Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2024/3558 E. 2025/3246 K.

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/538 E., 2024/1503 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2017/596 E., 2023/829 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 17.06.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde davacı vekili Avukat...., davacı şirket yetkilisi .... geldi. Tebligata rağmen başka gelen olmadığı anlaşılmakla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatın sözlü açıklaması dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı şirketin davalı kurumun .... Sistemi Tesisi Yapım İhalesine katıldığını, söz konusu tesisin yapımı amacıyla 14.01.2013 tarihinde 15.472.283,00 TL bedel üzerinden sözleşme imzalandığını, davacı şirkete yer tahsisi yapıldığını ve süresinde tesis yapımına başlandığını, davacı şirket tarafından 14.01.2013 tarihli sözleşmenin 9. maddesinin 3. fıkrası gereğince süresinde işin ilk kısmının yapım aşamasının, 20.02.2016 tarihinde Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 40. maddesi gereğince davacı şirkete tanımlanan iş çerçevesinde eksiksiz olarak tamamlandığını, fakat geçici kabul çalışmalarına başlayan davalı kurum tarafından işin tamamlanmadığına dair beyanlarda şerh edilmek suretiyle 06.06.2016 tarihinde geçici kabul tutanağının karşılıklı olarak imzalandığını, geçici kabul tutanağının imzalanması akabinde davalı kurumun genel müdürlük makamı tarafından 14.06.2016 tarihinde geçici kabul onayı yapıldığını, ancak hakediş kesin hesaplarının yapılmayıp davacı şirkete ödenmesi gereken hakediş tutarlarının süresinde ödenmediğini, fazladan yapılan işler olmasına karşın süre uzatımı verilmediğini, ek işlere ait fiyat farklarının ödenmediğini, davalı kurum tarafından 09.02.2017 tarihinde sözleşmenin feshedildiğini, sözleşmenin feshedilmesini gerektiren koşulların gerçekleşmediğini, bu nedenle fesih hakkının olmadığı belirtilerek, 14.01.2013 tarihli sözleşmenin haksız olarak feshedilmesi nedeniyle davacı şirketin, davalı kuruma ödemesi gereken hakedişler için fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak şimdilik 100,00 TL, sözleşmeye ek olarak fazladan yapılan işler için şimdilik 100,00 TL, davalı kurumca haksız olarak irat kaydedilen teminat mektubu için şimdilik 100,00 TL, davacı şirketin uğradığı kâr kaybı için şimdilik 100,00 TL, haksız fesih ve 1 yıl kamu ihalelerinden men edilmesi nedeniyle şimdilik 100,00 TL maddi tazminatın, haksız eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının sözleşme süresinde sözleşmede belirtilen edimlerini yerine getirmediğini, bu nedenle 12.01.2017 tarihli ihtarnamenin gönderildiğini, verilen sürede davacı ihtarnamede belirtilen eksiklikleri yapmadığından, 02.02.2017 tarih ve 115 sayılı karar ile sözleşmenin feshedildiğini, taraflar arasında imzalanan sözleşme ve ekleri doğrultusunda işin yapım kısmına ait bölümü için geçici kabul tutanağı düzenlendiğini, davacının ihtirazı kayıt koymadan bu tutanağı imzaladığını, 14.06.2016 tarihinde kısmi geçici kabulün onaylandığını, idare tarafından 22.06.2016 tarihli yazı ile 15.07.2016 tarihi itibariyle davacıya işletme ve bakım işine başlamasının bildirildiğini, davacının işletme ve bakım işine başlamadığını, bu dönemde bulundurması gereken personel ve araçları temin etmediğini, yapım