İlk Derece Mahkemesi 2023/544 E. 2025/30 K.

T.C. ANKARA 4. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/544 Esas - 2025/30

T.C. "TÜRK MİLLETİ ADINA" ANKARA 4. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ K A R A R

ESAS NO : 2023/544 KARAR NO : 2025/30

DAVA : Tasarım Hükümsüzlüğü DAVA TARİHİ : 24/11/2023 KARAR TARİHİ : 29/01/2025 Yazım Tarihi: 10/02/2025 İDDİA: Davacı vekili dava dilekçesinde ÖZETLE: "davalı adına tescilli tabak içi desen, yenilik kriterine sahip olmadığı gibi esasen geometrik şekillerden oluştuğundan ayırt edicilik kriterini dahi taşımamaktadır; davalının 2019 yılıda ...’da tescil ettirdiği tasarım bu yıl itibariyle kamuya sunulmuş, satışa veya gösterime arz edilmiştir; bu tarihi takiben 3 yıl süre ile Sınai Mülkiyet Kanuna göre Türkiye’de tescilsiz tasarım sıfatı ile korumaya sahip davaya konu tasarım 2021 yılından itibaren Türkiye’de aleni hale gelmiş ve koruma kapsamından çıkmıştır; ayrıca desen tescillerinde ayırt edici niteliğin incelenmesinde marka tescillerinden farklı olarak güçlü bir özgünlük ve aynı sektörde kullanılan desenlerden belirgin bir şekilde farklı olması gerekmektedir; davalı Türkiye’de tescill ettirmeden evvel ... tescil numaraları ile 25.1.2019 tarihinde ... üzerinden tescilini yaptırdığını beyan etmiş olup Türkiye’de geçerliliği bulunmamaktadır, 6 ay süre içinde Türkiye’de de geçerli olabilmesi için rüçhan hakkı kullanılmadığı gibi tescilsiz tasarımın korunması için yasada belirtilen 3 yıllık süre de geçmiştir” belirtilerek “... numara ve 22.05.2022 tarihli, ... sınıfı tabak içi desen tasarım tescilinin hükümsüzlüğü” karar verilmesini talep ve dava etmiş, duruşmada da dilekçesini aynen tekrar etmiştir. SAVUNMA: Davalı Firma Vekili dilekçe ve beyanında ÖZETLE: “davacı yanın ... markası adı altında ... isimli seri ile davalı şirkete ait tasarımlar ile birebir aynı ürünleri üretmekte ve kendine ait internet sitesi de dahil olmak üzere birçok e-ticaret sitesinde piyasaya sunmakta ve satışını yapmaktadır ve e-tespit yaptırılmıştır; dava konusu ürünlerin davalı tarafca tasarlanıp üretildiği, asıl hak sahibinin kendisi olduğu, davacı tarafın esas gayesinin davalı şirkete ait tasarımlara yaptığı hak gaspının sonuçlarından kaçarak davalı şirkete ait tasarımlar üzerinden haksız kazanç sağlamaya devam etmek olduğu sabit olduğundan” davanın reddini talep etmiştir. MUHAKEME:HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır. 6769 Sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU (10.01.2017 yürürlük) Madde 55'te ( Tasarım ve ürün ) ; konusu düzenlenmiştir. Buna göre; Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Tasarım konusu ürün, (bilgisayar programları hariç) endüstriyel (makineler ) yoluyla veya elle üretilen herhangi bir nesne , birleşik bir ürün veya bu ürünü oluşturan parçaları, ambalaj gibi nesneler , birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumlarını, grafik sembolleri ve tipografik karakterlerini ifade eder. Birleşik ürün denildiğinde ise , sökülüp takılma yoluyla değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür. Tasarım, bir ürün ya da ürün parçasının görünümüdür. Dolayısıyla