Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/10919 E. 2023/12672 K. – Hizmet Tespit

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/1248 E., 2023/1503 K. KARAR : Kısmen kabul, kısmen ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Nazilli İş Mahkemesi SAYISI : 2021/506 E., 2023/46 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince kararın kaldırılmasına karar verilmiştir. Kaldırma ilamı sonrası İlk Derece Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne dair karar davalı vekili ve feri müdahil kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi'nce feri müdahil kurum vekilinin istinaf talebinin reddine, davalı vekilinin istinaf talebinin kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili, ... ...'nın davalı nezdinde 01.01.2005-21.06.2015 tarihleri arasında çalışmışlığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının oğlu ...'ya ait davaya konu dönemlerde bildirilen sigortalılık süresinin tespit edilemediğini, ancak ...'nın zorunlu tarım sigortalısı olarak kaydının yapıldığının tespit edildiğini, açılan davanın usul ve esas yönünen hukuki dayanaktan yoksun olduğunu beyanla davanın reddini istemiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının oğlunun davalı firmada çalışmadığını, firma sahibi ...'in şahsi işinde mevsimlik olarak çalıştığını, murisin ...'in mevsimlik olarak çileklerini suladığını, sonra kendi işinde çalıştığını, muris ...'in kilolu olduğundan yevmiye işinde çalışamayacağını, davalı firmanın 2010 yılında kurulduğunu, firmanın tarım işleri ile bir alakasının olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir. III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI Davanın kabulüne, davacının oğlu ...'nın 01.01.2005 - 22.06.2015 tarihleri arasında davalıya ait iş yerinde kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, 07.10.2007 tarihinin sigorta başlangıç tarihi olarak tespitine, 01.01.2005-07.10.2007 arasına denk gelen 18 yaş altındaki sürelerin prim gün sayısına eklenmesine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurmuştur. B.İstinaf Sebepleri: 1.Davalı vekilinin İstinaf Sebepleri Davalı firmanın 15.03.2010 tarihinde vergi dairesine kaydolduğunu, 22.10.2012 tarihinde SGK tescilinin yapıldığını, 23.10.2013 tarihinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı aldığını, ölen çocuğun 15.06.2004 tarihinde 8.sınıfı bitirdiğinin Milli Eğitim Müdürlüğü yazısı ile sabit olduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini talep etmiştir. 2.Fer'i Müdahil Kurum Vekilinin İstinaf Sebepleri Kurum kayıtlarında .... adına tescilli işyeri dosyasının bulunmadığını, Kurum kayıtlarının aksinin resmi ve yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini, davacının oğlunun 2005 yılında 16 yaşında olup, askerlik görevini ne zaman yerine getirdiğinin ve öğrenim durumunun ne zaman sona erdiğinin araştırılması gerektiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Davalıya ait işyerinin vasıf ve nitelikleri ile tarım işyeri olup olmadığı hususu ile süreksiz iş niteliğinin ve bu kapsamda 30 günü geçmeyen işçilerin çalıştırılıp çalıştırılmadığının ayrıntılı şekilde irdelenmesi, komşu arazi/bahçe/zeytinlik sahipleri ve çalışanları dinlenerek, işyerinde yapılan işin sürekli olup olmadığı hususu üzerinde durulması, davalı işveren nezdinde tutulan iş sözleşmeleri, istihkak bordroları, çalışanlar listesi, ödeme bordroları gibi belgelerin varlığının araştırılması, iş yerinde 506 sayılı Yasa kapsamında mı yoksa 2925 sayılı Yasanın 3. Maddesinde belirtildiği şekilde “nitelikleri bakımından en çok 30 işgünü süren işler” olup olmadığı net bir şekilde belirlenmesi, davalı şirketin 15.03.2010 ticaret siciline tescil tarihi ile 15.03.2010 oda kaydı, 15.03.2010 vergi kaydı başlangıç tarihlerinin değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmakla kararın kaldırılmasına karar verilmiştir. V. KALDIRMA İLAMI SONRASI İLK DERECE MAHKEME KARARI Kaldırma İlamı Sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tanıkların genel olarak ...'in ...'in yanında çalıştığından bahsettiği, davalı şirketin ... sicil nolu iş yerinde işçi olarak bildirmelerinden davacının uzun süredir ...'in işlerinde çalıştığı, davalı şirket kuruluşu ile şirkette çalışmaya başladığı kanaati oluştuğu, istinaf mahkemesi kararında iş yerinin tarım iş yeri olup olmadığı konusunda araştırma yapılması istendiği davalı iş yeri hakkında yapılan incelemede; iş yerleri ile ilgili tescil bilgileri incelendiğinde ... sicil no'lu iş yerinin mahiyeti soğuk hava deposu olarak, ortak yöneticisinin ...; ... sicil no'lu iş yerinin mahiyeti minibüsle öğrenci taşıma olarak, ortak yöneticinin ... olduğu ve tanıklar işveren olarak ... yanında çalıştıklarınını beyan ettiklerinden ...'in de ... bahçesinde çalıştığını belirttiğinden bu işyeri dikkate alındığında iş yerinin mahiyeti, iş yerinde 30 günden fazla çalışan kişiler bildirildiği de dikkate alındığında iş yerinin tarım iş yeri olmadığına kanaat getirildiği, tanık ifadelerinden davacının önce ...'in şahsi işlerinde bahçelerinde, şirket kurulduktan sonra şirketin çilek bahçesinde çalıştığı kanaati oluştuğu iş yeri vergi kaydının başladığı 15.03.2010 tarihinden 21.06.2015 tarihine kadar ... sicil no'lu iş yerinde çalıştığı anlaşılmakla davanın kısmen kabulüne, davacının oğlu ...' nın 15.03.2010-21.06.2015 tarihleri aralığında davalıya ait ... iş yeri sicil numaralı iş yerinde kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmiştir. VI.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar Kaldırma İlamı sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurmuştur. B.İstinaf Sebepleri: 1.Davalı vekilinin İstinaf Sebepleri Müteveffanın gerek davacı tanıkları, gerek kamu tanıkları, gerekse komşu işyeri tanıklarının açıkça bildirdikleri gibi sürekli olarak tarlada çilek üretimi, sulaması, bakımı yaptığından 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun gereği sigortalı sayılacak işlerde çalışmamış olması gereği zorunlu sigortalılık kapsamında olmadığını, öğrenci taşıma işine ait işyeri 22.10.2012 - 08.09.2014 tarihleri arasında sigortalı işçi çalıştırdığını bildirdiğini, işyerinin 17.12.2019 tarihinden itibaren gayri faal olduğunu, işyerinin çalıştırılmadığını, 15.03.2010 tarihinde vergi mükellefi olan soğuk hava işletmesinde yapılan iş tarım işi olmayıp şirketin SGK’ya bildirdiği işçiler arasında müteveffanın bulunmadığını, müteveffanın şirketin çilek tarlalarında çalışmadığını, tüm tanıkların bunu beyan ettiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini talep etmiştir. 2. Feri Müdahil Kurum Vekilinin İstinaf Sebepleri Tespiti istenilen dönem yönünden hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini, çalışmanın varlığının ispat edilemediğini, işe giriş ve çıkış tarihler ile ilgili olarak çelişkinin giderilemediğini, çelişkili tanık ifadeleri dışında somut bir delil bulunmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile muris ...'nın şirket kurulana kadar ... yanında, şirket kurulunca şirketin işlerini yaptığı iddiası üzerine, tanıkların genel olarak murisin davalıya ait çilek bahçelerinde kimi 3-4 yıl, kimi 7-8 senedir sulama işi yaptığını belirttikleri, davalı şirkette çalıştığını beyan eden ...'ın murisin bahçede sulama işi yaptığını, tanık ... ve komşu iş yeri tanıklarının beyanlarında şirketin çilek, sebze, meyve ticareti yapan iş yeri olduğu, davacının çilek sulama işinde çalıştığını beyan ettikleri, davalı şirkete ait ... sicil no'lu iş yerinin mahiyeti soğuk hava deposu, ... sicil no'lu iş yerinin ise minibüsle öğrenci taşıma olduğu, ... sicil sayılı işyerinin tek bordrolu çalışanı tanık ...'nun kendisinin ... yanında şoför olarak çalıştığını belirtse de şirketten sigortalı olarak gösterildiği, ... sicil sayılı işyerinin bordro tanığı ... de murisin çilek tarlasında çalıştığını, çilekler toplanırken başında durduğunu, soğuk hava deposuna ... ile görüşmek için geldiğini beyan ettiği, tanıkların işveren olarak ... yanında çalıştıklarını beyan ettikleri dikkate alındığında, tanık ifadelerinden davacının önce ...'in şahsi işlerinde bahçelerinde, şirket kurulduktan sonra şirketin çilek bahçesinde çalıştığı kanaati ile iş yeri vergi kaydının başladığı 15.03.2010 tarihinden 21.06.2015 tarihine kadar hizmet akdi ile sürekli olarak davalı şirkete ait tescilsiz çilek üretimi işinde çalıştığının tespitine karar verilmesi gerekirken 19.10.2012-30.09.2014 tarihleri arasında yasa kapsamında bulunan minibüs ile öğrenci taşıma işyerinde çalıştığı tespitine ilişkin hükmün hatalı olduğu, davalı şirketin ünvanının karar başlığında yanlış olarak iki kere yazıldığı, yargılama aşamasında vefat eden davacı mirasçılarının karar başlığında yer alması gerektiğinin de gözetilmemesi yönleriyle hükmün hatalı olduğu anlaşılmakla fer'i müdahil kurum vekilinin istinaf başvurusunun reddine, davalı şirket vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile; davacılar murisi ...'nın 15.03.2010-21.06.2015 tarihleri arasında davalı ... Tarım Ürün. Nak. Gıda. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait tescilsiz çilek üretimi iş yerinde kesintisiz olarak çalıştığının ve bu çalışmalarının fer'i müdahil SGK Başkanlığına bildirilmediğinin tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir. VI.