Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/8161 E. 2023/8324 K.

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2019/146 E., 2022/407 K. HÜKÜM/KARAR : Kısmen kabul Taraflar arasında görülen hizmet ve sigorta primine esas kazanç tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece (kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin bozma kararına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme kararı davalı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 30.07.1987-31.12.2008 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde en son 1300 TL ücretle çalıştığının ve 12.06.1995 tarihine kadar davalı Kuruma eksik bildirilen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir. II.CEVAP Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; 1987-1995 döneminde işverenin ... olduğunu, tespit talebinde 5 yıllık hak düşürücü sürenin geçirildiğini, davacının 1971 yılında doğduğunu, 506 SY nın 60/G maddesi gereğince sigortalılık başlangıcının 18 yaşın ikmali ile mümkün bulunduğunu, bu sebeple sigorta başlangıcının 30.07.1987 olarak kabul edilemeyeceğini, davacının müvekkili iş yerinde 12.06.1995 tarihinde çalışmaya başladığını, işe girişinin kuruma bildirildiğini, ÇSGB müfettişince şirket kayıtlarının 01.12.1992- 03.12.1997 dönemi itibariyle incelenerek genel bir denetim yapıldığını, bu denetimde davacının işveren ... dönemindeki çalışmalarının da dikkate alındığını belirterek, davanın reddini istemiştir. Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir. III.MAHKEME KARARI Mahkemenin 10.05.2013 tarihli ve 2011/33 - 2013/428 E.K. sayılı kararıyla; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunması üzerine (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 24.11.2014 günlü ve 2014/21266 - 2014/25067 E.K. sayılı ilamı ile " mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, hükmün eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu, somut olayda, davalı şirketin kurulmasından önceki işveren olan ve şirketin de kurucularından olan ...'e ait... Kuyumculuk ünvanlı ... sigorta sicil numaralı işyerinde davacının 01.11.1993 tarihinde işe başladığına dair işe giriş bildirgesinin verilerek hizmet bildirimi yapıldığından, davacının da bu tarih öncesinde de kesintisiz çalıştığını iddia etmesi nedeniyle 01.11.1993 tarihi öncesi çalışmalar yönünden hak düşürücü sürenin dolduğundan söz edileyeceği, öte yandan davacının işyerinde nitelikli bir işçi olarak çalıştığını ileri sürmesi karşısında nitelikli ve tecrübeli bir işçinin, yaptığı işin özelliğine göre asgari ücret üzerinden ücret almasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu da göz önünde bulundurularak, yapılacak işin, hizmetin tespiti açısından; davacının 1987-1993 yıllarında hizmetinin geçtiği işyerlerine ait dönem bordrolarını ve bu işyerlerinin dosyalarını getirtmek, davalı işyerinin 506 sayılı Kanun kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen dönem içerisinde Kurum müfettişlerince yapılan bir inceleme olup olmadığını sormak, öncelikle davacının çalışma iddiasına konu dönemin tamamını kapsar biçimde bordro tanıklarını dinlemek, tanık beyanları arasındaki çelişkiyi gidermek, gerek görüldüğü takdirde Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, ücret tespiti açısından ise; yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi ile işyerinin kapsam ve kapasitesini belirlemek, dönem bordrolarında kayıtlı diğer işçilerin beyanlarına başvurmak, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırarak, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücretleri üzerinden bildirilip bildirilmediği üzerinde durmak, davacının asgari ücret ile çalışması olağan olmayan nitelikli bir işçi olup olmadığını, nitelikli bir işte çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirlemek, asgari ücretle çalışmasının olağan olmadığı belirlendiği takdirde, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirmek, bu bildirimlerin gerçeğe uygun olduğunun belirlenmesi halinde, bu ücretleri esas almak, aksi takdirde benzer işi yapan işyerlerinden, gerektiğinde ilgili meslek odasından emsal ücret araştırması yaparak, elde edilecek sonuca göre ve işçilik alacakları istemi ile açılan dosya neticesini de değerlendirerek karar vermekten ibaret olduğu" belirtilerek hüküm