görünmeyen bir ürünün tasarımının tescili olanaklı değildir. Bir tasarımın elde edilmesinde harcanan dikkat, çaba, tecrübe aktarımı gibi hususların tek başına bir önemi bulunmamaktadır. Tasarımın korunması için, kaliteli, estetik, faydalı ya da işlevsel olması gerekmemektedir. Ancak, tasarım koruması talep edilen görünümün, fikri veya zihni bir emek ve çabanın ürünü olması gerekmektedir. Tasarım düşüncesi, bir üründen bağımsız olarak hukukî korumadan yararlanamaz. Tasarımın koruma görmesi için mutlaka bir üründe tecessüm etmesi gerekir. Madde 56 'da( Yenilik ve ayırt edicilik ); konusu düzenlenmiştir. Buna göre; Tasarım, yeni ve ayırtedici ise kanun korumasından yararlanır. Şayet birleşik parçalardan oluşan bir üründe, bir veya birkaç parça tasarım sözkonusu ise o parça ürüne takıldığında görünür halde ise , yenilikle beraber ayırtediciliği de varsa tasarım olarak korunması mümkün olur. Bu maddede belirtilen normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder. Bir tasarım, diğer tasarımla mukayesesinde; Eğer mesnet alınan tesçilli tasarım ise onun başvuru veya rüçhan tarihinden daha önceki bir tarihte; Mesnet alınan tesçilsiz tasarım ise onun kamuya sunulduğu tarihten daha önceki bir tarihte kamuya sunulmamış ise YENİ kabul edilir.(Yenilik kriteri) Tasarımlar bilgilenmiş kullanıcı açısından sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. Bilgilenmiş kullanıcı tasarımı mukayese ederken ; tesçilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden daha önceki bir tarihte; tesçilsiz tasarım için kamuya ilk sunulduğu tarihten daha önceki bir tarihte kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarım AYIRTEDİCİ kabul edilir. ( Ayırtedicilik kriteri) Yenilik kavramı daha çok fiili bir duruma ilişkin olup her bir somut olayda ve somut ürün yönünden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bununla birlikte yenilik unsurunun varlığı için önceden hiç bilinmeyen bir görünümün elde edilmesi veya bilinen bir görünümün değişik yorumlarla ve yaklaşımla yeniden tasarlanması olgusunun varlığı gerekir. Fikri mülkiyet hukukunda taklidin yasak, esinlenmenin ise serbest olduğu gözden uzak tutulmamalıdır. Bu olgu öğretide “yararlanma ve benzetme serbestisi ilkesi” olarak ifade edilir (...). Yenilik unsurunun tespitinde önemli olan tasarımın dış görünümdür. Görünmeyen unsurların tasarımın yeniliğine etkisi bulunmamaktadır. Buradaki Bilgilenmiş kullanıcı; tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı olarak tanımlanmaktadır. Öğretide ise bilgilenmiş kullanıcı bir uzman olmayıp, tasarım konusu ürünleri daha önce görmüş ve bu ürünlerin ne olduğunu bilebilecek bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilir. Bir tasarımın ayırt edici nitelikte olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenime göre belirlenir. Ayırt edicilik tespit edilirken ayrıntıya girilir ve detaylı inceleme yapılır. Bilgilenmiş kullanıcının nazarında, farklılığın belirgin olması aranır. Bu unsurun tespitinde dış görünüm esas alınır. Tasarım başvurusundaki tarifnamelerin bu anlamda önemi bulunmamaktadır. Zira tasarımda korunan işlevsellik değil görsel unsurdur.

