Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/11401 E. 2025/839 K.

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/1673 E., 2024/1215 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 36. İş Mahkemesi SAYISI : 2020/165 E., 2022/127 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 09.09.1998 tarihinde davalının iki buçuk yaşındaki kızına baktığını ve davalının evinde temizlik, yemek, alışveriş gibi tüm işleri yapmak üzere ev hizmetlisi olarak 25.05.2016 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını, davalının yaz tatili boyunca 3,5 ay Çatalca'daki evinde ve okulun açık olduğu dönemlerde İstanbul'daki evinde çalıştığını, sigortasının ise 15.04.2004 tarihinde yapıldığını beyanla 09.09.1998 ile 15.04.2004 tarihleri arasındaki davalının şirketinde olan çalışmalarının tespitini talep etmiştir. II. CEVAP 1- Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, talep edilen süre 1998-2004 yılları arasında olduğundan 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu, davacının müvekkili yanında 15.04.2004 tarihinde çalışmaya başladığını, müvekkilinin kızının 1998 yılında 2 yaşında olduğunu, yurda gittiğini, yurttan sonra ise müvekkilinin annesinin bakıcılık yaptığını, davacının 09.09.1998 ile 15.04.2004 tarihleri arasında haftada 1 veya ayda 1 - 2 kez olmak üzere ihtiyaç duyulduğunda çağrıldığını, bu dönemlerde müvekkili dışında birçok kişiye/iş yerine temizlik hizmeti verdiğinden haftanın 6 günü kesintisiz olarak hizmet verdiği beyanlarının gerçeği yansıtmadığını, müvekkilinin davacıyı tanıdıktan sonra 2004 yılında tam zamanlı olarak yanında işe başlattığını, işe giriş tarihinden itibaren davacıya sigorta yapıldığını, davacının 2016 yılında istifa edene kadar davacının yanında kesintisiz çalıştığını belirterek davanın reddini istemiştir. 2- Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; 5 yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğinden öncelikle açılan davaya hak düşürücü süre yönünden itiraz ettiklerini, prime esas kazancın tespitinde öncelikle bordrolar ve özellikle ücret bordolarının incelenmesini, bordrolardaki imzalar davacıya ait ise davanın reddolunmasını, dinlenilecek tanıkların, çalışıldığı iddia edilen iş yeri kapasite ve niteliği gözetilerek değerlendirilmesi gerektiğini, müvekkili Kurumun resmi kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, Kurum kayıtları getirtilerek davacının iddialarının değerlendirilmesini, tanık anlatımlarında kurumun yazılı kayıtları ile çelişen tanık beyanlarının hükme esas alınmamasını beyan ederek davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı yanında 01.01.2003 - 15.04.2004 tarihleri arasında toplam 464 gün asgari ücretle çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurumun istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1- Davacı vekili temyiz dilekçesinde; dinlenen tanık beyanlarıyla çalışmalarının ispatlandığını, İstanbul 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/480 Esas sayılı dosyasındaki tanık beyanlarını dosyaya ibraz etmiş olmasına rağmen dikkate alınmadığını beyan etmektedir. 2- Davalı vekili temyiz dilekçesinde; Mahkeme kararının gerekçesi ve hükmünün hatalı olduğunu, tanık ...'in davacı ile aynı binada bulunmadığını ve çalışmadığını, davacının davasını kanıtlayamadığını,dinlenen tanıkların kayıtlı tanık olmadıklarını beyan etmektedir. 3- Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içinde açılmadığını, çalışma iddiasının kayıtlı tanıklarla ispatlanamadığını beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, davacının 09.09.1998 - 15.04.2004 tarihleri arasında davalı iş yerinde tam zamanlı olarak çalıştığına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1- Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 2- Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3- 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63. maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup, çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63. madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir. İnceleme konusu eldeki davada davacı, 09.09.1998 - 15.04. 2004 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde geçen çalışmalarının tespitini istemiştir. Dosya içinde yer alan davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde; davacının 15.04.2004 ile 25.05.2016 tarihleri arasında davalı adına tescilli 1084037 sicil numaralı iş yerinden bildirildiği anlaşılmıştır. Mahkemece, Bölgede Eczacılık yapan ...'nin davacı lehine olan beyanı, yine ... ve ... beyanları karşısında davacının davalı yanında hizmet akdiyle çalıştığı yönünde kanaat ve tanık ...'in 2003'ten beri bu binada bulunduğu yönündeki beyanı karşısında davacının davalı yanında 2003 öncesi çalıştığına dair yeterli delil bulunmadığı değerlendirilmek suretiyle davanın kısmen kabulüne dair hüküm tesis edilmiş ise de Mahkeme hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Bu doğrultuda Mahkemece öncelikle, tüm süreye ilişkin nizalı dönem içerisinde davacının çalışmasına göre günde kaç saat hizmet verildiği, haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, buna göre davacının davalı işverenlik nezdindeki hizmetlerinin tam zamanlı çalışmayı gerektirip gerektirmediği hususu netleştirilmeli, çalışmalarının kısmi olup olmadığı üzerinde durulmalı; çocuk bakımı da yapıldığı iddia edilmekle, bu kapsamda bakımı yapılan çocuğun hangi tarihte doğduğu, hangi kreşe gittiği, kreşin haftanın her günü olup olmadığı ilgili kreşten sorulmak suretiyle, o dönemdeki kreş öğretmenleri de tespit edilip beyanı alınarak, davalının yerleşim yerinden tespit edilecek komşular, kapıcılar kendi ikamet dönemleri ve kapıcıların ise kendi çalışma dönemleri tespit edilerek, gösterilmek suretiyle, davacının çalışma dönemleri konusunda beyanları alınmalı ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.