bozulmuştur. B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar Mahkemenin 28.06.2018 tarihli ve 2015/69 - 2018/250 E.K. sayılı kararı ile Yargıtay bozma ilamına uyularak yapılan yargılama, kesinleşen işçilik alacağı dava dosyası, toplanan deliller ve dinlenen bordro tanıklarının beyanlarından, davacının ...'e ait ....006 no.lu işyerinde çalışmadığı, çalışmasının 1987 yılı ortalarından itibaren ...no.lu atölye işyerinde geçtiği ancak sigortasinın 01.11.1993- 28.02.1994 döneminde ...'e ait ....006 no.lu iş yerinden 01.03.1994-10.06.1995 döneminde davalı şirkete ait...no.lu işyerinden yapıldığı, çalışmasının 31.07.1997- 31.12.2008 döneminde askerlik görevi hariç kesintisiz devam ettiği, davacı ile davalı işveren arasındaki hizmet akdi ilişkisinin sona ermesinden sonra davacı tarafından ... 5. İş Mahkemesinin E. 2009/248 sayılı dosyası ile açılan alacak davasında davacının, davalı işyerinde 30.07.1987-31.12.2008 döneminde çalıştığı, son aylık net ücretinin 1.300,00 TL. olduğu, bu ücretin fesih tarihindeki net asgari ücretin 2.84 katı olduğu kabul edilerek 1.300,00 TL. son ücret ve geriye dönük ücretler net asgari ücretlerin 2.84 katı olarak tespit edilen ücretlere göre hesaplanan işçilik alacaklarının tahsiline karar verildiği ve kararın kesinleştiği hususları bir arada değerlendirildiğinde, 1-Davanın kısmen kabulüne, davacının ...'e ait 16697 sicil no.lu işyerinde 30.07.1987-26.10.1991 ve 08.03.1993-31.10.1993 tarihleri arasında askerlik süresi hariç, askere gitmeden 1 ay önce ayrıldığı dikkate alınarak hizmet akdiyle sürekli ve kesintisiz çalıştığının tespitine, 2-Davacının... Mücevherat Limitet Şirketine ait 76642 sicil nolu işyerinde 11.06.1995-12.06.1995 tarihleri arasında 1 gün süreyle hizmet akdiyle sürekli ve kesintisiz çalıştığının tespitine, 3-Davacının diğer talepleri Kuruma bildirilmiş olmakla ve son celse beyanından kuruma bildirilen süreleri dışladığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, 4-Davacının 30.07.1987-31.12.2008 tarihleri arası hizmet süresindeki prime esas kazançlarının net asgari ücretin 2.84 katı ve 31.12.2008 itibariyle net 1.300,00 TL olduğunun tespitine karar verilmiştir. E. Bozma Kararı Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan SGK ve... Mücevherat San ve Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunması üzerine (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 18.02.2019 günlü ve 2018/5867 - 2019/1027 E.K. sayılı ilamı ile "mahkemece, davanın kısmen kabulü ile hükümde yazılı şekilde karar verilmiş ise de bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile gidildiği, somut olayda, davacının işyerinde nitelikli bir işçi olarak çalıştığını ileri sürmesi ve tanıkların bilezik ustası olarak çalıştığını beyan etmeleri karşısında nitelikli ve tecrübeli bir işçinin, yaptığı işin özelliğine göre asgari ücret almasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, ne var ki davacının ilk kez davalı işyerinde çalışmaya başladığının anlaşılması karşısında hizmetinin başladığı ilk günden itibaren usta sıfatı ile çalıştığının kabulünün de hatalı olduğu, yapılacak işin, bilezik ustası olarak çalışan bir işçinin hizmetinin kaçıncı yılında usta olarak çalışabileceğini araştırmak, ne kadar zamanda ustalaşılabileceğini ve kalfa olarak çalışılan dönemi belirlemek bu bakımdan ihtilaflı dönemde davalı işverenin bordrolarında kayıtlı diğer işçilerin beyanına başvurmak, komşu işyeri çalışanlarının beyanlarını almak, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırarak, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücreti üzerinden bildirilip bildirilmediği üzerinde durmak, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirmek, bu bildirimlerin gerçeğe uygun olduğunun belirlenmesi halinde, bu ücretleri esas almak, aksi takdirde benzer işi yapan işyerlerinden, ilgili meslek odasından, Türkiye İstatistik Enstitüsünden emsal ücret araştırması yaparak ve konusunda uzman bir bilirkişiden ücret tespiti ile ilgili yapılan açıklamaları da göz önünde bulunduran bir rapor alarak sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğu" belirtilerek hüküm bozulmuştur. F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar Mahkemenin 17.11.2022 tarihli ve 2019/146 - 2022/407 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda, bozma ilamı doğrultusunda emsal ücret araştırmaları ve