Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2019/6774, 14.09.2022

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. BAŞVURUSU (5)

(Başvuru Numarası: 2019/6774)

Karar Tarihi: 14/9/2022

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerinden

elektrik ve hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkının

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır. Komisyonca

başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

3. 2019/6777, 2019/6778, 2019/6784, 2019/6787, 2019/6790,

2019/6793, 2019/6794 ve 2019/6796 numaralı başvurular eldeki bireysel

başvuruyla birleştirilmiştir.

4. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına gönderilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucu

İskenderun Demir ve Çelik Anonim Şirketi (Şirket) demir cevherini saf çelik

hâline getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğu kok

kömürünü ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir. Başvurucu

ayrıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok gazını

elektrik ve buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde kullanmaktadır.

Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi imkânlarıyla

karşılamaktadır.

7. Payas Belediyesi (Belediye), başvurucu Şirketin bu

şekilde elektrik ve hava gazı tüketmiş olması nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39. maddelerinde düzenlenen

hükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisini

ödemesini istemiştir.

8. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kok

gazı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak muhtelif dönemler için

ihtirazi kayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelere

istinaden Belediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve hava gazı vergileri

tahakkuk ettirilmiştir. Tahakkuk ettirilen tutarlar Belediyeye ödenmiştir.

9. Başvurucu Şirket, Hatay 1. Vergi Mahkemesinde elektrik

ve hava gazı tüketim vergisi tahakkuklarının terkini ve ödenen vergilerin

iadesi istemiyle davalar açmıştır.

10. Mahkeme davaların esastan reddine karar vermiştir.

Kararların aynı mahiyetteki gerekçelerinde özetle;

i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparak

bunları kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisna

olarak sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve hava gazı üreten dağıtım ve

istihsal müesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.

iii. İlgili Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanan

gerekse kendi imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve hava gazı tüketiminin

vergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesi

hâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı

belirtilmiştir.

iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazi kayıtla

verdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve hava gazı

tüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık

bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

11. Başvurucu tarafından kanun yoluna götürülen kararlar

Danıştay Dokuzuncu Dairesince onanmış ve kesinleşmiştir.

12. Nihai kararlar başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucu

süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

13. İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve Çelik

A.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

15. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yine

kendisinin üretmiş olması nedeniyle elektrik ve hava gazı vergisine tabi

tutulmaması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılı

Kanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusu

olmadığını zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yine

kendisi tarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğini

ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının,

beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı nitelikteki

bu hususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyet

hakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarak

enerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,

bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü de

olmadığını belirtmiştir.

16. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesi

için açtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temel

iddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniyle

gerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarının

yorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi

yönünden Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

17. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar

başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras

haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,

kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum

yararına aykırı olamaz."

18. Anayasa'nın "Vergi ödevi" kenar

başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini

karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli

dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır."

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası yanında aynı gerekçelerle

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür. Başvurucunun

şikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelik

olduğu dikkate alındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkı

kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

21. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıda

belirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve karara

bağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

22. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda

vergi matrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmiş

ve başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik ve

hava gazı tüketim vergisi alınmasının esaslı unsurlarının kanunla belirli ve

öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması nedeniyle mülkiyet hakkına

yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülen

kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir ve

Çelik A.Ş., §§ 71-80).

23. Aynı şikâyetleri içeren somut başvuruda da bu

ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılan

müdahalenin kanuni dayanağının olmadığı sonucuna varılmıştır.

24. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde

güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

3. Giderim

Yönünden

25. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden

yargılama taleplerinde bulunmuştur.

26. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına

ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

27. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakkı ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince

yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa

Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında

belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun’un 50.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden

yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet

Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve

diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis

Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

28. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden

yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun

tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan

mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay

1. Vergi Mahkemesine (E.2013/931, E.2015/947, E.2014/709, E.2015/809,

E.2015/746, E.2015/1061, E.2015/1227, E.2016/578, E.2016/432) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 3.281,40 TL harç ile 9.900 TL vekâlet ücretinden

oluşan toplam 13.181,40 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine

ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 14/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Muammer TOPAL

Recai AKYEL

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

İrfan FİDAN

Raportör

:

Ayhan KILIÇ

Başvurucu

:

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.

Vekili

:

Av. Bekir BAYKARA