İlk Derece Mahkemesi 2022/593 E. 2024/1047 K.

T.C.

İZMİR

3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/593 Esas

KARAR NO : 2024/1047

DAVA : Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 15/07/2022

KARAR TARİHİ: 26/12/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVACININ İSTEMİNİN ÖZETİ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkil ile davalı arasında ... Profil Üretimi konusunda anlaşma yapıldığını, bu anlaşma çerçevesinde çeşitli konularda danışmanlık hizmeti alınması hususunda mutabakata varıldığını ve 08.12.2021 tarihli iş emrinde özellikleri yer alan... makinası imal edilmesinin davalı tarafından müvekkile taahhüt edildiğini, davalıya 15.000,00 USD ön ödeme yapıldığını ancak taahhüt edilen makinanın bobin rafı, kılavuz levhaları ve sahpası, soğutma sehpası, caterpıllar çekici, kesici, rulo ürün sehpası gibi tslim edilen bazı ekimanların 2.el olduğu görülerek davalıya bildirildiğini, makinanın çalıştığı günden itibaren istenilen verimliliği sağlamadığından taahhüt edilen özellikte bir ürün yapılamadığının, davalının ... transfer edilmesi bir yana müvekkilin sahip olduğu düzeyde temel reçine bilgisine sahip olmadığının ortaya çıktığını, bu durum için davalı ile yapılan görüşmelerde anlaşma sağlanamadığından bunun üzerine Torbalı Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/22 D.İş sayılı dosyasında bilirkişi incelemesi yaptırıldığını ve bilirkişi heyetinin raporunda cihaz üzerinde bulunan redüktör, motor vb. ekipmanların 2012-2013 yıllarına ait cihazlar olduğunun, ana kasasının boyanmış olduğunu, bazı tahrik sistem ve kumanda pano etiketlerinin boya ile kapatılmış olduğunu, boru kesme işinde kullanılan tezgahın boyanmış ve testerenin demir değil beton kesmede kullanılan testere olduğunun tespit edildiğini, kompozit boruların istenilen kalitede üretilemediğini, boruların ağız kısmında çapak kaldığının tespit edildiğini alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davalıya Karşıyaka 2.Noterliğinin 15.03.2022 tarih ve ...yeviye numarası ile davalıya yapılan ödemenin iadesi talep edilmesine rağmen geri ödeme yapılmadığını bu nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 500,00 USD'nin fiili ödeme günündeki efektif satış kuru üzerinden dava tarihinden başlyacak şekilde işleyecek en yüksek mevduat faiz oranı üzerinde tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davanın Islahı; Davacı vekili 24/10/2024 havale tarihli dilekçesi ile dava dilekçesi ile talep edilen 500-USD alacağı bilirkişi raporu doğrultusunda 15.000 USD olarak talep ettiklerini, 15.000 USD alacağın aynen veya fiili ödeme günündeki efektif satış kuru üzerinden dava tarihinden tahsil tarihine kadar işleyecek en yüksek mevduat faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, talep konusu bedel üzerinden harç ikmal edilmiştir.

DAVALININ SAVUNMASININ ÖZETİ:

Davalı tarafa usulüne uygun dava dilekçesi tebliğine rağmen, yasal cevap süresi içinde cevap dilekçesi ibraz edilmediği anlaşılmıştır.

Davalı vekili tarafından cevap süresi geçtikten sonra sunulan beyan dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket ile davacı şirket arasında imzalanmış olan Danışmanlık ve Makine Satış Sözleşmesinde müvekkilinin kendisinden beklenen şartları gereği gibi yerine getirdiğini, hem sözleşmeden hem de taraflar arasındaki 28.12.2020 tarihli mail yazışmalarından da anlaşılacağı üzere müvekkilinin yaptığı hizmetler karşılığında 40.000 USD makine bedeli ve 20.000 Dolar danışmanlık bedeli talep ettiğini, ayrıca Sözleşmenin 3.2 nolu maddesi Hükmüne karşın müvekkil şirkete 21.01.2021 tarihinde sadece 15.000 USD ödendiğini, müvekkilinin 70.800 USD alacağı bulunduğunu, davacı tarafın bu bedeli ödemediği açık olmasına rağmen davacının bu davayı neden ikame ettiğinin anlaşılamadığını, davacı şirketin üzerine düşen edimi yerine getirmeyerek sözleşmede belirlenen ödemeyi yapmadığını, müvekkil şirkete zarar verdiğini, zararın tespitinin yapılabilmesi için dosyanın bilirkişiye gönderilmesini talep ettiklerini, davaya cevap dilekçesinin süresi içerisinde sunulmamış olması ihtimalinde işbu dava yönünden iddiaların inkarı kapsamında delillerin Mahkemece değerlendirilmesi gerektiğinin Yargıtay İçtihatlarınca da sabit olduğunu beyanla davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER:

1-Ticaret Sicil Müdürlüğü Kayıtları

Taraf şirketlere ait ticaret sicil kayıtları ilgili müdürlüklerden celp edilerek dosyamız arasına alınmıştır.

2-21/01/2021 tarihli Danışmanlık ve Makine Satış sözleşmesi ve ekleri (08/12/2021 tarihli iş emri, ... ürün sertifikası, toplantı tutanağı, mail yazışmaları, ödeme dekontu)

3-Karşıyaka 2.Noterliğinin 15/03/2022 Tarih ... yevmiye nolu ihtarnamesi

4-Banka kayıtları

Mahkememizce ... Bankası A.Ş. Ege Ticari Şubesine müzekkere yazılarak; davacı şirket hesabından davalı şirkete yapılan ödemelere ilişkin hesap hareketleri celp edilerek dosyamız arasına alınmıştır.

5-Torbalı Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/22 D.iş sayılı dosyası

UYAP üzerinden celp getirtilerek dosyamız arasına alınan dosyanın incelenmesinde; talep edenin dosyamız davacısı, aleyhinde tespit istenenin dosyamız davalısı olduğu,

Talep eden vekili tarafından sunulan 24/02/2022 tarihli talep dilekçesinde; müvekkili şirketin kompozit teleskobik direk üretim süreci ile ilgili yaşadığı sıkıntı ve problemleri davalı ile paylaştığını, makinesini ve kalıplarını davalıya göndererek ihtiyaçlarını tam anlamıyla karşılamakta olan ... firmasına ait profillere eşdeğerde ürün üretiminin sağlanması hususunda müzakereler yürütüldüğünü, müvekkili firmaya ait ... makinesinin davalı tarafından danışmanlığı verilecek pultrüzyon makinesine entegrasyonu hususunda davalı tarafından müvekkiline teklif iletildiğini, müvekkili ile davalı arasında ... kompozit profil üretimi konusunda anlaşmaya varıldığını, 08/12/2021 tarihli iş emrinde pultrüzyon makinesi imal edilmesi davalı tarafından müvekkiline taahhüt edildiğini, taraflar arasında varılan anlaşma gereğince müvekkili tarafından davalıya 21/01/2021 tarihinde 15.000,00 USD avans olarak ön edeme yapıldığını, ancak davalı tarafından üstlenilen edimlerin yerine getirilmediği, müvekkilinin talep ve isteklerinin karşılanmadığı ve davalıya e-posta kanalıyla bildirimde bulunulduğunu, bu nedenlerle müvekkili firmaya ait makineye davalı tarafça takılan ilave kısım/parçaların; 2. El olup olmadığı, taraflarca anlaşılan kalite ve özellikte olup olmadığı, ... firmasına ait referans direk kalitesinde teleskobik direk için kullanılacak kompozit boru üretiminin davalı tarafından yapılıp yapılmadığı, davalı tarafından müvekkiline gönderilen numune boruların istenilen özellik ve kaliteye sahip olup olmadığı, ... firmasına ait referans kalitesine sahip olup olmadığı, davalı tarafça gönderilen numune boruların yerde yuvarlama sonucu zıplamalar/yumurtalaşma problemi olup olmadığı, kullanılan malzemelerin uygun olup olmadığı, ... firmasına ait referans olarak gönderilen ürünün teknik özelliklerini (çekme basma dayanımı yüzel kalitesi vb) karşılayıp karşılayamadığı, ... kalitesine uygun şekilde (mukavemet, ağırlık, yüzey pürüzsüzlüğü vb.) üretilip üretilmediği, iç ve dış yüzey kalitesinin bozuk olup olmadığı, taahhüt edilen seviyede olup olmadığı, ... firmasına ait davalıya verilen profillere eşdeğer ürün üretimi yapılıp yapılamadığı, davalı tarafından taahhüt etmiş olduğu ... firması değerlerine erişmek için yeterli teknoloji ve donanımın aktarılmış olup olmadığı hususlarının uzman teknik bilirkişilerce yapılacak keşif ve inceleme ile tespitinin talep edildiği;

