Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2025/5300 E. 2026/2773 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/1181 E., 2025/1306 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara Batı 2. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2022/358 E., 2024/541 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili, İçişleri Bakanlığı ... Jandarma Tedarik Merkezi Komutanlığı tarafından Kasım 2020 tarihinde 108 sayılı idari şartname ile 600 adet ... marka araç karşılığında, 55 adet ... , 10 adet ... Pickup ve 10 adet ... Marka kar paletinin mübadele yolu ile tedarikine yönelik düzenlenen ve gerçekleştiren ihale neticesinde 19.01.2021 tarihli sözleşmenin akdedildiğini, sözleşmenin aynı tarihte yürürlüğe girdiğini, müvekkili tarafından 2.781.060,00TL tutarlı kesin teminat mektubu verildiğini, 2020 Mart ayında Covid Pandemi salgınından bütün dünya ve ülkemizin ekonomik ve sosyal açılardan etkilendiğini, sözleşmenin 9/1.3 maddesinde mücbir sebebin tanımlandığını, pandemi salgınının bu kapsamda olduğunu, sözleşmenin 9/2.2 maddesinde mücbir sebebin varlığı durumunda sözleşmenin yerine getirilemeyeceğinin anlaşılması halinde sözleşmenin feshine ilişkin hüküm bulunduğunu, müvekkilinin sözleşmeye binaen yerine getirmesi gereken borcun ancak bir kısmını ifa edebildiğini, sözleşme gereği araçların belirli bir kısmının tesliminin davalı idareye sağladığını, ancak salgın sonucunda yaşanan üretim ve tedarikteki aksaklıklar dolayısı ile borcun bir kısmının teslimini elinde olmayan sebeplerle yerine getiremediğini, Türk Borçlar Kanunu'nun 137 maddesi uyarınca araç tesliminin bir kısmının ifasının müvekkilinin sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkansızlaştığını ileri sürerek, sözleşmenin mücbir sebep nedeni ile ifa imkansızlığı ile feshine, aksi halde gelişen şartlara göre uyarlanmasına, teminat mektubunun davalı taraftan alınarak müvekkiline iade edilmesine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı vekili, yüklenicinin talebi doğrultusunda Covid-19 salgını sebebi ile mücbir sebep kapsamında teslimat programının 2 defa değiştirildiğini, her iki teslimat programının da yüklenici tarafından hazırlanıldığını ve idare tarafından bu programların uygun görülerek işlemlere devam edildiğini, Covid-19 salgını sebebiyle yüklenici firmaya talebi doğrultusunda 10 defa cezasız süre verildiğini, son teslimat programına göre 30.11.2023 tarihine kadar teslim edilmesi gereken 69 adet ... araç bulunduğunu, bunlardan 8 adedinin henüz teslim edilmediğini, …A.Ş. tarafından gönderilen 05.07.2022 tarihli yazıda “8 aracın 20 haziran 2022 tarihinden itibaren üretilerek teslime hazır olduğu elkay ltd şti yetkilileri ile iletişime geçilmesine rağmen yüklenici (davacı) tarafından ödeme yapılmadığı için araçların teslim edilemediğinin” belirtildiğini savunarak, davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bilirkişi raporlarından 1. ve 3.bilirkişi raporlarının hükme esas alındığı, teslim edilmesi gereken 69 aracın son teslim tarihinin 30.11.2023 olarak belirlendiği, bunlardan 8 adet Reneault Megane aracın ise 30.06.2022 tarihinde davalıya teslim edilmesi gerekirken davacı tarafından bu tarihte teslim edilmediği, davacı dava ve cevaba cevap dilekçesinde araçların teslim edilmemesini Covid salgını ve küresel kriz olarak açıklamışsa da dava dışı ... A.Ş.’nin davalı idareye gönderdiği 05.07.2022 tarihli elektronik posta ile açıklandığı üzere araçların 20.06.2022 tarihi itibari ile teslime hazır olduğu, ancak davacının ödeme yapmaması neticesinde araçların teslim edilemediği, davalının, 05.07.2022 tarihli yazısı ile davalıya 31.07.2022 tarihine kadar cezasız süre verdiği, bu süre zarfında da araçların teslim edilmemesi halinde sözleşmenin 7.1.7 maddesine göre 20 gün ihtarlı süre verileceği aksi halde sözleşmenin 12. maddesine göre sözleşmenin fesh edilerek kesin teminatın hazineye gelir kaydedileceğinin ihtar edildiği, dava dışı ... A.Ş.’nin davalı idareye gönderdiği e-postaya göre sözleşme konusu 8 araç teslime hazır olduğundan sözleşmenin yerine getirilmesinde yüklenici yönünden bir engelin bulunmadığı, sözleşmenin 9.2.1 maddesi uyarınca yüklenicinin mücbir sebep hallerinin belgelendirilmesi, bu belgede de olayın mahiyeti, yükümlülüğe tesir derecesi ve talep edilen süre miktarını içeren ve yetkili makamlar tarafından onaylanmış belgeleri olayın öğrenildiği tarihten 20 gün içersinde idareye göndermesi ve gecikmenin kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat etmesi gerektiği, sözleşmenin hukuki niteliği itibarıyla karşılıklı taşınır mübadelesini ihtiva ediyor oluşu gözetilerek davacı tarafın ediminin değişen koşullara göre olumsuz etkilemesi karşısında mukabil edimin konusunu teşkil eden edimin değişen koşullara göre olumsuz etkilenmesinin