Madde 57 'de (1) Kamuya sunma) konusu düzenlenmiştir. Buna göre; Ürünü sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. (kamunun bilgi erişimine sunulması ) Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. Şayet tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile 3.ncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. Madde 58 de ( Tasarımın Koruma kapsamı ve koruma dışı hâller ) konusu düzenlenmiştir. Buna göre; Tasarım sahibi kendi tasarımına benzer ancak yenilik ve ayırtedicilik yönü bulunmayan tasarım sahiplerine , kullanıcılarına yönelik kanundan doğan bütün haklarını kullanabilecektir. Burada değerlendirme yapılırken tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi de dikkate alınacaktır. Şayet tasarım koruması 5846 sayılı FSEK'de aranan şartları da taşıyorsa FSEK hükümlerine göre de korunabilir. Tasarımın Koruma kapsamı dışında olan halleri ; a) Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar. b) Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri. c) Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri. ç) ... Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamında yer alan hükümranlık alametleri ile bu kapsam dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, dinî, tarihî ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği işaretlerin, armaların, nişanların veya adlandırmaların uygunsuz kullanımını içeren tasarımlar. Yenilik ve ayırtedici olmaları şartıyla farklı veya eş birimlerden oluşan modüler bir sistemde bu birimlerin birbirleriyle sonlu veya sonsuz olarak çeşitli biçimlerde bağlantı kurmasını sağlayan tasarımlar korumadan yararlanır.", (Tasarım ) Madde 59 "(1) Tasarımdan doğan haklar münhasıran tasarım sahibine aittir. Üçüncü kişiler, tasarım sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarım veya tasarımın uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz ya da bu tasarım veya tasarımın uygulandığı ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunamaz.", Madde 77 (Hükümsüzlük)" (1) Aşağıdaki hâllerde tasarımın hükümsüz sayılmasına mahkeme tarafından karar verilir: a) 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ( Koruma kapsamı dışında olan haller) ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında ( 3 üncü madde kapsamına girmeyen gerçek veya tüzel kişilerce yapılan,tasarım tescil talepleri ) olduğu, başvurunun kötüniyetle yapıldığı ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği ispat edilmişse. b) Hak sahipliğinin başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse. c) Sonradan kamuya açıklanan aynı veya benzer nitelikteki bir tasarımın başvuru tarihi, tescilli bir tasarımın başvuru tarihinden önce ise. (2) 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (b) ve (ç) bentleri ile fikri mülkiyet haklarının yetkisiz kullanımı gerekçesiyle tasarımın bir kısmına ilişkin hükümsüzlük talebinin kabul edilmesi hâlinde, o kısmın tescili hükümsüz kılınır. Kısmi hükümsüzlük sonucunda tescilin devamı için, kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini muhafaza etmesi şarttır. " hükümleri yer almaktadır. DELİLLER ve DEĞERLENDİRME: Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalı firmanın ... sayılı tasarımın ileri sürülen delillere göre bilgilenmiş kullanıcı açısından yenilik ve ayırt edicilik (mutlak yenilik dahil) vasfı bulunup bulunmadığı, bu açıdan hükümsüzlüğü gerekip gerekmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır. Türk Hukukunda koruma görecek olan bir tasarımda bulunması gereken olumlu şartlar ; a) Yenilik, b) Ayırt edici nitelik, c) Tasarlanan ya da Tasarımın uygulandığı Ürün ve/veya Ürün Parçası ve d) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm şeklinde sıralanabilir. Tarafların dosyaya sunmuş oldukları iddia ve savunmalar , tüm delil ve belgelerin teknik bir boyutu da olduğundan mahkememizce konunun uzmanı bilirkişi heyetinden rapor alınmıştır. 