Mahkemece yapılan 02/03/2022 tarihli keşfe binaen aldırılan 06.03.2022 tarihli bilirkişi heyet raporunda; yerinde yapılan incelemelerde; talep eden ... Savunma Sistemleri Teknik Tekstil San.ve Tic. A.Ş.'ne ait işyerinde 02/03/2022 tarihinde yapılan keşifte makine üzerinde yapılan incelemede redüktör, motor vb. ekipmanların 2012-2013 yıllarına ait 2.el cihazlar olup, ana kasasının boyanmış olduğu, makine üzerinde bazı tahrik sistem ve kumanda pano etiketlerinin boyanmış ve üretici firma isminin kapatılmış olduğu, üretimi yapılan boruların kesme işleminde kullanılan tezgahında boyandığı, boru kesme işlemini yapan testerenin kalın uçlu beton kesmede kullanılan testere olduğu tespit edildiği, üretimi yapılan boruların orjinalinde iç yüzeylerin pürüzsüz bir reçine ile kaplı olduğu ve dış yüzeyinin ise pürüzsüz olduğu, boru düz satıh üzerinde yuvarlandığında düzgün bir şekilde yuvarlandığı görüldüğü, buna karşın karşı tarafça üretilen kompozit boruların iç yüzeyinin pütürlü,dış yüzeyinin gerekli düz ve pürüzsüz olmadığı, düz satıhta düzgün yuvarlanmadığı görüldüğü, kesimi yapılan boruların ağız kısımlarıda desterenin kesim sonrası çapak bıraktığı, görsel olarak kompozit boruda kullanılan reçine kalınlığının ve ... firmasına ait ürünün teknik özellikleri ile üretilen ürünün teknik özellikleri labratuvar ortamında belirlenebileceği, üretimi yapılan kompozit boru ile ... firması tarafından üretilmiş olan boruların aynı özelliği taşımadığı, iç kaplamasında kullanılan reçinenin düzgün olmadığı, dış yüzeyinin pürüzsüz ve düz olmadığının görsel incelemelerde anlaşıldığının, rapor edildiği görülmüştür.

6-Davalının isticvabı

Mahkememizce davaya konu 21/01/2021 tarihli Danışmanlık ve Makine Satış sözleşmesi isticvap davetiyesi ile davalı şirkete usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş, davalı şirket yetkilisinin isticvap celsesine katılmadığı anlaşılmıştır.

7-Tanık Beyanı

Mahkememiz 23/03/2023 tarihli celsesinde dinlenen davacı taraf tanığı, ...; "ben davacı şirkette çalışmaktayım. Tedarik zinciri yöneticisi olarak çalışıyorum. Şirketimizin üretmiş olduğu gizleme ağları vardır. Biz araç üzerine gizleme ağı üretimi yapıyoruz. Bu gizleme ağının muhteviyatı olan teleskobik direği istenilen kalitede yurt içinde bulamadığımız için üretimini kendimiz davacı şirket olarak yapma kararı aldık. Burada baz aldığımız ürün ... markalı teleskobik direk örneğiydi. Bu alanda faaliyet gösteren davalı şirket ile anlaştık. Anlaşma neticesinde davalı şirket bu teleskobik direğin aynı nitelik ve kalitede üretebileceğini söyledi. Bunun üzerine 60.000 usd bedelli bir sözleşme imzalandı. Hatırladığım kadarıyla 4 maddelik sözleşmede makinenin hattının kurulması, Üretim sürecinin aktarılması, yerinde 4 aylık eğitim gibi hususlar vardı. Davacı şirket tarafından 15.000 usd avans ödemesi yapıldı. Çalışmaya başlanıldı. Uzun bir süre davalı tarafından direğin yapılması beklendi. Bunun için davalının üretim yaptığı İstanbul adresindeki yerine kontrole gidildi. Kurulum önceden kendi yerlerinde yapılacak çalıştırılacak, doğru ürün çıkartılacak daha sonra makine davacı şirkete teslim edilecekti. Davalı şirketin yerinde yapmış olduğumuz ürün incelemelerinde son ürüne istediğimiz nihai ürüne ulaşamadığımızı gördük. Ancak davalı şirketin ısrarı üzerine üretim hattının davacının alanına taşınması ve orrada çalışanların yapılıp istenilen ürüne ulaşılacağının garantisi verildi. Makine davacı şirkete kuruldu. Gelen makinenin 2.el makine ve ekipmanlarından oluşuyordu. Kurulumdan sonra 2-3 gün boyunca aktarım hizmeti oldu. Ancak bunun sonucunda da istenilen ürüne ulaşılamadı. Teleskobik borunun yüzey kalitesi , mukavemeti istenilen şekilde çalışmadığını tespit ettik. Davalı firma ile daha sonra iyi niyet göstermesi bir anlaşma teklifinde bulunduk ancak bu kabul edilmedi. Benim bilgim bundan ibarettir." şeklinde beyanda bulunmuştur.

8- Tarafların ticari defter ve kayıtları

9-Keşif ve Bilirkişi raporları

i)Davalı şirket ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmak suretiyle SMMM bilirkişiden aldırılan 21/07/2023 havale tarihli raporda özetle; yapılan incelemelerde, davalı şirketin 2021 ve 2022 yılına ait Açılış- Kapanış Tasdiki zorunlu olan Yevmiye Defteri ve Defter-i Kebir e-defter olarak tuttuğu, Envanter Defterlerini Açılış Noter Tasdiklerinin de süresinde yapıldığı, TTK 85 md ve HMK 222 maddesi uyarınca sahibi lehine delil vasfına haiz olabileceği kanaatinin oluştuğunu,

Davalı şirketin, davacı şirketin gönderdiği ön ödeme olan 15.000,00 USD yi 21/01/2021 tarihinde kayıtlarına aldığı, 31/03/2021 tarihinde Kur Değerlemesi yaparak USD borcunu güncel TL olarak kayıtlarına tuttuğu, 15/02/2022 tarihinde Davacı'ya 60.000,00 USD + KDV = 70.800,00 USD olan 960.203,76 TL tutarında... nolu e-fatura ile Ticari Fatura düzenlediği,

Davalının, davacı ile ilgili Cari Hesabını TCK11494 Hesap Kodu ile ... Savunma Sistemleri A.Ş cari hesap adı ile kayıtlarını tuttuğu ve Cari Hesap Bakiyesinin 15/02/2022 tarihi itibari ile 835.313,76 TL. ve 55.800,00 USD Borç Bakiyesi verdiği (o tarihten itibarende kur değerlemesi yapmadığı) görülmekte olduğu,

