Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/8005 E. 2024/11028 K. – Hizmet Tespiti

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/723 E., 2024/1161 K. KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 12. İş Mahkemesi SAYISI : 2017/231 E., 2021/213 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı işverenin 1251/2 Sok.No.10 K.4 Kapılar/İzmir adresindeki, gelinlik imalatçılığı yapılan işyerinde 01.02.2010 tarihinde makineci olarak çalışmaya başladığını, davacının, davalının işyerini aile şirketine dönüştürdüğü dava dışı ... Cam İnş. San.Tic.Ltd.Şti.’ne devrettiği tarih olan 05.12.2012 tarihine kadar da aralıksız bir şekilde çalışmalarını sürdürdüğünü, çalıştığı süre içerisinde de davacının asgari ücret ile çalıştığını, müvekkilinin bu dönem içerisindeki çalışma ve hizmetleri davalı SGK’na bazı aylarda hiç bildirilmediği gibi bazı aylarda da eksik bildirildiğini, davacının, 23.10.2015 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İzmir İl Müdürlüğü'ne başvuruda bulunarak 01.02.2010 tarihinden itibaren işyerinde aralıksız olarak çalıştığının tespitini talep ettiğini, davalı Kurumun bu başvuruya karşı 27.10.2015 günlü 15195871 sayı numaralı evrak ile konunun yargı yoluna taşınması gerektiğini bildirdiğini, davacının davalı işverenin işyerinde hizmet akdine dayalı asgari ücretle aralıksız 01.02.2010 tarihinden 05.12.2012 tarihine kadar çalıştığının tespitine dair karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Fer'i Müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıya ait hizmet döküm cetvelinin tetkikinden dava dilekçesinde belirtilen tarihlerde hem dava dilekçesinde belirtilen işveren hem de dava dışı başka bir işveren tarafından bildirimler yapılmış olduğunu, bildirimi yapılan dönemler açısından davacının dava açmakta hukuki yararı bulunmadığını, dava dışı işverenler tarafından yapılan bildirimler açısından da çalışmaları kesintiye uğradığından 5 yıllık hak düşürücü sürenin gözetilmesi gerektiğini, çalışma süresinin tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle de özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini hizmetin tespitine ilişkin davaların nitelikçe kamu düzenine ilişkin olduğundan çalışma olgusunun hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ve re'sen deliller toplanmak suretiyle aydınlatılması gerektiğini beyanla davanın reddine dair karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ...'na dava dilekçesi usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş, davaya cevap vermemiş, duruşmalara da katılmamıştır. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Tüm tanık beyanlarından davacının 2010 yılında işe girdiği davanın 25.05.2017 tarihinde açıldığı davacının 01.02.2010-05.12.2012 dönemi çalışmasının tespitini talep ettiği 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesine göre bu tür davaların hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde açılması gerektiği ve bu süre hakdüşürücü süre olduğu anlaşılmıştır. Yönetmelikte belirtilen ve hakdüşürücü süreyi kesen belgelerden olan 01.02.2010 tarihinde işe girişini belirten işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu vs işveren tarafından SGK’na verilmediği, dava konusu dönem olan 01.02.2010-05.12.2012 tarihleri arasında; dava dışı 1404162.035 ss ... Grup Ltd. Şti tarafından 16.02.2011-28.02.2011 süresinde 12 gün, dava dışı (k) 1289871.35 ss Klor Tem. Ltd.Şti tarafından 01.03.2011-31.03.2011 süresinde 30 gün, dava dışı ancak davalı ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 ss ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından 14.01.2012-30.11.2012 süresinde 313 gün çakışan sigortalı bildirimde bulunulduğu davacının 16.02.2011 tarihinde çalışmasının kesintiye uğradığı davanın bu nedenle 31.12.2016 tarihine kadar açılması gerektiği anlaşılmıştır. Davacının davalı ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 ss ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti. işyerine 14.01.2012 tarihinde işe girişinin verilmiş ve bu işyerinden 30.11.2012 tarihine kadar