Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2019/2404, 18.11.2020

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

FATİH ÇETİN VE İBRAHİM PELİT BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2019/2404)

Karar Tarihi: 18/11/2020

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 16/1/2019 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular ile birlikte iki şüphelinin yağma suçu

nedeniyle 18/7/2007 tarihinde gözaltına alındıkları ve aynı gün tutuklandıkları

anlaşılmaktadır.

9. İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 16/6/2009 tarihli

kararı, Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 10/3/2015 tarihli kararıyla bozulmuştur.

10. Bozma kararı üzerine başvurucuların da aralarında

bulunduğu toplam üç sanık hakkında Mahkemece 3/6/2016 tarihinde mahkûmiyet

kararı verilmiştir. Başvurucuların ve diğer bir sanığın kararı temyiz etmesi

üzerine aynı Dairenin 27/11/2018 tarihli kararıyla hüküm onanarak

kesinleşmiştir.

11. Nihai karar olan Yargıtay ilamına ilişkin olarak

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) evrak işlem kütüğü üzerinde yapılan

incelemede, yargılama sürecinde müdafi olarak görev yapan ve bireysel başvuruda

da vekil olarak başvurucuları temsil eden başvurucuların avukatı Yusuf Kenan

Altan tarafından ilgili kararın 12/12/2018 günü saat 15.52.08’de açılarak

okunduğu tespit edilmiştir.

12. Bununla birlikte başvurucuların vekili; Yargıtayın

onama kararının tebliğini yerel mahkemeden talep etmesine rağmen tebliğinin

yapılmadığını, nihai kararı 16/1/2019 tarihinde öğrendiğini, söz konusu onama

kararının örneğini UYAP'tan alarak bireysel başvuru dosyasına koyduğunu

belirtmektedir.

13. 16/1/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

15. Başvurucular, bireysel başvuru konusu yargılamanın

uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

16. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru

usulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvurunun, başvuru

yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir

mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten

itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte

başvurabilirler ... "

17. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru

süresi ve mazeret" kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Bireysel başvurunun, başvuru

yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."

18. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuz

günlük süre kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınması

gerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, § 32). Otuz günlük

süreye ilişkin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme

tarihi esas alınmalıdır.

19. Bireysel başvurunun süre koşuluna bağlanmasıyla

hukuki istikrarın sağlanması hedeflenmektedir. Dolayısıyla anayasal bir hak

arama yolu olan bireysel başvurunun yapılması için belli sürelerin öngörülmesi

hukuki istikrar ilkesinin bir gereğidir ve bu süre -bireysel başvuru

yapılmasını imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- bireysel başvuru hakkına

aykırılık oluşturmaz.

20. Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47.

maddesinin (5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralı

fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde

yapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülen

durumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru

yollarının tüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir

hususta başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararın

gerekçesinin öğrenildiği tarih olarak anlaşılması gerekir (A. C. ve

diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).

21. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması

yönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet

Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçeli

kararın tebliği ile sınırlı olarak gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenme

söz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasını

incelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suret

alınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabul

edilebilir. Başvurucuların nihai kararın gerekçesini öğrendiklerini beyan

ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak ele

alınabilir (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).

22. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucunun

nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin

değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcı

için bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345,

10/6/2015, § 38).

23. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatına tebliğ

edilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargıtay ilamının ilk

derece mahkemesine ulaştığı, başvurucunun avukatının ise bireysel başvuru

formunda bu karardan haberdar olduklarını belirttiği tarihten daha önce ilk

derece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarılması için birden fazla

talepte bulunduğunun anlaşıldığı bir bireysel başvuruda başvuru süresinin avukatın

ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabul etmiştir.

Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derece mahkemesine

ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda UYAP Avukat Bilgi

Sistemi'ni kullandığı görülen başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve

gerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüphe

olmadığını ifade etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800,

1/12/2016, §§ 25-27).

24. UYAP, kullanıcıların kendilerini ilgilendiren bilgi

ve belgelere ihtiyaç duymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde ulaşabilmelerini

sağlamaktadır. Her türlü bilgi ve belge alışverişi de UYAP üzerinden elektronik

ortamda ve anlık denebilecek kısa sürede gerçekleştirilebilmektedir (Hüseyin

Aşkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, § 26).

25. Yargı sisteminin parçası olarak avukatlar; sistemde

vekâleti bulunan dava dosyalarını internet üzerinden UYAP'tan yararlanarak

inceleyebilmekte, bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ile

sistemdeki dava dosyalarına evrak ekleyebilmekte, yeni dava dosyası açabilmekte

ve harç ödeyebilmektedirler. Ayrıca nihai kararın gerekçesine erişmenin mümkün

hâle geldiği durumlarda başvurucu avukatları bu sistemi kullanmak suretiyle

nihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânını da elde etmektedirler (Hüseyin

Aşkan, § 27).

26. Tüm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin son

hâli, değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgeler

üzerinde yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğünde kayıt altına alınmaktadır.

Evrak işlem kütüğü, evrak üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma,

düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır.

Kayıt altına alınan evrak üzerindeki işlemleri yapan şahsın adı soyadı, sıfatı,

birimi, yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır (Hüseyin

Aşkan, § 28).

27. Yargılama sürecinde nihai karar olan Yargıtay ilamına

ilişkin olarak UYAP evrak işlem kütüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili

kararın başvurucuların avukatı Yusuf Kenan Altan tarafından 12/12/2018 günü

saat 15.52.08’de açılarak okunduğu tespit edilmiş ve buna ilişkin olarak ekran

çıktısı alınıp dosya arasına konulmuştur. Dolayısıyla bu işlemi yapan

ilgililerden işlem sırasında nihai kararın sonucunu öğrenmeleri beklenir. Böyle

bir durumda işlem yapılırken nihai kararın sonucunun öğrenildiği kabul

edileceğinden bireysel başvuru süresinin bu tarihten itibaren başlatılması

gerekir.

28. Somut olayda Yargıtay ilamının başvurucuların avukatı

tarafından UYAP üzerinden okunduğu, bu kapsamda 12/12/2018 tarihinde bireysel

başvuruya ilişkin nihai karardan haberdar olunduğunun ve bu doğrultuda bireysel

başvuru süresinin 12/12/2018 tarihinden itibaren işlemeye başladığının kabul

edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kuralları uyarınca sürenin münhasıran

tebliğden itibaren işlemeye başlayacağının kabul edildiği uygulamaların aksine

bireysel başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esasına

bağlanmıştır (benzer yönde bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020,

§ 27).

29. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılama

sürecine ilişkin nihai karardan 12/12/2018 tarihinde haberdar olduğu anlaşılan

başvurucuların otuz günlük bireysel başvurusu süresinden sonra, 16/1/2019

tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurunun süre aşımı nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

BIRAKILMASINA 18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Hicabi DURSUN

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Selahaddin MENTEŞ

Raportör

:

Hikmet Murat AKKAYA

Başvurucular

:

1. Fatih ÇETİN

2. İbrahim PELİT

Vekilleri

:

Av. Yusuf Kenan ALTAN