Davalı şirketin, 2022 yılı Şubat dönemine ait BS formunu bağlı olduğu Yenikapı Vergi Dairesine beyanı süresinde verdiği ve beyanname üzerinde "BS bildirimi boş olarak verilmiştir" olarak belirtildiği, bilindiği gibi 25.01.2021 tarihinde 31375 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No:396)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 523) ile 01.07.2021 tarihinden itibaren uygulanmak üzere, e-Belge (e-Fatura e-Arşiv Fatura ve e-smm) olarak düzenlenen belgeler, Form BA ve Form BS bildirimlerine dahil edilmeyeceği, rapor edilmiştir.

ii)Mahkememizce, taraflar arasında "... Kompozit Profil Üretimi" konusunda bir anlaşma olup olmadığı, var ise anlaşma gereğince davacının davalıdan belirtilen şartlarda ürün üretilmesi karşılığında "... Transferi, Pultrüzyon ve ... üretim yöntemi tecrübe aktarımı, ... firmasına ait verilen profillere eşdeğer üretimi, ... tesislerinde kalifiye usta eğitimi, Makine işletme talimatı paylaşımı, Makine kurulumu sonrası 4 ay boyunca yerinde teknik destek, Deneme üretimleri için hammadde temini, Profil Test raporları ve ürün geliştirme desteği, Pultrüzyon Profil Kullanım alanları raporu ve kullanılacak hammadde raporu ana başlıklarından oluşan danışmanlık hizmeti alınması konusunda mutabakata varılıp varılmadığı, ayrıca 08/12/2021 tarihli iş emrinde özellikleri yer alan Pultrüzyon Makinesi imal edilmesinin davalı tarafından davacıya taahhüt edilip edilmediği, tüm bu işler karşılığında davacının davalıya avans ödemesi yapıp yapmadığı, yapmış ise miktarı, davalının edimlerini yerine getirip getirmediği, getirmemiş ise davacının ödediği bedeli davalıdan talep edip edemeyeceği, edebilecekse miktarı hususlarında davacı taraf ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmak suretiyle SMMM bilirkişi, Makine Mühendisi bilirkişi ve Nitelikli Hesap Uzmanından oluşan bilirkişi heyetinden aldırılan 15/12/2023 havale tarihli raporda özetle;

Dosyaya ibraz edilen bilgi, belge, fotoğraflar, tespit dosyası, sözleşme ile pultrüzyon makineye ait detaylı bilgileri içeren 08.12.2021 tarihli İş Emri ve bilgiler Teknik olarak irdelenip, incelendiğinde;

Davalının, 15.02.2022 tarihli ... sıra nolu 70.800,00-USD e-faturasının, davacı tarafından kayıtlarına işlenmemiş olduğu, davacı kapanış kayıtlarında, 31.12.2022 tarih 320.01.00877 Satıcılar hesap kodu borç kısmında, davalı ... Kompozit Temsilcilik İç Ve Dış. Tic. Ltd. Şti 'ne 217.125,35-TL fazla ödemenin şüpheli ticari alacaklara virman yapıldığı,

Davalı şirketin davacı şirketin işyerinde kullanılmak üzere imal ederek teslim ettiği Pultrüzyon Makina tarafından üretilen kompozit boruların taahhüt edilen ... firmasının eşdeğer ürün üretimi gibi olmadığı, makine üzerine takılmış olan redüktör,motor vb. ekipmanların 2012-2013 yıllarına ait 2.el cihazlar olduğu,ana kasasının boyanmış olduğu, makine üzerinde bazı tahrik sistem ve kumanda pano etiketlerinin boyanmış ve üretici firma isminin kapatılmış olduğu,üretimi yapılan boruların kesme işleminde kullanılan tezgahın boyandığı,boru kesme işlemini yapan testerenin kalın uçlu beton kesmede kullanılan testere olduğu,üretimi yapılan boruların orjinalinde iç yüzeylerin pürüzsüz bir reçine ile kaplı olduğu ve dış yüzeyinin ise pürüzsüz olduğu,boru düz satıh üzerinde yuvarlandığında düzgün bir şekilde yuvarlanabildiği,ancak davalı şirket tarafından üretilen kompozit boruların iç yüzeyinin pütürlü,dış yüzeyi gerekli düz ve pürüzsüz olmadığı,düz satıhta düzgün yuvarlanmadığının, kesimi yapılan boruların ağız kısımlarıda desterenin kesim sonrası çapak bıraktığı, kompozit boruda kullanılan reçine kalınlığının ... firması tarafından üretilmiş olan boruların aynı özelliği taşımadığı,iç kaplamasında kullanılan reçinenin düzgün olmadığı, dış yüzeyinin pürüzsüz ve düz olmadığından, davalının, davacı makinasına, kısımlar/parçalar ilav ederek ürettiği makinanın taahhüt edilen özellikte bir makina olmadığı,

Davalı şirketin davacı şirketin teslim ettiği makinaya, davacı işyerinde kullanılmak üzere ek kısımlar/parçalar ilave ederek imal edip teslim ettiği Pultrüzyon Makina tarafından kompozit boruların imalatını sağlayacak ve taahhüt edilen makinanın mevcut hali hiçbir şekilde verimli bir üretim yapmak için kullanılamayacağı,üretim ve zaman kaybına neden olabileceği sebebiyle istenen özellikte kompozit boruların imal edilemeyeceğinden makinaya davalının ilave ettiği kısım ve parçaların mevcut hali ile davalıya iade edilmesi gerektiği,

Yine davalının teknik bilirkişi tespitlerine ve sonuçta çıkan ürüne göre, davalı taraf davacı tarafa, sözleşmenin amacına uygun malzeme üretebilecek bir makine ile malzeme, proses, işletme, teknik ve üretim bilgisi verebilmiş gözükmemektedir. Davalı tarafın edimleri, davacının sözleşme ile amaçladığı yararı elde edemediği, ... konusu edimlerin ve makinanın sözleşme ile istenilen nitelikte ürünleri sağlamaya uygun hale getirilemediği veya bu şekilde işletilmesinin sağlanamadığı, dolayısıyla davalı edimlerinin ayıplı olabileceği, ayıbın yazışmalara göre, malzeme tartışmaları ve know-how süreci devam ederken, hem de davalı yüklenicinin garanti vermeyi taahhüt edip, garanti detaylarının belirlenmediği süreçte meydana gelmesi, davalı edimlerinin eser meydana getirme unsurunu da içerip, kendine özgü know-how sözleşmesi niteliği de bulunduğu gözetildiğinde, aktarımların bir işe yaramadığının da süreç içinde ürünlerle belli olabileceği, dolayısıyla e-posta yazışmalarındaki istenilen ürünün elde edilemediğine dair yazışmaların edimli ayıbın ihbarı niteliğinde değerlendirilebileceği görülmekle, davalının edimleri ve ilave kısım/parçalarla geliştirdiği makine davacı için kabul edilebilir gözükmemekle, davacının sözleşmeden dönebileceği hususunun taktirlerde olabileceği, sözleşmeden dönme halinde davacının makinesine ilave kısım ve parçaları, davalının ise tahsil ettiği 15.000-ABD dolarını iade etme durumunda kabul edilebileceği, rapor edilmiştir.

iii)Mahkememizce, kök raporu tanzim eden daha önce görevlendirilen bilirkişi heyetine, bir kimya mühendisi (polimer ve kompozit alanında uzman) bilirkişi ile bir metalürji mühendisi eklenerek, mahallinde 24/06/2024 tarihinde keşif icrasına, keşfe makine mühendisi, metalürji mühendisi ve kimya mühendisinin katılmasına, diğer bilirkişilerin rapor tanzimi esnasında ek rapor düzenlenmesi hususunda görevlendirilmelerine karar verilerek bu kapsamda bilirkişilerden;

