Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2014/16359, 22.06.2015

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

SEZGİN KESİKBAŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/16359)

Karar Tarihi: 22/6/2015

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular,

"suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak" suçunu

işledikleri iddiasıyla yargılandıkları davanın halen devam ettiğini ve

yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve manevi tazminat talebinde

bulunmuşlardır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 10/10/2014 tarihinde İstanbul 21. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 26/11/2014 tarihinde,

başvurunun, makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiası yönünden kabul

edilebilir olduğuna ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucular İdris Kesikbaş ve Musa Kesikbaş tarafından

yapılan 2014/16361 numaralı bireysel başvuru dosyası ile başvurucular Sezgin

Kesikbaş ve Ali Horos tarafından yapılan 2014/16359

numaralı bireysel başvuru dosyası aralarındaki hukuki ve fiili irtibat

nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye 2014/16359 numaralı bireysel başvuru

dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 13/3/2015 tarihinde, başvurunun

esas incelemesinin yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 26/3/2015

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle

şöyledir:

8. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK.

250. maddesi ile yetkili) yürütülen soruşturma kapsamında 29/11/2006 tarihinde

gözaltına alınmışlardır.

9. İstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK. 250. maddesi ile

görevli), 1/12/2006 tarihli ve 2006/65 Sorgu sayılı kararı ile başvurucuların

tutuklanmalarına karar vermiştir.

10. Başvurucular ve diğer on iki şüpheli hakkında, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığının (CMK. 250. maddesi ile yetkili) 29/3/2007 tarihli ve

E.2007/508 sayılı iddianamesi ile "suç

işlemek amacıyla örgüt kurmak, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak,

suç işlemek amacıyla kurulan örgüte yardım etmek, silahla kasten yaralamaya

teşebbüs etmek, yağmaya teşebbüs etmek, infaz kurumuna yasak eşya sokmak, infaz

kurumunda yasak eşya bulundurmak, suç delillerini değiştirmek, genel güvenliği

kasten tehlikeye sokmak, mala zarar vermek ve 6136 sayılı Kanun'a

muhalefet" suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davası

açılmış, dava İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK. 250. maddesi ile

görevli) E.2007/199 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

11. Mahkemece, 27/6/2007 tarihinde başvurucular Ali Horos ve İdris Kesikbaş'ın, 9/7/2007 tarihinde başvurucu

Musa Kesikbaş'ın ve 10/11/2009 tarihinde başvurucu Sezgin Kesikbaş'ın

tahliyelerine karar verilmiştir.

12. Özel yetkili mahkemelerin kapatılması üzerine İstanbul

13. Ağır Ceza Mahkemesince, 10/3/2014 tarihli karar ile dava dosyası görevli ve

yetkili Kocaeli Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.

13. Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/100 sayılı

dosyasına kaydedilen davada yargılama halen devam etmektedir.

14. Başvurucular, 10/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

15. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220.

maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 10/10/2014 tarih ve 2014/16359 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

17. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca

yürütülen soruşturma kapsamında 29/11/2006 tarihinde gözaltına alınarak

1/12/2006 tarihinde tutuklandıklarını, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince

yapılan yargılama esnasında tahliye edildiklerini, ancak haklarında açılan kamu

davasının halen devam ettiğini ve yargılamanın makul sürede

sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Esas Yönünden

18. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca

haklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve yargılamanın makul

sürede sonuçlandırılamadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

19. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının

da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

20. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

21. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun

kuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,

9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucular hakkında, "suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye

olmak" suçunu işledikleri iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır.

Başvurucular hakkında isnat olunan suç 5237 sayılı Kanun’un 220. maddesinin (2)

ve (3) numaralı fıkralarında hapis cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır.

Bu çerçevede başvurucular hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın

Anayasa’nın 36. maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku

bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).

22. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup

olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği

iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak

etkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım tedbirlerin uygulanması anı ya da

kamu davasının açıldığı tarihtir. Somut başvuru açısından bu tarih, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucuların gözaltına alındığı 29/11/2006

tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suç isnadının nihai

olarak karara bağlandığı, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa

Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını verdiği tarihtir (B. No:

2013/695, 9/1/2014, § 35).

23. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında 29/11/2006

tarihinde gözaltına alınarak 1/12/2006 tarihinde tutuklanan başvurucular ile

diğer on iki şüpheli hakkında, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 29/3/2007

tarihli iddianamesi ile "suç işlemek

amacıyla örgüt kurmak, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak, suç

işlemek amacıyla kurulan örgüte yardım etmek, silahla kasten yaralamaya

teşebbüs etmek, yağmaya teşebbüs etmek, infaz kurumuna yasak eşya sokmak, infaz

kurumunda yasak eşya bulundurmak, suç delillerini değiştirmek, genel güvenliği

kasten tehlikeye sokmak, mala zarar vermek ve 6136 sayılı Kanun'a

muhalefet" suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davası

açıldığı, davanın İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2007/199 sayılı

dosyasına kaydedildiği tespit edilmiştir. Mahkemece, yirmi iki duruşma

yapıldığı, 27/6/2007 tarihinde başvurucular Ali Horos

ve İdris Kesikbaş'ın, 9/7/2007 tarihinde başvurucu Musa Kesikbaş'ın ve

10/11/2009 tarihinde başvurucu Sezgin Kesikbaş'ın tahliyelerine karar

verildiği, başvurucular ve diğer sanıkların savunmaları ile müşteki

beyanlarının alındığı, iletişim tespit tutanaklarının incelendiği ve bilirkişi

raporunun beklendiği belirlenmiştir. Özel yetkili mahkemelerin kapatılması

üzerine İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince, 10/3/2014 tarihli karar ile dava

dosyasının görevli ve yetkili Kocaeli Ağır Ceza Mahkemesine gönderildiği ve

yargılamanın Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/100 sayılı dosyasında

halen devam ettiği anlaşılmıştır.

24. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.

No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).

25. Başvuruya konu davada yer alan kişi sayısı ve davanın

mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu

yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak

bakıldığında, somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek

bir yön bulunmadığı ve söz konusu yaklaşık dokuz yıldır devam eden yargılama

sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların

Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma

haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

2. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

27. Başvurucular, yargılama

makul sürede sonuçlandırılamadığı için ayrı ayrı 50.000,00 TL manevi tazminata

hükmedilmesini talep etmişlerdir.

28. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

29. Başvurucuların tarafı

oldukları uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık dokuz yıldır devam eden yargılama süresi

nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvuruculara

ayrı ayrı net 7.500,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

30. Başvurucular İdris Kesikbaş

ve Musa Kesikbaş tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama

giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine; başvurucular Sezgin

Kesikbaş ve Ali Horos tarafından yapılan 206,10 TL

harçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine;

1.500,00 TL vekâlet ücretinin ise başvurucuların tümüne müştereken ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

31. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık dokuz yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan

gerekçelerle;

A. Başvurucuların;

1. Yargılamanın makul sürede

sonuçlandırılamadığı yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın

36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL

EDİLDİĞİNE,

B. Başvuruculara ayrı ayrı net 7.500,00 TL manevi TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların

tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular İdris Kesikbaş ve Musa Kesikbaş tarafından yapılan

206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN

ÖDENMESİNE; başvurucular Sezgin Kesikbaş ve Ali Horos

tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; 1.500,00 TL vekâlet ücretinin ise

BAŞVURUCULARIN TÜMÜNE MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesine

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucular

:

Sezgin KESİKBAŞ

Ali HOROS

İdris KESİKBAŞ

Musa KESİKBAŞ

Vekilleri

:

Av. Mustafa ERASLAN