

Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve

gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime

tâbi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,

b) Seçme ve seçilme

ehliyetinden ve diğer siyasî hakları kullanmaktan,

…

Yoksun bırakılır.

(2) Kişi, işlemiş

bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya

kadar bu hakları kullanamaz.”

11. Yüksek Seçim Kurulu

Başkanlığının (YSK) 21/12/2013 tarih ve 590 sayılı kararının gerekçesinin

ilgili kısmı şöyledir:

“…Her ne kadar 5237 sayılı

Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin birinci fıkrası hükmü, madde gerekçesi ve

doktrinde ileri sürülen görüşler dikkate alındığında, kısa süreli hapis cezası

ertelenmiş veya fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler

hakkındaki mahkûmiyet hükümleri hariç olmak üzere, kişilerin kasten işlemiş

olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak

uygulanması gereken hak yoksunluklarının bu kapsamda da seçme ehliyetinin,

mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden başlayarak, hapis cezasının infazı tamamlanıncaya

kadar, diğer bir ifadeyle hak ederek salıverilmesine kadar devam etmesi

gerekmekte ise de; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 67. maddesinin beşinci

fıkrası ve 90. maddesinin son fıkrası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek

Protokol’ünün 3. maddesi, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri

Hakkında Kanun’un 7. maddesi, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ün 57.

maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi hükmü ve Söyler/Türkiye kararı ile yukarıda

yer alan açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, seçme ehliyetinden yoksun

kılma yönündeki hak yoksunluğunun kişinin sadece ceza ve infaz kurumunda

bulunduğu dönemde kullanılmasına engel olabileceği, diğer bir ifadeyle

hakkındaki hapis cezasını gerektiren mahkûmiyet kararının kesinleşmesinden

sonra ancak bu cezanın infazı için ceza ve infaz kurumuna alınmasıyla başlayıp

ceza infaz kurumundan koşullu olarak salıverilmesiyle birlikte sona erecektir.

Yukarıda yapılan

açıklamalar karşısında; sadece kasıtlı suçtan dolayı ceza infaz kurumunda

bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağının, buna mukabil hakkındaki mahkûmiyet

hükmü kesinleşmiş olup da henüz cezaevine alınmayanlarla, ceza infaz

kurumlarından koşullu salıverilen

ancak hak ederek tahliye edileceği süreyi daha doldurmayan ve mahkemesince uzun

süreli cezasının ertelenmesine karar verilen hükümlülerin cezaevinde

bulunmamaları nedeniyle, bu süre içinde yapılacak olan seçimlerde seçmen

olabileceklerinin, başka bir ifadeyle sözü edilenlerin oy kullanabileceklerinin

kabulü gerekmektedir…”

12. YSK’nın 20/6/2014 tarih ve

3002 sayılı kararının gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

“…Yukarıda yapılan

açıklamalar karşısında; sadece kasıtlı suçtan dolayı ceza infaz kurumunda

bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağının, buna mukabil hakkındaki mahkûmiyet

hükmü kesinleşmiş olup da henüz cezaevine alınmayanlarla, ceza infaz

kurumlarından koşullu salıverilen ya da

denetimli serbestlik hükümlerinden yararlanarak tahliye edilen ancak

hak ederek tahliye edileceği süreyi daha doldurmayan ve mahkemesince uzun

süreli cezasının ertelenmesine karar verilen hükümlülerin cezaevinde

bulunmamaları nedeniyle, bu süre içinde yapılacak olan seçimlerde seçmen

olabileceklerinin, başka bir ifadeyle sözü edilenlerin oy kullanabileceklerinin

kabulü gerekmektedir…”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

13. Mahkemenin 25/3/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 9/12/2014 tarih ve 2014/19397

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

14. Başvurucu, ‘mahkûmlara yönelik oy

kullanma yasağı’ndan

ötürü, 1997 yılından itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanmadığını,

önümüzdeki seçimlerde de oy kullanamayacağını, temel bir hakkın başka bir ceza

nedeniyle kısıtlanmasının insan haklarına aykırı olduğunu, hükümlü olmanın

iradi kısıtlılığa sebep olmaması gerektiğini, seçme hakkının bireyin başka bir

durumdan kaynaklanan hukuki statüsüne bağlanamayacağını, hükümlülerin oy

kullanmalarının demokratik toplum ilkesine aykırı olmadığını, aksi tutumun Sözleşme’de yer alan haklarının ihlali niteliğinde olduğunu

iddia etmiş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

15. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes,

Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

16. Hukuk sistemimizde mahkumlara

yönelik oy kullanma yasağı, Anayasa ve kanunlar­dan kaynaklanmakta (§§ 8-10) ve

kasıtlı bir suçtan kaynaklı hapis cezasının infazı için ceza infaz kurumunda

bulunan tüm hükümlülere yönelik olarak, başkaca bir karara gerek duyulmaksızın

(oto­matik şekilde) uygulanmaktadır. YSK tarafından, Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesinin Söyler/Türkiye (B.

No: 29411/07) kararına yollamada bulunulmak suretiyle bu yasağın şartla

tahliye/denetimli serbestlik tarihine kadar geçerli olduğu belirtilmekte ve son

uygulamaların bu yoruma uygun şekilde yapıldığı görülmektedir.

17. Başvuru formu ve ekli

belgelerden, kasıtlı bir suçtan mahkûm olan başvurucunun, 2015 yılı Haziran

ayında gerçekleştirilecek olan 25. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde oy

kullanamayacak olmasını şikâyet ettiği anlaşılmaktadır.

18. Mahkûmların oy haklarına

ilişkin düzenlemeler, Anayasa'nın 67. maddesinde düzenlenen “seçme, seçilme ve faaliyette bulunma hakkına” ilişkindir.

Anayasa'nın 67. maddesinin birinci fıkrasında; vatandaşların, seçme, seçilme ve

siyasi faaliyette bulunma hakkına sahip olduğu ilke olarak belirlenmiş, beşinci

fıkrasında, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında

bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağı belirtilerek, “oy kullanma hakkı” bizzat Anayasa

tarafından kasıtlı suçlardan

mahkûm olanlar yönünden sınırlandırılmıştır.

19. Bu durumda, 298 sayılı

Kanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralı

fıkrasından kaynaklanan ‘mahkumlara yönelik

oy kullanma yasağı’nın Anayasa’nın 67.

maddesi ile uyumlu olduğu görülmektedir.

20. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrasına göre; herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Sözleşme kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından,

ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Dolayısıyla her hak

ve özgürlük değil, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan bir hak

ve özgürlük bireysel başvuru konusu yapılabilir. Diğer yandan bireysel başvuru

incelemelerinde de ölçü norm Anayasa’nın bizzat kendisidir.

21. Sonuç olarak, 298 sayılı

Kanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralı

fıkrasından kaynaklanan

‘mahkumlara yönelik oy kullanma yasağı’nın, Anayasa’nın 67. maddesiyle

uyumlu olduğu, diğer bir ifadeyle taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza

infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oy kullanma hakkına bizzat Anayasa

tarafından sınırlama getirildiği, dolayısıyla başvurucu tarafından Anayasa

tarafından korunmayan bir hakka yönelik başvuruda bulunulduğu görülmektedir.

22. Açıklanan nedenlerle, başvurunun diğer kabul edilebilirlik

şartları yönünden incelenmeksizin 'konu

bakımından yetkisizlik' nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle, başvurunun “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA, adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun harçtan muafiyetine,

25/3/2015 OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Raportör

:

Akif YILDIRIM

Başvurucu

:

Musa KAYA