-Taraflar arasında düzenlenen sözleşme konusu olan ve 08/12/2021 tarihli iş emrinde özellikleri yer alan pultrüzyon makinesinin iş emrinde belirtilen özellik ve nitelikleri taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi, iş emrindeki makineye ilişkin hangi işlemlerin yapılıp hangilerinin yapılmadığının tespit edilmesi,

-Delil tespiti dosyasındaki rapor ile makinenin fiili durumu da değerlendirilerek makine üzerinde ikinci el parça kullanılıp kullanılmadığı ve ikinci el parça kullanımının davacının makineden beklenen kullanım amacını engelleyip engellemeyeceği, bu durumun makinenin 08/12/2021 tarihli iş emrinde belirtilen özellikleri taşımasını ve taahhüt edilen ... firmasına ait profillere eşdeğer ürün üretimini engelleyip engellemediğinin açıklanması,

-Delil tespiti dosyasındaki rapor da değerlendirilerek makine tarafından üretilen profillerin dosya içerisinde bulunan ve sözleşme kapsamında davalı tarafından taahhüt edilen ... ürünün özelliklerini ve teknik değerlerini taşıyıp taşımadığının irdelenmesi, (bu yönde laboratuvar analizinin gerekli olduğuna bilirkişiler tarafından kanaat getirilir ise yapılan keşifte numune boruların aldırılmasına, keşiften sonra bilirkişiler tarafından teknik incelemenin yapılabileceği laboratuvar ve analiz fiyatının ne olacağı konusunda araştırma yapılarak Mahkememize bilirkişilerce talep ve beyanda bulunulmasına, bilirkişilerin analizin gerekli olduğu kanaatine varmaları halinde analiz sonuçları sunulana kadar raporlarını ibraz sürelerinin uzatılmasına, test sonucunun elde edilmesinden sonra raporun sunulmasına),

-Makine tarafından ... firmasına ait profillere eşdeğer ürün üretiminin yapılamadığı iddiasının değerlendirilmesi yönünden, üretimin yapılamamasının makinedeki ayıptan mı, kullanılan kompozit hammaddeden mi, ustalık eksikliğinden mi kaynaklandığının irdelenerek denetime elverişli biçimde dayanakları da gösterilerek ortaya konulması,

- Taraf vekillerinin kök rapora itirazlarının değerlendirilmesi ve yukarıda yapılacak tespitler doğrultusunda kök rapordan ayrışılıp ayrışılmadığı, ayrışıldı ise hangi sebeplerden dolayı ayrışıldığının açıklanması hususlarında rapor tanzimi istenilmiş, bilirkişi heyeti tarafından keşif icrası sonrası tanzim edilen 21/08/2024 havale tarihli raporda özetle;

Kök raporda belirtildiği üzere, taraflar arasındaki sözleşmenin bir know-how sözleşmesi olup, eser sözleşmesi olmadığı, sözleşme ile amaçlananın, belirtilen özelliklerde mamül üretme altyapısına ve yeteneği/teknolojisine davacı iş sahibinin kavuşturulması olup, davalı ise sözleşme konusu mamül üretme teknolojisine/yeteneğine ve üretme altyapısını kurma yetkinliğine sahip olduğunu iddia eden taraf olarak bu konuda bilgi, imkan ve teknoloji transferi ile üretime dair makine kurulumu ile yetenek naklini taahhüt etmekte olduğu, bu bakımdan ana amaç hedeflenen özelliklerde kabul edilebilir özelliklere haiz mamül üretim yetenek ve altyapısına kavuşmak olmakla, davalının edimini yerine getirme borcu, davacı tarafı, tam anlamı ile sözleşmede belirlenen özelliklerde mamül üretme bilgisine ve yeteneğine ulaştırmakla sona ereceği, davacı iş sahibinin bu bilgi/yetenek/altyapıya kavuşturulmaması halinde know-how transferinin yerine getirildiğinin kabulünün mümkün olmayacağı, bu bakımdan know-how unsurunu içeren bir sözleşmede esas önemli ana edimin, istenilen üretim için gerekli bilgi/yetenek/altyapıya ulaşılması olduğunu söylemek mümkün iken aksi halde edimin ifa edildiğinin kabulünün de mümkün olmayabileceği,

Makine Mühendisi bilirkişi tarafından, davalı şirketin davacı iel yapmış olduğu sözleşme gereği imal etmesi gereken kompozit boruların üretimini yapacak makinanın üretim yapmadığı ve atıl olarak üretim alanında olduğu, mevcut hali ile de üretim yapabilmesinin mümkün olamayacağı görüldüğünün tespit edildiği, davalının imal ettiği iddia edilen makinanın ilave kısım ve parçaların mevcut hali ile davalıya iade edilmesi gerektiği, davacının makinesine ilave kısım ve parçaları, davalının ise tahsil ettiği 15.000 ABD Dolarını iade etme durumunda kabul edilebileceği kanaatine varıldığı,

Kimya Mühendisi bilirkişi tarafından, kompozitlerden yapılan yeni malzemelerin askeri araçları ve hatta askerleri radar, sonar ve hatta çıplak gözle görülemez hale getirebilmekte olduğu, nitekim keşif sırasında yapılan incelemede davacı şirketin insanları veya nesneleri IR görüşünden neredeyse tamamen gizleyebilen bir tekstil pelerini geliştirmeyi hedeflediğinin anlaşıldığı,

Kompozit malzeme olan metamateryallerin geliştirilmesi, askeri teknolojide, özellikle de sensörlerden, hatta insan gözünden saklanma yeteneğinde çarpıcı ilerlemelere yol açabilmekte, elektromanyetik spektrumu manipüle etmek için tasarlanmış bazı kompozitler, tanklara ve zırhlı araçlara, sonar tarafından tespit edilemeyen denizaltılara ve gelişmiş arayıcı ve yönlendirme sistemlerini "görünmez" hale getirebildiği, neredeyse tüm sensörlerin yansıyan enerjinin yansımasını veya emilimini ölçtüğü, meta malzemelerden yapılmış aynı nesnelerin sıfıra yakın yansıma ve soğurma elde edebildiği, bunun sonuçlarının çok büyük meta malzemelerden yapılmış bir tank, uçak, denizaltı ve hatta asker üniforması bile radar dalgalarına, sonar dalgalarına ve hatta ışığa karşı görünmez olduğu, bu nedenlerle söz konusu kompozit malzeme hamurunun sıcaklık, çekme vb süreçlerinin yüksek hassasiyet gerektirdiği, Mahkeme heyetiyle birlikte gerçekleştirilen keşif sürecinde Davacı şirket yetkilisinin; Daha önce üretilmiş ve hatalı olduğu iddia edilen boruları saklamadıklarını beyan ettiği, bu nedenle dava konusu sorunlu makinede üretilmiş kompozit borularla üretim hattında stoklanmış olan orijinal kompozit boruların görsel veya kimyasal kıyaslaması yapılamadığı, ancak davalı şirketin kompozit boru imal etmek amacıyla davalı tarafından kendilerine teslim edilen ve keşif mahallinde bulunan makine görsel olarak incelendiğinde kompozit boruların iç içe geçecek şekilde bir boru çekme işlemini yapacak hassasiyette olamayacağı ve keşif mahallinde çalışmadığı görülen makinanın bu denli hassasiyet gerektiren malzeme üretiminde kullanılacak düzeyde bir makine olamayacağı görsel olarak tespit edildiği,

