Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2017/36503, 29.09.2020

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

ŞEVKET YİRİK BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2017/36503)

Karar Tarihi: 29/9/2020

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz

kurumunda bulunan başvurucunun Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı'na

girişine izin verilmemesinin eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 19/10/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne

karar verilmiştir. Aynı kararla başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına da karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. 1983 doğumlu olan başvurucu, başvuru tarihinde Dinar T

Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) Fetullahçı Terör Örgütü

(FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) ile ilgili terör suçlarından

tutuklu olarak bulunmaktadır.

7. Başvurucu; asıl olarak yabancı dil tazminatı almak

isteyen kamu personelinin yabancı dil bilgisi seviyesini belirlemek için

yapılan, bunun yanında yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görmek

isteyenlerden doçentlik sınavına girmek isteyenlere kadar birçok kişinin

girdiği bir sınav olan Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı'na (YDS)

girişine izin verilmesi için 18/9/2017 tarihli dilekçesiyle Dinar İnfaz

Hâkimliğine (Hâkimlik) başvurmuştur. Hâkimlik 26/9/2017 tarihli kararıyla

başvurucunun talebini reddetmiştir.

8. Hâkimlik; başvurucunun terör örgütüne üye olma

suçundan tutuklu olduğunu, daha sonra 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'la kabul edilerek yasalaşan 677 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde

Kararname'nin (677 sayılı KHK) 4. maddesinde yer alan açık hükme göre anılan

sınava giremeyeceğini belirterek başvurucunun talebini reddetmiştir.

9. Başvurucu tarafından Hâkimlik kararına karşı yapılan

itiraz 28/9/2017 tarihinde Dinar Ağır Ceza Mahkemesince reddedilmiştir. Ret

kararı başvurucuya 10/10/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.

10. Başvurucu 19/10/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

11. İlgili hukuk için bkz. Fatih Dokur, B. No:

2017/32217, 24/5/2018, §§ 14-16.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Mahkemenin 29/9/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Eğitim

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

13. Başvurucu; 677 sayılı KHK gerekçe gösterilerek

sınavlara girişine izin verilmediğini, eğitimci bir kişi olduğunu, YDS'ye

girişine izin verilmemesi nedeniyle doçentlik sınavına giremeyeceğini

belirtmiştir. Başvurucu ayrıca 677 sayılı KHK'nın 4. maddesinin öngörülebilir

bir düzenleme niteliği taşımadığını, bu düzenlemenin idarenin eğitim hakkının

özünü ortadan kaldıracak düzenlemeler yapmasına imkân tanıdığını ifade

etmiştir.

14. Bundan başka başvurucu, eğitim hakkına yapılan

müdahalenin orantılı bir müdahale olmadığını ve 677 sayılı KHK'nın 4. maddesine

karşı başvurulacak bir yargı yolunun da bulunmadığını ileri sürmüş; tüm bu

nedenlerle adil yargılanma, etkili başvuru ile eğitim haklarının ihlal

edildiğini savunmuştur.

15. Başvurucu son olarak 15 Temmuz darbe teşebbüsü

sonrasında kendileri haricindeki tutuklu ve hükümlülerin sınavların tamamına

girebildiğini ve eğitimlerine devam edebildiğini, kendilerine makul bir neden

olmaksızın ayrımcılık yapıldığını belirterek eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

16. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin eğitim hakkının ihlal edildiği iddiası

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (benzer

değerlendirmeler için bkz. Fatih Dokur, § 19; Mehmet Ali Eneze,

B. No: 2017/35352, 23/5/2018, § 24).

17. Öte yandan eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri

süren başvurucunun kendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele

ile kendisine yapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ve bu

farklılığın meşru bir temeli olmaksızın ırk, renk, cinsiyet, din, dil vb.

ayırımcı bir nedene dayandığını makul delillerle ortaya koyması gerekir. Somut

olayda başvurucu, benzer olaylar ile kendi durumunun aynı olduğunu ortaya

koyamadığı gibi kendisine hangi temelde bir ayrımcılık yapıldığına ilişkin

açıklayıcı bir beyanda da bulunmamıştır. Bu nedenle başvurucunun ayrımcılık

yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddiası ayrıca incelenmemiştir.

18. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından

yoksun bırakılamaz."

19. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının

yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (Hikmet Balabanoğlu, B. No:

2012/1334, 17/9/2013, § 28; İhsan Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014, §

36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına etkili bir biçimde

erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve

diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin

eğitim ve öğrenim almasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Adem

Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527, 22/11/2017, § 44; Yüksel Baran,

B. No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.

20. Anayasa’nın 42. maddesi devlete ceza infaz

kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması

yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir (Mehmet Reşit Arslan ve

diğerleri, § 71).

21. Bununla birlikte Anayasa’nın 42. maddesinde eğitim

hakkının sınırlandırılmasına ilişkin açık bir düzenleme yapılmamıştır.

Anayasa’nın 42. maddesinde “Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir

ve düzenlenir.” ifadesi ile yasama organına bir takdir alanı yaratılmıştır.