09/12/2024 tarihli bilirkişi heyet raporunda ÖZETLE; "Dava konusu tabak deseni tasarımıdır. Tabaklara uygulanan desenler, çizgi, şekil, doku, renk, uygulandığı alan bakımından muhteliftir. Desenler geometrik ya da serbest olabilmekte, tabakların iç yüzüne, ortasına, kenarlarına devamlı ya da kesikli uygulanabilmektedir. Desenler simetrik ya da asimetrik yerleştirilebilmekte, tabak yüzeyi boydan boya desenle kaplanabilmektedir. Tasarımcının desenleri oluştururken kullanacağı tasarım elemanları ve ilkeleri bakımından seçenekleri geniştir. Davalı şirkete ait dava konusu tasarım “Tabak için desen” konulu tasarımdır. Mesnet gösterilen ürünler de aynı firmaya ait eski tarihli aynı ürünler olup, aynı ve/veya benzer yerlerde kullanılabilmektedir. Davaya konu tasarımların uygulandıkları ürünler açısından seçenek özgürlüğü oldukça geniş bir ürün diyebiliriz. Tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması, ürünlerin görünümündeki gelişme/farklılık olup, bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile önceki aynı tip tasarımların yarattığı genel izlenim arasında farklılık olması anlamına gelmekte ve birbirleri ile kıyaslanan tasarımların farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesi gerekmektedir. Somut olayda, bilgilenmiş kullanıcıyı, bu ve benzeri ürünlerin genel mutat özellikleri ve görselleri hakkında bilgi sahibi olan kişi daha çoğunlukla bunun üretiminde çalışan kişiler, satın alan tüketiciler ve kullanıcılar olarak varsaymak gerekmektedir. Burada bilgilenmiş kullanıcı, tasarıma konu ürünleri bilen, bu piyasayı ve benzer ürünleri tanıyan, bu tür ürünlerden satın alan, kullanan bir kimse, bu tür ürünlerin satışını yapan bir çalışan da olabilecektir. 6769 sayılı Kanuna göre tasarımın koruma şartlarından olan yenilik kavramı ile tasarımın dünyanın hiçbir yerinde daha önceden bilinmemesi anlamına gelen mutlak yenilik ilkesi benimsenmiştir. Kanunun gerekçesinde de “bir üst seviye olan mutlak yenilik kriterinin benimsendiği” açıkça ifade edilmektedir. Buna göre yenilik, tescili talep edilen tasarımın daha önceden dünyanın hiçbir yerinde bilinmemesi ve piyasaya sürülmemiş olmasıdır. Yine kanunun ifadesine göre, yeniliğin sadece küçük ayrıntılarla sınırlı olmaması, küçük ayrıntıların ötesinde esasa ilişkin, tasarımı önceki benzerlerinden ayırt etmeye yarayacak şekilde nitelikli bir yenilik olması gerekir. Kanunun gerekçesinde de ifade edildiğine göre, bilinen bir tasarımla aynı görünüm özelliklerine sahip bir tasarım yeni olmayacağı gibi tasarımın bilinen tasarımdan küçük ayrıntılarla farklılık arz etmesi de tasarımların aynı olması sonucunu doğurmaktadır. Bu konu ... tarafından tasarım başvurularında incelendiği gibi eğer ki tasarım tescil oldu ve dava açıldı ise tasarım hükümsüzlük davası yargılamalarında incelenmektedir. .... birebir aynı olmasa da benzer nitelikte geometrik desenli birçok kayda/desenli tabak ürününe de rastlanılmıştır. Mutlak yenilik kriteri için; 1. kamuya açık internet arama motoru üzerinde tarih tespit edemediğimiz için bu konunun takdirinin Sayın Mahkemeye ait olduğu ancak, 2.davalı tarafın ... (...) nezdinde 2018 ve 2019 yıllarında tescil aldığı ve bu tescillerden a-rüçhan kullanmadığı ve 6 aydan çok sonraki bir tarihte yani 2022 yılında ...’e tescil için başvurduğu, b-yine sadece kendi tasarım kayıtları ve tescilleri nedeniyle de mutlak yenilik kriterini sağlamadığı kanaatine ulaşılmıştır. SONUÇ:-davalı firmanın dava konusu ...