Metalürji Mühendisi bilirkişi tarafından, Orijinal ve üretilen kompozit borular yan yana getirilerek yapılan görsel kontrolde; orijinal boru içerisinde kullanılan reçinenin gayet düzgün işlendiği, dış yüzeyinin pürüzsüz olduğu, üretilen boruda ise çap olarak aynı olmasına rağmen, iç yüzeyinde kullanılan reçinenin düzgün olmadığı, dış yüzeyinin ise pürüzlü olduğu görülmüştür. ... firmasına ait ürünün teknik özellikleri ile üretilen ürünün teknik özelliklerinin ( mukavemet, ağırlık, yüzey pürüzsüzlüğü vb. ) net olarak anlaşılabilmesi için laboratuar ortamında test edilmesinin daha uygun olacağı kanaatine varıldığı, yapılan incelemeler sonucu; Karşı tarafça üretimi yapıldığı belirtilen makinenin 2. el makine olduğu, makine üzerinde kullanılan motor, redüktör vs.nin üretim tarihlerinin 2012 - 2013 yılı olduğu, makine kumanda panosu altındaki üretici firma etiketinin boyanmış olduğu tespit edildiği, üretimi yapılan kompozit borunun, ... firmasınca üretilmiş olan kompozit boru ile aynı özellikleri taşımadığı, iç kaplamasında kullanılan reçinenin düzgün olmadığı, dış yüzeyinin pürüzsüz ve düz olmadığının rapor edildiği,

Bu halde davalı tarafın ... sözleşmesinin gereklerini yerine getirmediği, gerekli özelliklerde mamül üretme, teknolojisi, altyapısı ve bilgi/yeteneğine davacıyı kavuşturamadığı, ürünün istenilen özelliklerde ve kalitede olmadığı gibi , sözleşme sürecinin ... süreci olmakla, ürün üretme çabası içinde sözleşmenin taraflarının zaten her aşama bir arada olduğu, bu bakımdan süreçte/denemelerde speclere uygun mamül elde edilemediğinin beraberce görüldüğü, iki tarafça da durumun müşahade edildiği, hatta kök raporda belirtildiği üzere, amacın elde edilememesine rağmen durumun bildirilerek AR GE olarak devam edilebileceğinin belirtildiğinin önceki raporda da ifade edildiği, bu bakımdan karşı taraf hesabına Ar-Ge Sözleşmesi ise tarafların daha önce kısmen veya tamamen bilmediği, tecrübe sahibi olmadığı bir husus bakımından, malzeme, hammadde, işleme, işlem , sistem, işletme vs hususları araştırma ve geliştirme ve sonucunda bilgi, tecrübe, ...'ı ve geliştirilen şeyi (lisansı, hakları ile) veya bu unsurlardan bir kaçını devretme yükümlülüğüne karşın, karşı tarafın ödeme veya başka şekilde karşı edimde bulunma yükümlülüğü altına girdiği sözleşme türü olarak yine kendine özgü sözleşme olarak tanımlanabileceği, Ar-Ge sözleşmesinin sonucunda araştırma, geliştirme edimini yüklenenin borcu belli bir kesin sonuca dair belirlenebileceği gibi, sadece ucu açık, kesin bir sonuca yönelik olmayacak şekilde, araştırma, geliştirme çabasına yönelik de olabileceği, Taraflar kendine özgü bir sözleşme türü olan bu sözleşmenin içeriğini de sözleşme serbestisi içerisinde doldurabilecek oldukları, bu bakımdan ..., bilinen sahibi olunan şeylerin aktarımı iken, ... bilinmeyen sahibi olunmayan bilgi, teknik, işlem, malzeme, hammadde proses ve üretim bilgisi gibi hususların karşı tarafa aktarılmak üzere araştırılıp, geliştirilerek aktarım hususlarını kapsayacağı,

Tarafların dosyadaki beyanlarında, faturalarında ve yazışmalarında sözleşme ilişkisini ve 08.12.0211 tarihli İş Tanımı belgesi içeriğini kabul etmiş gözükmekte oldukları, buna göre, taraflar arasındaki ... sözleşmesi ... Makine İmalatı, ... firmasının ürettiği profillere eşdeğer ürün üretimi, makine kurulumu hususlarına yönelik üretim, işletme, malzeme, geliştirme, yöntem, teknoloji, personel ve teknik destek vs unsurlarını kapsar gözükmekte olduğu, Pultrüzyon Makine Maliyeti kısmında ise parça kalemleri tanımlarının yapılmış gözüktüğü, taraflar arasındaki yazışmalara göre, davalı taraf davacının teslim ettiği makineye aksamlar, teferruatlar ekleyerek, belirtilen malzemeleri/profilleri üretebilecek makine haline getirip kurup teslim etmeyi kabul etmiş, yine 29.04.2021 tarihli yazışmada da, davalı tarafın davacı tarafa makine konusunda garanti vereceğini, garanti şartlarını detaylandırmaya çalıştıklarını belirttikleri anlaşılmakta olduğu,

Bu halde taraflar arasındaki know-how anlaşması makine, profil üretimi hususunda eser meydana getirme unsurlarını da taşımakta olup, know-how sözleşmesi gereği davalının sözleşme konusu makine ve profilleri üretme teknolojisi, bilgi ve tecrübe birikimine sahip olup, bunu davacı tarafa aktarabilmesi, öğretebilmesi gerektiğinin anlaşıldığı, bu bakımdan taraflar arasındaki ... sözleşmesi kendine özgü (sui gneris) bir sözleşme olmakla birlikte, dava konusu olayda belirtilen eserlerin meydana getirilmesi amacına ortak çaba, iş, emek gerektirdiği, bunun dışında, davalının belli bir bedelle pultrüzyon makinesini yapma yükümlülüğü dolayısıyla bu bakımdan yükleniciliğini de üstlendiği bir sözleşme olarak gözükmekle, bu bakımdan karma yapısının da bulunmakta olduğu,

Buna göre teknik bilirkişi tespitlerine ve sonuçta çıkan ürüne göre, davalı tarafın davacı tarafa, sözleşmenin amacına uygun malzeme üretebilecek bir makine ile malzeme, proses, işletme, teknik ve üretim bilgisi verebilmiş gözükmediği, davalı tarafın edimleri, davacının sözleşme ile amaçladığı yararı elde edemediği, ... konusu edimlerin ve makinanın sözleşme ile istenilen nitelikte ürünleri sağlamaya uygun hale getirilemediği veya bu şekilde işletilmesinin sağlanamadığı, dolayısıyla davalı edimlerinin ayıplı olabileceği, ayıbın yazışmalara göre, malzeme tartışmaları ve ...süreci devam ederken, hem de davalı yüklenicinin garanti vermeyi taahhüt edip, garanti detaylarının belirlenmediği süreçte meydana gelmesi, davalı edimlerinin eser meydana getirme unsurunu da içerip, kendine özgü ... sözleşmesi niteliği de bulunduğu gözetildiğinde, aktarımların bir işe yaramadığının da süreç içinde ürünlerle belli olabileceği, dolayısıyla e-posta yazışmalarındaki istenilen ürünün elde edilemediğine dair yazışmaların edimli ayıbın ihbarı niteliğinde değerlendirilebileceğinin takdirlerde olduğu,

Sonuç itibariyle; taraflar arasında ... sözleşmesi imzalanmış olup, davalının edimleri ve ilave kısım/parçalarla geliştirdiği makine ve üretilmeye çalışılan mamüller davacı için kabul edilebilir gözükmemekle, davacının sözleşmeden dönebileceği hususunun taktirlerde olabileceği, sözleşmeden dönme halinde davacının makinesine ilave kısım ve parçaları, davalının ise tahsil ettiği 15.000- ABD dolarını iade etme durumunda kabul edilebileceği kanaatine varıldığı, rapor edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Dava, taraflar arasında akdedilen sözleşmeye uygun olarak edimin yerine getirilmediği iddiasına dayalı olarak ödenen bedelin iadesi istemine ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, taraflar arasında "... Kompozit Profil Üretimi" konusunda bir anlaşma olup olmadığı, var ise anlaşma gereğince davacının davalıdan belirtilen şartlarda ürün üretilmesi karşılığında "... Transferi, Pultrüzyon ve ... üretim yöntemi tecrübe aktarımı, ... firmasına ait verilen profillere eşdeğer üretimi, ... tesislerinde kalifiye usta eğitimi, Makine işletme talimatı paylaşımı, Makine kurulumu sonrası 4 ay boyunca yerinde teknik destek, Deneme üretimleri için hammadde temini, Profil Test raporları ve ürün geliştirme desteği,... Profil Kullanım alanları raporu ve kullanılacak hammadde raporu" ana başlıklarından oluşan danışmanlık hizmeti alınması konusunda mutabakata varılıp varılmadığı, ayrıca 08/12/2021 tarihli iş emrinde özellikleri yer alan Pultrüzyon Makinesi imal edilmesinin davalı tarafından davacıya taahhüt edilip edilmediği, tüm bu işler karşılığında davacının davalıya avans ödemesi yapıp yapmadığı, yapmış ise miktarı, davalının edimlerini yerine getirip getirmediği, getirmemiş ise davacının ödediği bedeli davalıdan talep edip edemeyeceği, edebilecekse miktarı noktalarında toplanmaktadır.