Bu nedenle eğitim hakkı bakımından yapılacak düzenlemelerde Anayasa’nın 13.

maddesinde düzenlenen genel ilkeler çerçevesinde meşru amaçların ne olabileceği

hususunda devletin geniş bir takdir alanı bulunmaktadır (Selçuk Taşdemir [GK],

B. No: 2013/7860, 3/3/2016, § 75).

22. Anayasa Mahkemesi kapalı ceza infaz kurumlarında

bulunan mahpusların tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesinin, başka

bir ifadeyle kapalı ceza infaz kurumunda tutulduğu süre zarfında tam zamanlı

eğitim faaliyetlerine devam edememelerinin Anayasa'nın 42. maddesinin birinci

fıkrası kapsamında eğitim hakkından yoksun bırakılma olarak

değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir (Seyran Çakmakcı, B. No:

2014/16310, 19/4/2018, § 23).

23. Mahpusların merkezî sınavlara girmesine izin

verilmemesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasını içerir başvuruya

ilişkin temel ilkeleri ortaya koyduğu ve değerlendirmelerde bulunduğu kararında

ise Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 42. maddesinin devlete ceza infaz

kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim ve öğrenim imkânı sağlanması

yönünde pozitif bir yükümlülük yüklemediği, terör suçlarından tutuklu ve

hükümlü olarak bulunan kişilerin merkezî sınavlara katılmalarına imkân tanıyıp

tanımamanın kanun koyucunun takdirinde olan bir husus olduğu, bu kişilerin

merkezî sınavlara girmesine izin verilmemesinin eğitim hakkını ihlal etmeyeceği

sonucuna varmıştır. (Fatih Dokur, §§ 25-28).

24. Anılan içtihat ve mevcut başvurunun koşulları

çerçevesinde bir değerlendirme yapıldığında terör suçlarından tutuklu olarak

ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucunun merkezî bir sınav olan YDS'ye

girmesine izin verilmemesinin eğitim hakkını ihlal ettiğinden söz etme olanağı

yoktur.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının

ihlali iddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan

başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Eğitim

Hakkının İhlal Edildiğine Dair Diğer İddialar

1. Başvurucunun

İddiaları

26. Başvurucu; Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi

Adalet Bölümü öğrencisi olduğunu, 677 sayılı KHK gerekçe gösterilerek sınavlara

girişine izin verilmediğini, aynı düzenlemeye dayanılarak doçentlik sınavına

girişine de izin verilmediğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca 677 sayılı

KHK'nın 4. maddesinin öngörülebilir bir düzenleme niteliği taşımadığını, bu

düzenlemenin idarenin eğitim hakkının özünü ortadan kaldıracak düzenlemeler

yapmasına imkân tanıdığını ifade etmiştir.

27. Bundan başka başvurucu, eğitim hakkına yapılan

müdahalenin orantılı bir müdahale olmadığını ve 677 sayılı KHK'nın 4. maddesine

karşı başvurulacak bir yargı yolunun da olmadığını ileri sürmüş; tüm bu

nedenlerle adil yargılanma, etkili başvuru ve eğitim haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

28. Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda,

başvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki

iddialarını kanıtlamak ve dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal

edildiğine dair açıklamalarda bulunarak hukuki iddialarını ortaya koymak

başvurucuya düşer. Başvurucunun kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali

nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa

hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu

ileri sürülen işlem veya kararların neler olduğunu başvuru dilekçesinde

belirtmesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia

edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti

yapılmalı, bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi

nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçelerle deliller açıklanmalıdır (Sabah

Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim

Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, § 19).

29. Başvurucu, açıköğretim öğrencisi olduğu hususunda

herhangi bir bilgi ya da belgeyi başvuru formuna eklemediği gibi Ceza İnfaz

Kurumunun kendisinin açıköğretim sınavlarına girişini engellediği noktasında da

herhangi bir bilgi ya da belgeyi başvuru formuna eklememiştir. Başvurucu

tamamen soyut bir şekilde açıköğretim sınavlarına girişinin engellendiğini belirtmiş;

hukuki iddiasını ortaya koyan ihlal gerekçelerini, dayandığı delillerini ve

ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü işlem veya kararların neler olduğunu

başvuru dilekçesinde belirtmemiştir.

30. Başvurucu, doçentlik sınavına girişinin engellendiği

iddiasını da soyut bir şekilde ileri sürmüştür. Başvurucu, inceleme konusu

iddiasına dair ihlal gerekçelerini, dayandığı delillerini ve ihlale neden

olduğunu ileri sürdüğü işlem veya kararların neler olduğunu başvuru

dilekçesinde belirtmemiş; bu konularda başvuru dilekçesinde bir açıklama

yapmadığı gibi başvurusuna bu hususlarda herhangi bir belge de eklememiştir.

Sonuç olarak iddialarına ilişkin hiçbir bilgi vermeyen başvurucunun şikâyetini

temellendirdiğinden bahsetmek mümkün değildir.

31. Açıklanan gerekçelerle bu bölümdeki iddiaların

temellendirilememiş olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı'na

girememe nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin diğer

iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Adli yardım talebinin kabulü ile geçici olarak muaf

tutulan 257,50 TL harçtan ibaret yargılama giderinin 12/1/2011 tarihli ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (1) numaralı fıkrası

uyarınca başvurucudan TAHSİLİNE 29/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Burhan ÜSTÜN

Muammer TOPAL

Selahaddin MENTEŞ

Raportör

:

Ömer MENCİK

Başvurucu

:

Şevket YİRİK