döneminde çalıştırdığı personel ve teknik elemanları da işten çıkartarak sözleşmede belirtilen edim yükümlülüklerini yerine getirmediğini, sözleşme gereği davacının sorumluluğunda olan işletme ve bakım işlerine başlanılmadığından dinamik yapıda olan ... sisteminin işletme ve bakımının idari personel ile yapılmaya çalışıldığını, iş programında zamanlama açısından meydana gelen değişiklikler nedeniyle revize iş programının idareye sunulmadığını, davacının konuların çözümüne ilişkin herhangi bir çalışma yapmadığını, davacının sözleşmesinin feshedilerek teminatının irat kaydedildiğini, bir yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklılık işlemi başlatıldığını, davacının kendi kusurlu hareketleri ile sözleşmenin feshine sebebiyet verdiğini, İşin Kısmi Geçici Kabulünün yapıldığını, işin bütününe ilişkin Geçici Kabul yapılmadığını, sözleşme eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 40. maddesinde kesin hesapların, Kısmi Geçici Kabulden sonra değil, işin bütününe ilişkin yapılacak Geçici Kabul sonrasında düzenleneceğinin ve hakedişe bağlanacağının belirtildiğini, davacı tarafça, geçici kabulleri imzalanan hakedişlerin ödenmediğinin iddia edildiğini, idarece işin "Yapım" kısmı süresince, davacı tarafından yapılan işlerin ölçülerek hakedişe bağlandığını, düzenlenen 37 adet hakediş bedellerinin yasal süresi içerisinde davacıya ödenmiş olduğunu, bazı iş kalemlerinde keşif artışı yapıldığını, bu işlerin gerçekleştirilmesi için Yönetim Kurulunun 16.01.2015 tarihli kararı ile süre uzatımı verildiğini, keşif artışına konu iş kalemlerinin, sözleşme kapsamında yapılan iş artışlarına ilişkin olup bedellerinin davacıya ilgili hakedişler ile ödendiğini, bunun dışında davacıya fazladan ya da ek iş yaptırılmadığını, davacının fazladan iş olarak iddia ettiği işlerin, ödemeye esas işin "iş kalemi tanımı" kapsamında olup, işin gereğince de davacının yükümlülüğünde olan işler olduğunu, keşif artışına konu edilen iş kalemleri üzerinde davacı ile mutabakata varıldığını, ödemesinin yapıldığını, davacının iddia ettiği fazladan işler konusunda idare ile bir anlaşması olmadığını, keşif artışının davacı ile varılan mutabakat çerçevesinde yapıldığını, davacı ile İdare arasında 14.01.2013 tarihinde imzalanan Yapım Sözleşmesinin 30.2 maddesinde "düzenlenen hakedişlerde, tamamlanmış, ancak kesin hesabı İdareye verilmemiş imalatlara ait tutarların %5'i tutulur ve kesin hesaplar İdare tarafından onaylanmadıkça bu tutarlar ödenemez" hükmüne yer verildiğini, bu doğrultuda kesin hesapları yapılmamış imalatların %5'inin idarece tutulmuş olduğunu, işin kesin hesaplarının yapılmasını müteakip kesilen bu tutarın davacıya ödeneceğini, davacının keseceği fatura ile tahakkuk edilen tutara KDV ödemesinin de idarece yapılacağını, sürecin tamamlanmadığını, işin kesin hesabının yapılmadığını, davacının herhangi bir zararının olmadığını belirterek, ... Sistemi Tesisi işinde davacının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğinden hatalı ve kusurlu olan davacının açtığı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, ''...Dava dosyasına sunulu 37 no'lu hakediş içeriği icmal sayfasından, sözleşmenin toplam bedelinin iş artışları dahil 18.557.027,00 TL olduğu, bu toplam bedel içerisinde davacı tarafından fiili olarak gerçekleştirilen iş kalemlerine ait bedelin 17.026.222,91 TL olduğu, bu bedel üzerinden yapılan yasal kesinti (%5) sonucu, davacının 37 no'lu hakediş sonucu, hak ettiği toplam bedelin 16.174.911,67 TL olduğu anlaşılmaktadır. Dava dosyası içeriğinden, davacıya bu hakediş bedelinin ödendiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla davacı yüklenicinin fiili olarak gerçekleştirdiği imalatlar için düzenlenen ve davalı idarece bu hakedişlerden yapılan %5'lik yasal kesinti bedeli toplamının 851.311,15 TL (17.026.222. 