Davacı tarafça, taraflar arasında akdedilen 21/01/2021 tarihli "Danışmanlık ve Makine Satış Sözleşmesi" kapsamında davacıya ait olan ... makinesinin davalı tarafça danışmanlık hizmeti de verilerek pultrüzyon makinesine entegrasyonunun gerçekleştirilmesi projesinin hayata geçirilmek istendiği, davalı tarafından yapılacak olan makine imali ve bunun ardından yapılacak olan ... transferi ve danışmanlık hizmeti ile birlikte nihai olarak davacının ... firmasına ait profillere eşdeğer şekilde ... direk üretimi konusundaki hedefinin yerine getirilmesinin amaçlandığı, davalıya 15.000-USD avans ödemesi yapıldığı; buna karşılık davalı tarafından imal edilen makinenin gerekli yeterlik ve nitelikte olmadığı, makinenin ... firmasına ait numune ürün eşdeğerinde imalat yapmayı başaramadığı belirtilerek yapılan avans ödemesinin iadesi talep edilmektedir.

Taraflar arasında düzenlenen 21/01/2021 tarihli sözleşme ve sözleşmenin eki olan 08/12/2021 tarihli iş emri kapsamında yapılan değerlendirmede,

Sözleşmenin amacı ve konusunun "... kompozit profil üretimi konusunda kararlaştırılan hususlarda ...'ya danışmanlık hizmeti verilmesinin unsurlarını ve esaslarını belirlemek ve ayrıca ... tarafından ...'ya satışı gerçekleştirilecek makinelerle ilgili karşılıklı hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi" olduğu (md. 2),

Sözleşmeye ekli 08/12/2021 tarihli iş emrinde davalı tarafından imal edilmesi taahhüt edilen makinenin niteliklerinin ve verilecek danışmanlık hizmetinin kapsamının belirtildiği, buna göre davalı tarafından hem -eser sözleşmesi niteliğinde- pultrüzyon makinesi üretilmesi hem de makine üretimi sonrasında devreye girecek -karma nitelikli sözleşme niteliğinde- ... transferi konusunda yükümlülük altına girildiği; makine imali konusunda davalı tarafından davacıya ait makine üzerine bir takım parçalar ilave edilerek pultrüzyon makinesi imal edilmesinin taahhüt edildiği; sözleşme bedelinin eser sözleşmesi yönünden 20.000-USD+KDV ve ... sözleşmesi yönünden 40.000-USD + KDV olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

Sözleşmenin md. 4.2 hükmünde, makinenin deneme üretimlerine 14/01/2021 tarihinde başlandığı, 29/01/2021 tarihinde ...'nın deneme üretimi sonuçlarını rapor halinde sunacağı, ...'nın iş bu sözleşme doğrultusunda deneme üretimine ... ekibi ile birlikte 01/02/2021 tarihinde başlayacağı, makinenin tesliminin ... tarafından 15/02/2021 tarihinde gerçekleştirileceği, iş bu makinenin ... tesisine kurulumunun 22/02/2021 tarihinde yapılacağı, tarafların makinenin denemeleri sonucunda ortaya çıkabilecek makine eksiklikleri ile ilgili ...'ya bu hususta bildirim yapmak sureti ile teslimat sürelerini uzatma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

Mahkememizce davacı tarafça sunulan sözleşme ve sözleşmeye ekli iş emirine ilişkin davalının isticvabına karar verilmiştir. Davalı şirkete çıkarılan isticvap davetiyesi usulüne uygun şekilde e-tebliğ edilmekle davalı tarafça isticvap duruşmasına iştirak edilmediğinden HMK md. 171/2'nin "Çağrılan taraf özürsüz olarak gelmediği veya gelip de soruları cevapsız bıraktığı takdirde, mahkemece sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır." hükmü gereği sözleşme ve iş emirlerinin davalı şirket tarafından ikrar edildiği kabul edilmiştir.

Her ne kadar taraflar arasında akdedilen sözleşme tarihi 21/01/2021 ise de, dosyaya sunulan mail içeriklerinden taraflar arasında sözleşme öncesi görüşmelere dair davalı şirketten davacı şirkete gönderilen 09/12/2020 tarihli mailde, işin makineye dair kısmının özetlendiği, buna göre davalının davacıya ait ... makinesini alarak pultrüzyon makinesine ekleyeceği ve bu entegrasyon işlemi için bedel talep edilmeyeceği, ilave maliyet ve teslim süresi hakkında durum henüz belli olmadığından netlik olmadığı hususlarının belirtildiği anlaşılmaktadır.

Davacı şirketten davalı şirkete gönderilen 13/01/2021 tarihli mail içeriğinde davacı tarafça talep edilen boru tipinin davalıya sevki sağlanan ... firmasına ait olan ürünün tüm teknik özelliklerini (çekme, basma, dayanımı, yüzey kalitesi vb gibi) karşılaması gerektiği konusunda mutabık olunup olunmadığının sorulduğu, davalı şirketten cevaben gönderilen 13/01/2021 tarihli mailde mutabık olunduğu belirtilerek, yapılan test sonucuna göre ... ürünü ile üretilen ürün arasında farklar olduğu, ... ürününe ulaşmak için teknoloji ve donanım aktarılacağının belirtildiği;

Davacı şirket tarafından gönderilen 05/02/2021 ve 21/02/2021 tarihli mailler ile gerçekleştirilen gelişmeler hakkında bilgi talep edildiği, davalı şirket tarafından gönderilen 03/03/2021 tarihli mailde ürün üretiminin devam ettiğinin belirtildiği ve 11/03/2021- 16/03/2021 tarihlerinde davacıyı makine başına davet ettiği;

Davacı şirketten gönderilen 04/03/2021 tarihli mailde, makinenin teslim süresinin geçtiği belirtilerek güncel takvim konusunda bilgi verilmesinin istendiği, yine mail içeriğinden anlaşıldığı üzere sözleşme 4.1. Maddesinde belirtilen şekilde ... direği ile davalı tarafından üretilen direklerin karşılaştırmalı verilerinin bu aşamaya kadar raporlanmadığı ve davacının bu konuda karşılaştırmalı analiz verilerini talep ettiği, davalı tarafından gönderilen 15/04/2021 tarihli mail içeriğinde gerçekleştirilen test raporunun davacıya gönderildiği, davacı tarafça verilen cevapta yüzey kalitesi, ağırlık test sonuçları değerlendirildikten sonra üretime geçilebileceğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Taraflar arasındaki bu mail yazışmaları sonrasında 16/04/2021 tarihinde tarafların bir araya geldiği, bu görüşmeye ilişkin düzenlenen toplantı tutanağının incelenmesinde, davacı ve davalı ekiplerinin katılımı ile Armaplast tarafından üretilen direklerin kontrolü ve üretim hattı incelenmesi konusunda görüşüldüğü, ... ve ...n borularının test edildiği, Armaplast'a 1 adet ... direği verilerek Armaplast'ın ürettiği direklerden numune alındığı, toplantı sonunda 8 madde kapsamında kararların alındığı, buna göre ... direği oluşturan boruların tamamının minimum ... kalitesine uygun şekilde üretilmesi konusunun 1. maddede tekraren vurgulandığı, ayrıca mukavemet, ağırlık, yüzey pürüzsüzlüğü vb tüm şartların sağlanması ve bu şartlara uygun üretim reçetelerinin makine tesliminden önce hazır olması gerektiğinin belirtildiği;