davacı yönünden lehe bir durum meydana getirdiği, sözleşmenin kurulduğu tarih itibariyle davacının edimini ifasındaki güçlüğün davalı tarafça ifa edilecek edimle mahsup edileceği, ifa imkansızlığının şartları oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. IV. İSTİNAF Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; hükme esas alınan bilirkişi raporunun yeterli, denetime ve somut olayın özelliklerine uygun olduğu, hükme esas alınan 15.08.2024 tarihli bilirkişi raporunda davacı lehine düzenlenen 2. rapor ve uzman görüşünün ve ayrıca 1.bilirkişi raporunun da irdelenmiş olduğu, mübadele sözleşmesi kapsamında idareye teslimi gereken 8 adet aracın, araç firmasına davacı şirket tarafından ödeme yapılmadığı için teslim edilemediğinin belirlendiği, davacının dava dilekçesinde ve yargılama sürecinde ileri sürdüğü mücbir sebeplerden olan Covid salgınının sözleşme öncesinde başlamış olduğu, hem Covid salgını hem çip krizi, Rusya-Ukrayna savaşı, Maraş depremi gibi sair mücbir sebeplerin davalı idare tarafından süre uzatımları ile karşılandığı, davacı şirketin basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü altında teslim edimini tamamlamasının zorunlu olduğu, sözleşmenin mücbir sebep nedeniyle feshini gerektirir hallerin somut olayda bulunmadığı; davaya konu mübadele yoluyla tedarik sözleşmesine göre davacının temin ve teslim etmesi gereken araçların fiyatlarının pandemi ve diğer ekonomik sebeplerle artmış ise de idareden sözleşme kapsamında alacağı araç fiyatlarının da aynı oranda artacak olması nedenleriyle davacının herhangi bir kur farkı ya da maliyet artışından dolayı kaybının olmayacağının bilirkişi raporu ile belirlendiği, sözleşmenin uyarlanmasını gerektirir şartların oluşmadığı gerekçesiyle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı süresi içinde davacı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur. V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davacı vekili; Mahkemece ve bilirkişilerce iddia edildiği gibi basiretli tacir ilkesinin önceden herşeyi görmesi gereken bir tüccar modeli yaratmayacağı basireti mutlak öngörüye indirgeyen yaklaşımın hukukun sistematiğine, ticari hayatın dinamiklerine, hakkaniyet aykırı olacağını, sonradan patlak veren kur şokları, çip krizi, savaş koşullarının o dönemin tacirlerinin hiçbirinin hesaplayamayacağı öngörülemezlik ve ifa güçlüğünü doğurduğunu, somut olayda sadece pandeminin varlığı değil buna eklenen küresel ekonomik olumsuz gelişmeler, çip krizi, navlun fiyatlarının artması, enerji arzının daralması, Rusya Ukrayna savaşı ile birlikte lojistik akışın kesildiği bir ortamın oluştuğunu, bu zincirleme krizlerin öngörülmesinin tacirin basiretine yüklenmesinin mücbir sebep kavramını işlevsiz kıldığını, ilk Covid-19 vakıasının görüldüğü 11.03.2020 tarihinde Dolar kuru 6,13 TL iken sözleşmenin imzalandığı 19.01.2021 tarihinde 7,46 TL'ye yükseldiğini, sözleşme konusu araçların teslimine ilişkin kritik tarih olan 22.06.2022 itibariyle Dolar kurunun 17,36 TL'ye çıktığını, söz konusu artışların müvekkilinin pandemiyi biliyordu ve riskleri üstlendi yönündeki davalı savunmasını hükümsüz kıldığını, Mahkemenin gerekçesinde ve bazı bilirkişi raporlarında yer alan ve sıfır araç fiyatlarındaki artışa karşın mübadeleye konu hurda araçların da aynı oranda değer kazandığı yönündeki varsayımın zayıf, temelsiz ve riskli bir tespit olduğunu bu varsayımın hiçbir somut piyasa verisi resmi istatistik ya da bilimsel kaynakla desteklenmediğini, teslimi gereken Megan marka aracın şartnamede öngörülen bedeli 290.000,00 TL iken 2022 yılı Nisan ayına gelindiğinde yaklaşık 2-3 kat artarak 660.000,00 TL'ye yükseldiğini, müvekkili tarafından açıkça talep edilmesine rağmen Mahkemece uyarlama meselesine hiç temas edilmediğini, somut olayda taraflar arasında geçerli bir sözleşme var iken uyarlama talebi görmezden gelinerek bu yönde bir gerekçe oluşturulmadan davanın tümden reddedilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık sözleşmenin mücbir sebep nedeniyle feshi olmadığı takdirde uyarlanması istemine ilişkindir. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararında; hukuki ilişkinin ve bu ilişki nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlığa ilgili kanun maddelerinin doğru şekilde uygulanmasına, hükme esas alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli olmasına, sözleşmenin mücbir sebep nedeniyle feshini gerektirir hallerin somut olayda bulunmamasına, sair mücbir sebeplerin davalı tarafça süre uzatımları ile karşılanmasına sözleşmenin uyarlanmasına ilişkin şartların oluşmadığının anlaşılmasına göre davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA, Aşağıda yazılı bakiye temyiz karar harcının temyiz edene yükletilmesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.