Danıştay 2024/1880 E. 2025/445 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/1880 Karar No : 2025/445

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Savunma Sanayi Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 11/03/2024 tarih ve E:2023/5132, K:2024/1668 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Ankara ili, Sincan, ilçesi, ..., ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği teklifinin incelenmesi ve değerlendirilmesine yönelik "plan inceleme ve işlem hizmet bedeli" alınmasına ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin Arazi kullanım türü ve bedelleri başlığı altındaki "sanayi alanı ve ticaret alanı vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (736-III-406) sıra sayılı maddesinin iptali ile ihtirazi kayıtla ödenen 11.913.673,49 TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 11/03/2024 tarih ve E:2023/5132, K:2024/1668 sayılı Kararıyla; Davalı idarenin usule ilişkin iddiaları yerinde görülmemiş, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmediği, anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmadığı, 4736 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen ticari mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmadığı, Diğer yandan; 29/06/2011 tarih ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemenin Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayıldığı, bu düzenlemenin, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki verdiği, ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemenin ve bunların uygulanmasını sağlamanın, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini re'sen yapmak ve yaptırmanın idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı, dolayısıyla bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı, Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 102. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde; Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak binalar, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesisleri ile ilgili altyapı, üstyapı ve iletim hatları, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde üretim tesisleri ve depoları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonları gibi alanlar ile ilgili her tür ve ölçekteki planların yapılmasına ilişkin esasları belirlemenin, bunlara ilişkin her tür ve ölçekteki harita, etüt, plan ve parselasyon planlarını gerektiğinde yapmanın, yaptırmanın ve re'sen onaylamanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayıldığı, anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme de bulunmadığı, Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça ücret alınamayacağı, Bu durumda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin Arazi kullanım türü ve bedelleri başlığı altındaki "sanayi alanı ve ticaret alanı vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (736-III-406) sıra sayılı maddesinde hukuka uyarlık görülmediği, Hukuka aykırılığı tespit edilen düzenlemeye dayanılarak davalı idarece davacıdan plan inceleme ve işlem bedeli olarak tahsil edilen 11.913.673,49 TL'nin, davalı idareye ödendiği 27/04/2023 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin Arazi kullanım türü ve bedelleri başlığı altındaki "sanayi alanı ve ticaret alanı vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (736-III-406) sıra sayılı maddesinin iptaline, plan inceleme ve işlem bedeli olarak ödenen 11.913.673,49 TL yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu edilen imar planı tekliflerinin onaylanmasına dair işlemleri yapma görevinin ilgili mevzuat hükümleri gereğince Bakanlıkları uhdesinde yer aldığı, bu kapsamda onay işleminin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılmasının öncelikle zaruri olduğu, Bakanlıklarının bu işlemleri tesis edebilmesi için birtakım çalışmalar yapması yani hizmet üretmesi gerekeceğinden, bunların maliyeti gözetilmek suretiyle 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, kendilerine verilmiş yetki kapsamında belirlenen tarifedeki ücretin, davacıdan talep edildiği, uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının bir hizmeti gerektirdiği, Bakanlıklarına iletilen plan tekliflerinin sonuçlandırılabilmesi için söz konusu ücretlerin alındığı, planın onaylanması sebebiyle alınan ücretin de bir hizmet bedeli olduğu, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasa Mahkemesinin 26/10/2023 tarih ve E:2018/118, K:2023/180 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerini düzenleyen 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinin, bu bentlerde düzenlenen imar planları, parselasyon, yapı ruhsatı verme gibi işlemlerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyebileceği, dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebilecek nitelikte olduğundan, cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bunun üzerine anılan Anayasa Mahkemesi kararıyla iptaline karar verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinde yer verilen hükümler, İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddesinin 1. fıkrasının sırasıyla (b), (c) ,(ç) ve (h) bentlerine eklenerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine, 2.Dava konusu işlemin iptali, plan inceleme ve işlem bedeli olarak ödenen ... TL yönünden davanın kabulüne ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 11/03/2024 tarih ve E:2023/5132, K:2024/1668 sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, 26/02/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY X- Mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, üretilen mal ve hizmetin karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki vermektedir. Davalı idare tarafından plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının, bir hizmetin ifasını gerektirdiği, bu hizmet sunulurken idarelerince plan onama işlemlerinin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılması için birtakım maliyetlerin karşılanması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, bu görev yerine getirilirken verilen hizmet karşılığı döner sermaye geliri elde etme yetkisi veren dava konusu düzenlemenin yapılabileceği ve bu düzenlemeye dayanılarak, sunulan hizmetin karşılığında bir bedel istenebileceği/tahsil edilebileceğinin kabulü gerekmektedir. Bu durumda, bir hizmet ifasını gerektiren ve bu hizmet nedeniyle meydana gelen maliyeti karşılamaya yönelik getirilen dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin "Arazi kullanım türü ve bedelleri" başlığı altındaki "sanayi alanı ve ticaret alanı vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (736-III-406) sıra sayılı maddesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Dolayısıyla davacı tarafından ödenen 11.913.673,49 TL plan inceleme ve işlem bedelinin davacıya iadesine imkan bulunmamaktadır. Bu itibarla, Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.