16/04/2021 tarihli toplantı sonrasında, davalı şirketten davacı şirkete gönderilen 29/04/2021 tarihli mailde toplantıda alınan kararların tekrarı ile 04/05/2021 tarihinde üretime başlandıktan sonra üçer adet beş farklı çapta borunun gönderilmesinin ve 17/05/2021 haftası içerisinde keşif ve test sonucunun birlikte görüşülmesi hakkında İzmir'e seyahat planlandığının bildirildiği görülmektedir.

Taraflar arasında gerçekleşen bu görüşmelerden davalı tarafından taahhüt edilen sürede makinenin imali aşamasının tamamlanamadığı ve tamamlandıktan sonra da hedeflenen nitelikte ürünün elde edilemediği anlaşılmaktadır.

Dosyaya bu tarihten sonraki döneme dair sunulan ve davacı şirketten davalı şirkete gönderilen 22/10/2021 tarihli mail içeriğinde deneme ürününün istenen seviyede olmadığı belirtilerek yol haritası hakkında bilgi talep edildiği görülmüştür.

Davacı tarafından eldeki dava açılmadan önce delil tespiti talebiyle 24/02/2022 tarihinde açılan Torbalı Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/22 D.iş sayılı dosyasında aldırılan 06/03/2022 tarihli bilirkişi heyeti raporunda, keşif neticesinde imalatları yapılan kompozit boruların taahhüt edilen ... firmasının eşdeğer ürün üretimi gibi olmadığı anlaşıldığı, makine üzerine takılmış olan redüktör,motor vb. ekipmanların 2012- 2013 yıllarına ait 2.el cihazlar olduğu,ana kasasının boyanmış olduğu,makine üzerinde bazı tahrik sistem ve kumanda pano etiketlerinin boyanmış ve üretici firma isminin kapatılmış olduğu, üretimi yapılan boruların kesme işleminde kullanılan tezgahın boyandığı,boru kesme işlemini yapan testerenin kalın uçlu beton kesmede kullanılan testere olduğu,üretimi yapılan boruların orjinalinde iç yüzeylerin pürüzsüz bir reçine ile kaplı olduğu ve dış yüzeyinin ise pürüzsüz olduğu,boru düz satıh üzerinde yuvarlandığında düzgün bir şekilde yuvarlanabildiği ancak davalı şirket tarafından üretilen kompozit boruların iç yüzeyinin pütürlü, dış yüzeyinin gerekli düz ve pürüzsüz olmadığı, düz satıhta düzgün yuvarlanmadığı, kesimi yapılan boruların ağız kısımlarıda testerenin kesim sonrası çapak bıraktığı, kompozit boruda kullanılan reçine kalınlığının ... firması tarafından üretilmiş olan boruların aynı özelliği taşımadığı, iç kaplamasında kullanılan reçinenin düzgün olmadığı, dış yüzeyinin pürüzsüz ve düz olmadığı şeklinde tespitlere yer verilmiştir.

Mahkememizce mahallinde yapılan keşifte makinenin çalışır durumda olmadığı tespit edilmekle, incelenen makine üzerinde Mahkememiz bilirkişi heyeti tarafından da tespit raporundaki hususlara iştirakle, bu bağlamda davalı şirketin davacının makinesine kısımlar/parçalar ilavesiyle imal ederek teslim ettiği pultrüzyon makinesinin kompozit boruların imalatını sağlayacak düzeyde olmadığı ve makinenin mevcut hali ile hiçbir şekilde verimli bir üretim yapmak için kullanılamayacağı, üretim ve zaman kaybına neden olabileceği, istenen özellikte kompozit boruların imal edilemeyeceği; zira taraflarca akdedilen sözleşmede hedeflenen ürünü üretmek için gerekli kompozit malzeme hamurunun sıcaklık, çekme vb süreçlerinin yüksek hassasiyet gerektirdiği, her ne kadar delil tespiti raporunda incelenen davalının imalini gerçekleştirdiği makineden üretilmiş ve hatalı olduğu iddia edilen boruların Mahkememizce yürütülmekte olan dava aşamasına dek saklanmadığı, bu yönde taraflara verilen sürede daha önce üretilen ürünün Mahkememize sunulamadığı anlaşılmakla boruların görsel veya kimyasal incelemesi yaptırılamamış ise de, kompozit boru imal etmek amacıyla davalı tarafından davacıya teslim edilen ve keşif mahallinde incelenen makine incelendiğinde, makinenin kompozit boruların iç içe geçecek şekilde bir boru çekme işlemini yapacak ve bu denli hassasiyet gerektiren malzeme üretiminde kullanılacak düzeyde bir makine olamayacağı kanaatine varılmıştır. Mahkememizce alınan bilirkişi raporu bilimsel, gerekçeli ve mahallinde tespiti yapılan makine ile tespit raporundaki hususlar ile uyumlu olduğundan rapor Mahkememizce benimsenmiştir.

Davalı vekilince rapor karşı itiraz dilekçesi ekinde kendileri tarafından temin edilen test sonucu ibraz edilerek ... firması ürününe muadil ürün elde edildiği savunulmuş ise de, sunulan raporun bilimsel ve objektif bir kuruluş tarafından verilip verilmediği konusunda belge üzerinde hiçbir verinin yer almadığı, davalı tarafça söz konusu raporun davacıya gönderildiği 02/04/2021 tarihli mail içeriğinde de bizzat davalı tarafından söz konusu raporun mekanik testler dışında karşılaştırma raporu olduğunun belirtildiği, yine davalı tarafından gönderilen 23/03/2021 tarihli mailde kendileri tarafından geliştirilen test yöntemi ile kıyaslamalı sonuçların elde edileceği ifade edildiğinden davalı tarafça sunulan test raporuna itibar edilemeyeceği değerlendirilmiştir.

Davalı tarafça ileri sürülen savunmalarda TTK md. 18/3 gereği usulüne uygun ayıp ihbarının yapılmadığını belirtilmiş ise de, bilindiği üzere TTK md.18/3’deki tacirler arasındaki bildirim usulleri geçerlilik şartı değil ispat şartıdır. Kaldı ki ayıp ihbarı TTK 18. maddesinde sayılan işlemlerden değildir. (Bu yönde bkz. Yargıtay 11. ...'nin 06.04.2021 tarihli ... E. ... K. Sayılı kararı) Dosyaya sunulan mail içeriklerinden süreç içerisinde makinenin ayıplı üretim yaptığı, istenen ... firmasına eşdeğer üretim yapılamadığı hakkında taraflar arasında yazışmalar yapıldığı, örneğin davacı tarafından ...'e ait borunun tüm teknik özelliklerini karşılayacak boru tipi olduğunda mutabık olunup olunmadığı sorulduğunda davalı tarafça 13/01/2021 tarihli mailde test sonuçları ile şu an tedarik edilen ürün ile farklar ortaya çıkmaya başladığı, ... firması değerlerine erişmek için teknoloji ve donanım aktarılacağının belirtildiği, yine mutabık olunan 16/04/2021 tarihli toplantı tutanağında ve davacı tarafından Kasım 2021 ve Aralık 2021 dönemlerinde atılan maillerde de aynı hususların yer aldığı, en son davacı tarafından tespit dosyasında aldırılan 06/03/2022 tarihli rapor ekli olarak davalının sözleşme gereklerini yerine getirmediğinden sözleşmeden dönülerek bedel iadesi talebine ilişkin olarak ihtar gönderildiği görülmekle sunulan bu deliller bağlamında davacı tarafından ayıp ihbarının yapıldığının ispat edildiği kabul edilmelidir.