91... ,05) olarak hesaplanmaktadır. Teknik hesaplamalar kapsamında, davacı yüklenicinin, fiili olarak gerçekleştirilen ve teknik şartnameye göre "ikinci faz" sonunda ödenmesi gereken, 03.01 "... Yazılımı" iş kalemi kapsamında ödenmeyen %20'lik kısmına karşılık gelen toplam bedelin ise 126.162,40 TL olduğu hesap edilmiştir. Davacının davalı kurum ile 14.01.2013 tarihi itibariyle karşılıklı anlaşarak ... Sistem Kurulumu Eser Sözleşmesini 18.557.027,00 TL toplam bedelle imzaladığı, 14.06.2016 onay tarihli yapım aşamasına geçiş için "Kısmi Geçici Kabul Tutanağı"nın imzalandığı, fakat işin devamı sürecinde davalı idare tarafından gönderilen 12.01.2017 tarihli ihtarname ile 4735 sayılı Kanunun 20/a maddesi uyarınca sözleşmenin feshedildiği ve bu sözleşmenin feshine dayalı olarak davacı tarafın eksik ödenen davalı idarece bu hakedişlerden yapılan %5'lik yasal kesinti bedeli toplamının 851.311,15 TL (17.026.222, 91... ,05)'lik kısmını ve fiili olarak gerçekleştirilen teknik şartnameye göre "ikinci faz" sonunda ödenmesi gereken "03.01 ... Yazılımı" iş kalemi kapsamında ödenmeyen %20'lik kısmına karşılık gelen toplam bedelin 126.162,40 TL'lik kısım olmak üzere (851.311,15+126.162,40)= 977.473,55 TL talep ettiği, söz konusu alacağın sözleşmeden kaynaklı doğmuş hakediş tahsili olduğu, ayrıca bu tutarlara ek olarak davacı tarafın, irat kaydedilen kesin teminat sebebiyle zarara uğradığını belirterek, bunun tazminini ve kâr kaybını da talep ettiği, buna göre sözleşmede atıf veya gönderme varsa bu atfa göre veya sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde 4734, 4735 sayılı Kanunla ilgili şartnamelere başvurulabileceği, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile ihale edilerek imzalanan bir sözleşmenin 4735 sayılı Kanunun 19, 20... 'inci maddelerine göre feshedilmesi durumunda kesin ve ek kesin teminatların 4734 sayılı Kanunun 22. maddesi gereğince güncellenmek suretiyle gelir kaydedilebileceği, davacı yüklenicinin, davalı idareden kaynaklı sebepler nedeniyle fiyat farkı talep edebileceği sözleşmede açıkça düzenlendiğine göre, ....'in "yüklenicinin hakedişleri ihtirazı kayıt koymadan imzalamış olması" şeklindeki genel hükmüne göre sözleşmede kararlaştırılan alacağından mahrum bırakılmasının haklı olmayacağı, davacının sözleşme uyarınca fiyat farkını isteyebileceği, davacı yüklenicinin sözleşme konusu işin ikinci aşamasına hiç başlamadığı teknik şartnameye göre bulundurulması gereken işletme ve bakım personeli ile araçları iş yerine getirmediği, eğitim, dokümantasyon iş kalemlerini tamamlamadığı, yapım dönemi personel ve teknik elemanlarını işten çıkardığı, kısmi geçici kabul tutanağı ekindeki eksik ve kusurlu işler listesinde belirtilen iş kalemlerini gidermediği ve revize iş programını idareye sunmadığı dikkate alındığında, sözleşmenin devamının taraflarca çekilmez hale gelmesi durumunda