ustalık-kalfalık statüsünün tespiti amacıyla araştırmalar yapıldığı, bilezik imal atölyesinde çalışan bir işçinin ortalama 3. yılından sonra kalfa, 5. yılını tamamladıktan sonra usta statüsünde çalıştırılabileceği, bu aşamada davacının davalı işverenler nezdinde gerçekleşen çalışma hayatının; işin niteliği gereği, 30.07.1987- 30.07.1990 tarihleri arasındaki ilk 3 yıllık dönemde çırak olarak, 30.07.1990- 26.10.1991 ve 08.03.1993-12.12.1993 tarihleri arasındaki toplam 2 yıllık dönemde kalfa olarak, 12.12.1993 tarihinden işten çıkış tarihi olan 31.12.2008 tarihine kadar olan dönemde usta unvanına sahip olarak hizmet verdiğinin kabul edilmesi gerektiği, kesinleşen ... 5. İş Mahkemesinin 2009/248 E. sayılı ilamı uyarınca, davacının son aylık net ücretinin 1.300,00-TL olduğu, bu ücretin fesih tarihindeki net asgari ücretin 2.84 katı olduğunun kabul edildiği, davacının meslek hayatındaki ilerleme süreci ve kesinleşen mahkeme kararı birlikte değerlendirildiğinde, iş akdinin fesih edildiği tarihte usta unvanına sahip olduğunun kabulünün gerekeceği, bu durumun davacının çalışma hayatındaki ilerleme süreci göz önünde bulundurulduğunda hayatın olağan akışına uygun olduğu, kesinleşen mahkeme kararının davacının davalılar nezdinde usta olarak hizmet verdiği dönemlere uygulanacağı, davacının 12.12.1993-31.12.2008 tarihleri için uygulama alanı bulacağı, çırak ve kalfa olarak çalıştığı dönemler açısından ise; davacının hizmet yılları itibariyle yürürlükte olan yasal hükümler uyarınca bir işçiye saptanan asgari ücretin altında ücret ödenemeyeceği düzenlemesi de dikkate alındığında ilgili tarihlerdeki asgari ücretlerin davacının 30.07.1987-30.07.1990, 30.07.1990-26.10.1991, 08.03.1993-12.12.1993 tarihleri arasındaki hizmet süresindeki prime esas kazançları açısından geçerli olacağı, bu konuda alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli ve hüküm kurmaya yeterli bulunduğu anlaşılmakla, 1-Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, 2-Davacının ...'e ait 2321101010...006 02-22 sicil numaralı iş yerinde 30.07.1987-26.10.1991, 08.03.1993-28.02.1994 tarihleri arasında askerlik süresi dışında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, 3-Davacının 01.03.1994-31.12.2008 tarihleri arasında 2321201010077664200602-80 sicil numaralı... Mücevherat San ve Tic. Ltd. Şti ye ait iş yerinde hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, 4-Davacının 30.07.1987-30.07.1990 tarihleri arasında çırak, 5-30.07.1990-26.10.1991, 08.03.1993-12.12.1993 tarihleri arasında kalfa olarak çalıştığı ile prime esas kazancının asgari ücret olduğunun tespitine, 6-Davacının 12.12.1993-31.12.2008 tarihleri arasındaki dönemde usta olarak çalıştığı ile 31.12.2008 tarihi itibariyle prime esas kazancının net 1300,00 TL olduğunun tespitine, karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalılar vekili; mahkemece gerekli ve yeterli inceleme yapılmadan, hak düşürücü süre, zamanaşımı itirazları değerlendirilmeden, bozma gerekleri yerine getirilmeden verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, bozulmasını istemiştir. 2.Davalı SGK vekili; kararın eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalı olduğunu, çalışma ve ücret olgusunun yöntemince araştırılmadığını, vekaleti ücreti yönünden de kararın yanılgılı olduğunu belirterek, temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının, davacının 30.07.1987 – 31.12.2008 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde en son 1300 Lira ücretle çalıştığının ve 12.06.1995 tarihine kadar davalı Kuruma eksik bildirilen hizmetinin tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 ncü maddesinin 2 nci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin 7, 8, 9 uncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin 2 nci fıkrası, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79/10 uncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci ve 86/9 uncu maddeleri. 3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz edenin sıfatına göre ve temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Davalı taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA, Fazla yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgililerine iadesine, Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine, 19.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.