İncelenen taraf ticari defterlerine göre, davalı tarafından davacıya sözleşme konusu işe ilişkin 15/02/2022 tarihli... numaralı 60.000-USD+KDV olmak üzere 70.800-USD (TL karşılığı 960.203,76-TL) miktarlı faturanın düzenlendiği, faturaya davacı tarafından itiraz edildiği ve ticari defterlere kaydedilmediği, her iki taraf ticari defterlerine göre davacı tarafından davalıya 15.000-USD'nin ödendiğinin sabit olduğu tespit edilmiştir.

Davalı tarafça davacının ön ödeme yükümlülüğünü yerine getirmediği itirazen savunulmuştur. Sözleşmenin 3.1 maddesinde danışmanlık için 40.000-USD+KDV bedel belirlendiği ve 3.2 maddesinde bahsi geçen ödemenin %25 tutarının sözleşmenin imza tarihinde ödeneceği, kalan tutarın ise makine talep edilen şartlara geldiğinde muaccel hale geleceğinin ve yapılması gerekli ödemelerin gecikmeye düşmesi halinde ...'nın edimin ifasını durdurma, son verme hakkına sahip olduğunun belirlendiği; sözleşmenin 4.1. maddesinde imal edilecek makinenin bedelinin 20.000-USD + KDV olarak kararlaştırıldığı, bu makine bedelinin %25'inin sözleşme imzalanması anında muaccel olup ödeneceğinin belirtildiği görülmektedir. Davalı tarafından davacının yaptığı 15.000-USD'lik ön ödeme sonrasında devam eden aşamalarda makine imali ve ürün üretimi hakkında işlemlere devam edildiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 3.2. maddesine göre, yapılması gerekli ödemelerin gecikmeye düşmesi halinde ...'nın edimin ifasını durdurma, son verme hakkına sahip olduğu belirtilmiş ise de davalının sözleşmeyi ayakta tutma iradesini sürdürdüğü anlaşılmakla, yargılama aşamasında ileri sürülen bu itirazın dürüstlük kuralına aykırı olduğu değerlendirilerek ayrıca süresinde cevap dilekçesi de sunmayan davalının bu yöndeki savunmalarına itibar edilmemiştir.

Davalı vekilinin bilirkişi raporuna itiraz dilekçelerinde ileri sürdüğü, davacının üretilecek ürünün görsellik ve yüzey özelliklerinden bahsedilmediği, bu özelliklerin projenin tamamlanmasına yakın iletildiği savunulmuş ise de, taraflar arasındaki sözleşme öncesi görüşmelerde, sözleşme hükümlerinde ve sözleşme aşamasında yapılan toplantıda -yukarıda yer verilen mail içeriklerinde de yer aldığı üzere- kriter olarak ... firmasına ait profillere eşdeğer ürün üretimi kararlaştırılmış iken bu yükümlülüğü kabul eden ve sözleşme kapsamında yüklenen davalının basiretli bir tacir olarak ürünün niteliklerini ve sair özelliklerini sözleşmenin akdedilmesi aşamasında tespit ederek ve araştırarak yükümlülük altına girmesi gerektiği değerlendirilerek, ayrıca davalı şirket tarafından davacıya gönderilen maillerde ... firmasına ait ürüne eşdeğer ürün üretiminin sağlanması hakkında mutabık olunduğunun belirtildiği de görüldüğünden davalının bu yöndeki savunmalarına itibar edilememiştir.

Son olarak davalı tarafça uygun hammadde kullanılmaması sebebiyle istenen nitelikte ürün elde edilemediği savunulmuş ise de, delil tespiti dosyası kapsamında alınan rapor ile Mahkememizce bilirkişi heyetinden aldırılan raporlarda irdelendiği üzere istenene ... ürününe eşdeğer ürün üretilememesinin sebebinin hammadde kaynaklı olmadığı, davalı tarafından imal edilen makinede uygun ve yeterli hassasiyette olmayan kesme aparatının kullanıldığı, dolayısıyla bu durumda her halükarda ürünün imalatında gereken hassasiyetin sağlanmasının olanaklı olmadığı değerlendirilerek, ayrıca dosya kapsamından makinenin teslimi sonrasında davacı tarafından seri üretime geçilmediği anlaşılmakla sözleşme kapsamında belirtildiği üzere ürünün test ve deneme üretimlerinde hammaddenin davalı tarafından karşılanacağının kararlaştırıldığı da görüldüğüden davalının bu yöndeki savunmalarına ve rapora karşı itirazlarına da itibar edilememiştir. Açıklanan tüm bu hususlar kapsamında davalı tarafından sözleşmede taahhüt edilen şekilde makine imalinin ve bu bağlamda ... ürününe eşdeğer ürün üretimi konusunda bilgi aktarımının yapılamadığı kanaatiyle davacının bedel iadesi talebinin kabulüne karar vermek gerekmiştir.

H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davanın KABULÜNE, 15.000-USD'nin 500-USD'sinin dava tarihinden itibaren, bakiye 14.500-USD'sinin ıslah tarihi olan 24/10/2024 tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesine göre yürütülecek değişken faizi ile birlikte ve fiili ödeme tarihindeki ... Bankası Efektif Satış kuru karşılığı Türk Lirası olarak davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

2-Karar tarihi itibariyle alınması gereken 17.947,56-TL karar ve ilam harcından başlangıçta alınan 149,57-TL peşin harç ile tamamlama harcı olarak yatırılan 8.510,00-TL harcın mahsubu ile bakiye 9.287,99-TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

3-7155 sayılı yasanın 19/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren 23.maddesiyle eklenen 6325 sayılı yasanın 18/A maddesi gereğince İzmir Arabuluculuk Bürosunun 2022/3549 başvuru nolu dosyası ile taraflar arasında yapılan arabuluculuk faaliyeti sonunda, ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere Hazine tarafından karşılanan 1.560,00-TL arabulucu ücretinin yargılama gideri olarak davalıdan alınarak, Hazineye gelir kaydına,

4-Davacı tarafından peşin harç olarak yatırılan 149,57-TL, başvurma harcı olarak yatırılan 80,70-TL, tamamlama harcı olarak yatırılan 8.510,00-TL olmak üzere toplam 8.740,27-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Davacı tarafından iş bu dosyada yapılan toplam 20.892,55-TL (tebligat+ posta+bilirkişi ücreti+keşif harcı+ keşif araç ücreti+ ihtarname gideri) ile Torbalı SHM'nin 2022/22 D.iş sayılı dosyasında yapılan toplam 1.940,80-TL olmak üzere 22.833,35-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

6-Davacı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki AAÜT gereğince hesaplanan 42.037,92-TL vekalet ücreti ile Torbalı SHM'nin 2022/22 D.iş sayılı dosyasında takdir edilen 1.140,00-TL delil tespiti vekalet ücreti olmak üzere 43.177,92-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

7-Karar kesinleştiğinde ayrıca karar yazmaya gerek görülmeden artan gider avansının resen ilgilisine iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, HMK'nın 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesince incelenmek üzere istinaf yolu açık olarak verilen karar açıkça okundu, ana çizgileriyle anlatıldı. 26/12/2024

Katip ...

Hakim...

¸