sigortalı bildirimde bulunulmuş ... işyerinden 05.12.2012 tarihinde işten ayrıldığına ilişkin beyanı yerinde görülmemiştir. Tüm dosya kapsamı ve itibar edilen uzman bilirkişi raporuna göre 1251/2 Sok.No.10 K.4/401Kapılar/İzmir adresinde bulunan 1203137.35 ss. ...’na ait gelinlik satışı işi işyerinin 31.12.2011 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı davacının 31.12.2011 dönemi öncesi çalışma iddiasının hakdüşürücü süreye uğradığı, 14.01.2012-30.11.2012 süresinin ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 ss ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti. işyerinden bildirim yapıldığı ve bu çalışmanın devamında davacının ...’nun ortağı olduğu 221463.35 ss ... ve Tekst. Ürün. San ve Tic. Ltd. Şti’den 06.12.2012 tarihinde girişinin verildiğinden 01.12.2012-05.12.2012 dönemi 5 günlük çalışmasının ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 ss ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti’den olduğu davacı tarafından dahili davalı olarak davaya dahil edilmeyeceğin beyan edildiği anlaşılmakla davacının davasının reddine" karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili, dava dilekçesinde ve tüm beyanlarında belirttikleri hususların yeterince irdelenmediğini, yetersiz ve eksik inceleme sonucunda karar verildiğini, dosya kapsamında dinlenen tüm tanıkların beyanlarında müvekkilinin işyeri değişmeksizin aynı işyerinde kesintisiz olarak çalıştığını ve 31.12.2011 sonrası dönemde müvekkilinin Kurum kayıtlarında görülen şirketin de davalının aile şirketi olduğu göz önüne alındığında çalışmalarının kesintisiz olarak aynı işyerinde devam etmesi nedeniyle hak düşürücü sürenin işbu dava yönünden uygulanamayacağını, müvekkilinin, davalı işverenin 1251/2 Sok.No.10 K.4 Kapılar/İzmir adresindeki, gelinlik imalatçılığı yapılan işyerinde 01.02.2010 tarihinde makineci olarak çalışmaya başladığını, davalının işyerinin aile şirketine dönüştürülerek dava dışı ... Cam İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’ye devredildiği tarih olan 05.12.2012 tarihine kadar da aralıksız bir şekilde çalışmalarını sürdürdüğünü, müvekkilinin çalıştığı süre boyunca asgari ücret ile çalıştığını, bu dönem içerisinde çalışma ve hizmetlerinin Kuruma bazı aylarda hiç bildirilmediğini, bazı aylarda da eksik bildirildiğini beyanla, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Davalı ...'na ait işyerlerinden sigortalılık bildirimleri bulunmayan davacının, uyuşmazlık konusu dönemle çakışacak şekilde 16.02.2011 - 28.02.2011 tarihleri arasında Ecem Grup ... Ltd. Şti.'ye ait 1404162 sicil sayılı işyerinden, 2011/3 döneminde Klor Tem. Ltd. Şti.'ye ait 1289871 sicil sayılı işyerinden, 14.01.2012 - 30.11.2012 tarihleri arasında ... .... Ltd. Şti.'ye ait 1377093 sicil sayılı işyerinden sigortalılık bildirimlerinin bulunduğu, anlaşılmıştır. ... İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; HMK 355 inci maddesindeki düzenleme uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan incelemede; dava dosyasındaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere, vakıa ve hukuki değerlendirme ile özellikle, uyuşmazlık konusu 01.02.2010 - 05.12.2012 tarihleri arasında; dava dışı 1404162.035 sicil sayılı Ecem Grup Ltd.Şti tarafından 16.02.2011-28.02.2011 süresinde 12 gün, dava dışı 1289871.35 sicil sayılı (K kodu ile ) Klor Tem. Ltd.Şti. tarafından 01.03.2011-31.03.2011 süresinde 30 gün, dava dışı ancak davalı ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 sicil sayılı ... Cam.İnş. Teks.Gıda Tur.San.Tic.Ltd.Şti. tarafından 14.01.2012-30.11.2012 süresinde 313 gün çakışan sigortalı bildirimde bulunulduğu, davacının 16.02.2011 tarihinde çalışmasının kesintiye uğradığı 25.05.2017 tarihinde açılan dava yönünden davanın hak düşürücü süreye uğradığı, 1251/2 Sok.No.10 K.4/401Kapılar/İzmir adresinde bulunan 1203137.35 ss. ...’na ait gelinlik satışı işi işyerinin 31.12.2011 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı,14.01.2012-30.11.2012 süresinin ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 ss ... Cam.