-1,2,3,4 sıra sayılı tasarımlarının, ileri sürülen delillere göre bilgilenmiş kullanıcı açısından yenilik ve ayırt edicilik (mutlak yenilik dahil) vasfı bulunmadığı," şeklinde ifade edilmiştir. Davalı firma vekilinin yeni heyetten rapor alınması veya aynı heyetten ek rapor alınması talebi HMK 30.Maddesi kapsamında değerlendirilerek sunulan rapor denetlenebilir olduğu, içeriği de ihtisas mahkemesi hakimliğince olumlu veya olumsuz değerlendirilebilir kabul edilerek yargılama gereksiz uzamasın diye bu talep reddedilmiştir. GEREKÇE: Tarafların iddia ve savunmaları, sunulan delil ve belgeler, dava konusu tasarımlar , ürünlerin kullanımına ait arama motoru görselleri, bilirkişi heyet raporu ve dosya içeriği birlikte değerlendirildiğinde; Davalı firmanın ... sayılı tasarımın ileri sürülen delillere göre bilgilenmiş kullanıcı açısından yenilik ve ayırt edicilik (mutlak yenilik dahil) vasfı bulunmadığından hükümsüzlüğü talep edilmiştir. Teknik boyutu karşısında konunun uzmanlarından oluşan Uyap'ta kayıtlı bilirkişi heyetinin sunduğu 09/12/2024 tarihli raporda geçen "Dava konusu tabak deseni tasarımıdır. Tabaklara uygulanan desenler, çizgi, şekil, doku, renk, uygulandığı alan bakımından muhteliftir. Desenler geometrik ya da serbest olabilmekte, tabakların iç yüzüne, ortasına, kenarlarına devamlı ya da kesikli uygulanabilmektedir. Desenler simetrik ya da asimetrik yerleştirilebilmekte, tabak yüzeyi boydan boya desenle kaplanabilmektedir. Tasarımcının desenleri oluştururken kullanacağı tasarım elemanları ve ilkeleri bakımından seçenekleri geniştir. Davalı şirkete ait dava konusu tasarım “Tabak için desen” konulu tasarımdır. Mesnet gösterilen ürünler de aynı firmaya ait eski tarihli aynı ürünler olup, aynı ve/veya benzer yerlerde kullanılabilmektedir. .... birebir aynı olmasa da benzer nitelikte geometrik desenli birçok kayda/desenli tabak ürününe de rastlanılmıştır. Davalı tarafın ... (...) nezdinde 2018 ve 2019 yıllarında tescil aldığı ve bu tescillerden a-rüçhan kullanmadığı ve 6 aydan çok sonraki bir tarihte yani 2022 yılında ...’e tescil için başvurduğu, b-yine sadece kendi tasarım kayıtları ve tescilleri nedeniyle de mutlak yenilik kriterini sağlamadığı " şeklinde tespit ve görüşlere aynı gerekçeler iştirak edilerek davalıya ait ... nolu ... sıra sayılı tasarımların daha önce kamuya sunulduğu ve 12 aylık rüçhan süresine uyulmadığından mutlak yenilik kriterini sağlamadığı kanaatiyle davanın kabulüne karar verilmesi gerekmiştir. H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere ; 1-Davanın KABULÜNE, 2-Dava konusu ... nolu ... sıra sayılı tasarımların hükümsüzlüğüne, sicilden terkin edilmesine, karar kesinleştiğinde ... müzekkere yazılmasına, 3-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 615,40 TL maktu karar harcından peşin alınan 269,85 TL'nin düşümü ile bakiye 345,55 TL'nin davalıdan tahsiliyle Hazine'ye gelir kaydına, 4-AAÜT uyarınca 40.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsiliyle davacıya verilmesine, 5-Davacının yaptığı; 17.800,00 TL bilirkişi ücreti, 125,00 TL tebligat ücreti, 269,85 TL ilk harç masrafı olmak üzere toplam 18.194,85 TL yargılama giderinin davalıdan tahsiliyle davacıya verilmesine, 6-Karar kesinleştiğinde arta kalan gider avansının yatıran tarafa iadesine Dair verilen karar taraf vekillerinin yüzüne karşı, 6100 sayılı HMK 341 ila 345 inci maddesine göre tebliğden itibaren 2 haftalık süre içinde mahkememiz aracılığı ile ... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf kanun yoluna dilekçe ile başvurulabileceğine yönelik karar okunup açıklandı.29/01/2025

Katip ... Hakim ... ✍e-imzalıdır ✍e-imzalıdır