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı vekili; şirketin çilek tarlasının olmadığını, şirketin soğuk hava deposu işi ile iştigal ettiğini, “çilek işi” olarak tabir edilen işin bir tarafta üretim, diğer tarafta üretimden sonra soğuk hava tesislerinde sanayi ürünü haline getirilmesine yönelik kısmı ayrıştırılmadan murisin işin sanayi kısmında çalıştığı kabul olunmasının hatalı olduğunu, davalı ... hem çilek üreticisi, hemde kendi ürettiği çileklerle birlikte müstahsilden aldığı çilek ürünlerini soğuk hava tesisinde işleyip ticaretini yapan bir kişi olduğunu, bu sebeple kendi malını da tesiste değerlendirmekte olduğunu, ...’in 28.12.2014 tarihini taşıyan ÇKS belgesinin temyiz dilekçesinde sunduklarını, bu belgeye göre toplam 365.931 m2 alana çilek diktiğinin belirtildiğini, bu çilek tarlalarının şirkete ait olmadığını, bu sebeple şirketin tescilsiz çilek üretim tesislerinde murisin çalıştığını kabul etmesinin hatalı olduğunu beyanla temyiz talebinde bulunmuştur. Fer'i müdahil Kurum vekili; tanık beyanlarının çelişkili olduğu, davacının talebinin resmi ve yazılı belgelerle ispatlaması gerektiğini beyanla temyiz talebinde bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; ... ...'nın davalı nezdinde 01.01.2005-21.06.2015 tarihleri arasında çalışmışlığının tespiti istemine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin 10 uncu fıkrasıdır ve 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin 9 uncu fıkrasıdır. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır. 3.Değerlendirme Dava hizmet tespiti davasıdır. Davacı ... ...'nın ... oğlu ... ...'nın doğum tarihinin 07.10.1989 tarihi olduğu, hizmetlerinin tespitinin talep edildiği dönemde 18 yaşını ikmal etmediğini, kesintisiz 10 yıl boyunca davalı iş yerinde çalıştığını, 21.06.2015 tarihinde gece boyunca davalı şirkete ait işleri yapmak üzere çilek tarlasında çalıştığını ve ertesi gün öğlen saatlerinde işini bitirip dönüş yolundayken uykusuzluktan ve dikkat eksikliğinden dolayı kaza geçirdiğini ve 01.01.2005-21.06.2015 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitini talep etmiştir. Mahkemece, tanık beyanlarıyla davacının hizmetlerinin doğrulandığı, iş yerinin vergi kaydının başlangıç tarihi olan 15.03.2010 tarihi ile 21.06.2015 tarihi arasında ... ...'nın hizmetlerinin tespitine karar verilmiştir. Hüküm; davanın kısmen kabulüne, davacının oğlu ...'nın 15.03.2010-21.06.2015 tarihleri aralığında davalıya ait ... iş yeri sicil numaralı iş yerinde kesintisiz olarak çalıştığının tespitine olarak kurulmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi'nin kaldırma ilamı ile davacının önce ...'in şahsi işlerinde bahçelerinde, şirket kurulduktan sonra şirketin çilek bahçesinde çalıştığı kanaatiyle iş yeri vergi kaydının başladığı 15.03.2010 tarihinden 21.06.2015 tarihine kadar hizmet akdi ile sürekli olarak davalı şirkete ait tescilsiz çilek üretimi işinde çalıştığının tespitine karar verilmesi gerekirken 19.10.2012-30.09.2014 tarihleri arasında kanun kapsamında bulunan minibüs ile öğrenci taşıma iş yerinde çalıştığı tespitine ilişkin hükmün hatalı olduğu gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, davanın kısmen kabulüne, davacılar murisi ...'nın 15.03.2010-21.06.2015 tarihleri arasında davalı ... Tarım Ürün. Nak. Gıda İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait tescilsiz çilek üretimi iş yerinde kesintisiz olarak çalıştığının ve bu çalışmalarının feri müdahil SGK Başkanlığı'na bildirilmediğinin tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir. Dosya içeriğinden davalı şirket adına iki ayrı tescilli iş yeri olduğu, bunlardan ... sicil sayılı olanının mahiyetinin soğuk hava deposu olduğu, ... sicil sayılı iş yerinin mahiyetinin minibüsle öğrenci taşıma olduğu, şirket yetkilisinin dava dışı ... olduğu, tanık beyanları ile davacının oğlu ... ...'in ...'in bahçesinde çalıştığını beyan ettikleri, davalı şirketin çilek soğuk hava deposu, depolama ve ihracat işlemleri ile iştigal ettiğinin açık olduğu, davacının üretim faaliyetinde çalıştığı şirket ortağı ...'in beyanında da üretim işinin kendisine ait olduğunu belirtmesi karşısında gerçek işverenin belirlenerek varsa HMK 124'e göre davaya dahil edilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik araştırmayla karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir. VIII.KARAR Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 11.12.2023 gününde oybirliğiyle karar verildi.