feshinin haklı olduğunun kabul edilebileceği anlaşılmakla, sözleşmenin idarece feshinin haklı olduğu, ancak her haklı fesih durumunda fesheden tarafın sözleşmeden doğan yükümlülüklerden kurtulamayacağı, somut olayda da sözleşme haklı sebeple feshedilmiş olsa bile davacı yüklenicinin sözleşme ile hak kazandığı ödemeleri talep edebileceği," gerekçesiyle davacının ödenmeyen (851.311,15+126.162,40)= 977.473.55 TL'lik kısım ve talep edilen tutarlarda alacaklı olduğu, ancak davacı vekilinin dava ve ıslah dilekçesinde 262.500,00 TL olduğu bildirildiğinden taleple bağlı kalınarak 262.500,00 TL alacağın fesih tarihi olan 02.02.2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "İlk Derece Mahkemesi tarafından alınan denetime ve hüküm kurmaya elverişli 29.07.2022 tarihli kök rapor ve 07.03.2022 tarihli ek rapordaki tespitlere göre, davacı yüklenicinin sözleşme konusu işin ikinci aşamasına hiç başlamadığı, ayrıca teknik şartnameye göre bulundurması gereken işletme ve bakım personeli ile araçları iş yerine getirmediği, eğitim, dökümantasyon iş kalemlerini tamamlamamadığı, yapım dönemi personel ve teknik elemanlarını işten çıkardığı, kısmi geçici kabul tutanağı ekindeki eksik ve kusurlu işler listesinde belirtilen iş kalemlerini gidemediği ve revize iş programını davalı iş sahibine sunmadığından sözleşmenin davalı iş sahibi tarafından haklı nedenle feshedildiğinin anlaşıldığı; ayrıca davacı yüklenicinin keşif artışına esas iş kalemlerini davalı iş sahibi ile ihtirazi kayıt olmaksızın belirlediği, mevcut iş kalemi tanımına göre benzer oranda fiyat artışı istenmesinin teknik şartnameye aykırı olduğundan davacı yüklenicinin keşif artışı dışında fazladan iş yapıldığı iddiasının teknik şartname içeriği ile iş kalemi tanımlarına uygun olmadığından herhangi bir bedel talebinin mümkün olamayacağı; davacı yükleniciye imzalanan hakediş tutanaklarına göre hakediş bedelinin ödendiği anlaşıldığından davacı vekilinin istinaf istemi yerinde görülmemiştir. Somut olayda davacı yüklenicinin sözleşmenin feshinde kusurlu olduğu, davalı iş sahibi tarafından yapılan işlemlerde sözleşme hükümlerine ve yasal düzenlemelere bir aykırılık bulunmadığı, davacı yüklenicinin yapmış olduğu imalatların bedelinin ödendiği, fazladan yapılan iş bulunmadığı, davalı iş sahibi tarafından sözleşmenin haklı nedenle feshedilmesi nedeniyle davacı yüklenicinin kâr kaybı talep edemeyeceği gibi sözleşmenin haklı nedenle feshi nedeniyle irat kaydedilen kesin teminat bedeli ve kamu ihalelerinden bir yıl süreyle yasaklanması nedeniyle maddi tazminat da talep edemeyeceğinden davacının tüm taleplerinin reddine karar verilmesi gerekirken, İlk Derece Mahkemesi tarafından davacı yüklenicinin bedel arttırım dilekçesi ile 262.500,00 TL 'ye yükselttiği, kâr kaybı isteminin "sözleşme ile kazandığı ödemeler" olarak kabul edilerek bu miktar yönünden davanın kabulüne karar verilmesi usule ve yasaya aykırı olduğundan davalı vekilinin istinaf istemi yerinde görülmüştür" gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, "Davacının davasının reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde; a.Davacı yüklenicinin sözleşme konusu işin ikinci aşamasına hiç başlamadığı ve teknik şartnameye göre bulundurması gereken işletme ve bakım personeli ile araçları iş yerine getirmediği tespitinin eksik ve hatalı olduğunu,