İnş.Teks.Gıda Tur.San.Tic.Ltd.Şti. işyerinden bildirim yapıldığı ve bu çalışmanın devamında davacının ...’nun ortağı olduğu 221463.35 sicil sayılı Kahyaoğlu Moda ve Tekst. Ürün.San ve Tic. Ltd. Şti’den 06.12.2012 tarihinde girişi verildiği, 01.12.2012-05.12.2012 dönemi 5 günlük çalışmasının ise kanıtlanamadığı anlaşılmakla, delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, davanın reddine dair verilen kararın yerinde olduğu belirgin olup, ayrıca, kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından; istinaf başvurusunun esastan reddine" karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili, davanın hak düşürücü süreye uğramadığını, davanın kabulü gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. Öte yandan, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2003/21-43 Esas, 2003/97 Karar ve 26.02.2003 tarihli kararında ayrıntıları açıklandığı üzere; kural olarak işe giriş bildirgeleri ve ücret ödeme bordroları sigortalının imzasını içermelidir. Sigortalı, anılan belgeleri hile, hata veya manevi baskı altında imzaladığını ileri sürmemiş veya imzanın kendisine ait olmadığını ya da kesintisiz çalıştığını söylememiş ise, birden fazla işe giriş bildirgesinin varlığı ve işyerinden yapılan kısmi bildirimler, sigortalının o işyerinde kesintili çalıştığına karine oluşturur. Bu karinenin, aksinin, ancak, eş değer de delillerle kanıtlanması gerekmekte olup tanık sözlerine değer verilemez. Bu halde ise hak düşürücü sürenin kesinti tarihleri dikkate alınarak her bir dönem bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekecektir. 3. Değerlendirme Eldeki davada, Mahkemece ... sicil numaralı ...’na ait gelinlik satışı işi işyerinin 31.12.2011 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı, davacının 31.12.2011 dönemi öncesi çalışma iddiasının hak düşürücü süreye uğradığı, 14.01.2012-30.11.2012 süresinin ...’nun ortağı olduğu 1377093.35 sicil numaralı ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti. işyerinden bildirim yapıldığı ve bu çalışmanın devamında davacının ...’nun ortağı olduğu 221463.35 sicil numaralı ... Moda ve Tekst. Ürün.San ve Tic. Ltd. Şti’den 06.12.2012 tarihinde girişinin verildiğinden 01.12.2012-05.12.2012 dönemi 5 günlük çalışmasının ...’nun ortağı olduğu ... sicil numaralı ... Cam. İnş. Teks. Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti’den olduğu, şirketin davacı tarafından dahili davalı olarak davaya dahil edilmeyeceğinin beyan edildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmişse de verilen hükmün yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Somut olayda, davacının 16.02.2011-28.02.2011 tarihleri arasında 1404162 sicil numaralı ... Ltd. Şti. iş yerinden 12 günlük sigorta bildiriminin bulunduğu, yine 14.01.2012-30.11.2012 tarihleri arasında ... sicil numaralı ... Cam ... Ltd. Şti. iş yerinden, 06.12.2012-19.02.2013 tarihleri arasında 221463 sicil numaralı ... Moda ... Ltd. Şti. iş yerinden ve 20.02.2013-14.09.2015 tarihleri arasında 1377093 sicil numaralı ... Cam ... Ltd. Şti. iş yerinden sigorta bildirimlerinin yapıldığı, Mahkemece 2011 tarihi öncesindeki çalışmanın hak düşürücü süreye uğradığı, sonraki talep konusu dönem yönünden ise davanın ispatlanamadığı gerekçe gösterilerek dava reddedilmiş ise de davacının farklı iş yerlerinden gösterilen çalışmaları hakkında davacının beyanının alınmadığı, bu çalışmanın gerçek olup olmadığı, davacının çalışmaların iptalini isteyip istemediği sorulmadığı gibi gerçek bir çalışma ise iki ayrı iş yerinde çalışmanın mümkün olup olmadığının araştırılmadığı, ayrıca dosya kapsamında davacı ve tanık beyanlarında yer verilen davalıya ait iş yerinde unvan değişikliği veya iş yeri devri olduğuna dair iddianın da araştırılmadığı anlaşılmakla söz konusu hususlar araştırılarak karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ile karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir. Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve Kanun'a aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 14.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.