b.Revize iş programının davalı iş sahibine sunulmadığı tespitinin gerçeği yansıtmadığını, c.Davalı iş sahibi tarafından haklı nedenle işin feshedildiği şeklindeki değerlendirmenin gerçeği yansıtmadığı gibi hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu,

e.Bilirkişi raporlarında “... yazılımına adaptasyon için ilave yapılan, sözleşme + yasal keşif artışı dışında teknik zarurete dayalı olarak yapılan iş kalemlerinden idarece ödenmeyen” olarak bahsedilen, 285.358,26 TL’lik fazladan yapılan iş bedelinin, işin yapım kısmına ait geçici kabul onay tarihi (14.06.2016) esas alınarak reeskont faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile davanın reddine karar verildiğini,

f.Yerel Mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm sonucunun eksik olduğunu, bir kısım taleplere ilişkin hüküm kurulmadığını,

g.Yerel Mahkeme kararında hakediş alacağının hüküm sonucuna yazılmadığını, Bölge Adliye Mahkemesi kararında ise bahsi geçen alacakların hakedişlendirilerek ödendiği yanılgısı ile hüküm kurulduğunu,

h.Ayrıca davalı idarenin feshinin haksız olduğu gözönüne alındığında, teminat mektuplarının nakde çevrilmesine ilişkin zarara ve kamu ihalelerinden yasaklılık sebebiyle uğranılan zarara ilişkin taleplerinin de kabulüne karar verilmesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacağın tahsili istemine ilişkindir.

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Davacı vekili dava dilekçesinde, diğer alacak kalemleri yanında hakediş bedeli olarak fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak şimdilik 100,00 TL'nin tahsilini de talep etmiştir. Davacı vekili tarafından bu talep ıslah edilmemiştir. Nitekim davacı vekili 22.02.2024 tarihli istinaf dilekçesinde, hakediş alacağına ilişkin olarak ıslah yahut talep artırım yoluna başvurulmuş olmasa da mahkemenin, hükme esas aldığı raporda hesaplanan alacak miktarını belirtip dava dilekçesinde talep edilen sembolik miktarı aşmamak kaydıyla hakediş alacağı talebinin kabulüne karar vermesi gerektiğini beyan etmiştir. Mahkemece hükme esas alınan 29.07.2022 tarihli asıl ve 07.03.2023 tarihli ek raporda, 03.01 ... Yazılımı iş kalemine esas birim fiyatın %20'lik kısmının yapım aşaması tamamlandıktan sonra kısmi geçici kabul öncesi davalı idarece teknik şartnameye aykırı olacak şekilde yükleniciye ödenmediğinin saptandığı, davacı yüklenicinin fiili olarak gerçekleştirilen ve teknik şartnameye göre ikinci faz sonunda ödenmesi gereken 03.01 "... Yazılımı" iş kalemine esas birim fiyatın ödenmeyen %20'lık kısmına (126.162,40 TL) yönelik talebinde teknik açıdan haklı olduğu, davacı yüklenicinin fiili olarak gerçekleştirdiği imalatlar için düzenlenen ve davalı idarece hakedişlerden yapılan yasal kesinti toplamının 851.311,15 TL olarak hesaplandığı açıklanmıştır.

Davalı idare vekili, 29.02.2024 tarihli istinaf dilekçesinde ve 21.11.2024 tarihli temyize cevap dilekçesinde "Davacının alacağı olarak hesaplanan 851.311,15 TL tutarındaki %5'lik hakediş kesintileri bedeli ile 126.162,40 TL ... Yazılımı iş kaleminden kalan %20'lik dilimi, düzenlenen fesih hakedişine yansıtılmış olup, davacı tarafından imzalanmadığı için ödenememiştir. Sözkonusu bedelin ödenmemesinde kusurlu olan davacıdır. Hakediş davacı tarafından imzalanmadığı için ödenmemiştir" şeklinde beyanda bulunmuştur. Görüldüğü gibi, davalı idarece, bilirkişi asıl ve ek raporunda tespit edilen 851.311,15 TL ve 126.162,40 TL alacak kalemlerine fesih hakedişinde yer verilerek, davacı yüklenicinin bu alacak kalemleri kabul edilmiştir. ... Yazılımı iş kalemine esas birim fiyatın %20'lik kısmına karşılık gelen 126.162,40 TL ile hakedişlerden yapılan %5'lik kesinti tutarı 851.311,15 TL'nin davacının talep ettiği hakediş alacağı kapsamında kaldığı açıktır.

Hal böyle olunca, davacının dava dilekçesinde talep ettiği ve ıslah etmediği hakediş alacağı tutarı 100,00 TL'nin kabulüne karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde bu talebin de reddine karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması uygun bulunmuştur.

VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dairemizdeki duruşmada davacı vekille temsil olunduğundan takdir olunan 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

Peşin alınan harcın istek halinde temyiz edene iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.