Danıştay 2023/954 E. 2024/616 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2023/954 Karar No : 2024/616 TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1-... Kurumu VEKİLİ: Av. ... 2-... Elektrik Perakende Satış AŞ VEKİLİ: Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Tarım San.ve Tic. AŞ VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onüçüncü Dairesinin 20/12/2022 tarih ve E:2020/2301, K:2022/4861 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: 12/05/2019 tarih ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 28. maddesinin 9. fıkrasının ve sisteme verilen elektrik enerjisi bedelinin ödenmemesine ilişkin 30/06/2019 tarihli Gediz Elektrik Perakende Satış AŞ işleminin iptali istenilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 20/12/2022 tarih ve E:2020/2301, K:2022/4861 sayılı kararıyla; Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesi, "Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14. maddesinin 3. ve 4. fıkraları ile 5346 sayılı Kanun'a 6094 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesiyle eklenen 6/A maddesinin dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan 2. fıkrası, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 1. ve 2. maddeleri, 5. maddesinin 2. fıkrası, 24. maddesi ile iptali istenilen 28/9. maddesine yer verilerek; Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 28. maddesinin 9. fıkrası yönünden; elektrik piyasası faaliyetlerinin, 4628 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat ile ayrıntılı olarak düzenlendiği, 4628 sayılı Kanun'un mülga 2. maddesinin, elektrik piyasası faaliyetlerini, “piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat ve ihracat faaliyetleri” olarak sıraladığı; Kanun'da elektrik enerjisi “iletim” faaliyetinin ancak tekel niteliğinde ve Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından yürütülebileceğinin düzenlendiği, diğer faaliyetlerde ise kamu tüzel kişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesine katılabileceğinin öngörüldüğü; elektrik piyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özel ayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisans alınması zorunluluğu getirildiği; belirtilen yaklaşımın, 30/03/2013 tarih ve 28603 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile de sürdürüldüğü; Öte yandan, 6446 sayılı Kanun'un "Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14. maddesinde, lisans alma yükümlülüğünden muaf faaliyetlerin belirlendiği, anılan maddenin 4. fıkrasında, lisanssız üretim yapabileceklerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceğinin kurala bağlandığı; Kurum tarafından kendisine tanınan bu yetkinin dava konusu kuralın yer aldığı Yönetmeliğin yayımlanması suretiyle kullanıldığı, lisans alma yükümlülüğü olmaksızın elektrik enerjisi üretebilecek, gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usûl ve esaslar Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nde belirlenerek, katılımcıların hak ve yükümlülükleri ile sistem işletmecisi olarak dağıtım şirketlerinin ve görevli tedarik şirketlerinin yetki ve sorumluluğu ile her aşamada hangi işlemlerin nasıl tesis edileceğinin ayrıntılı olarak düzenlendiği; Yönetmeliğin amacının tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılaması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve küçük ölçekli üretim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ile elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi olduğunun vurgulandığı; Davalı idare tarafından, 6446 sayılı Kanun'un 14. maddesinde lisanssız yürütülebilecek faaliyetlerin tanımlandığı, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı yürütülen faaliyetler kapsamında üretilen ihtiyaç fazlası enerjinin 5346 sayılı Kanun kapsamında satın alınacağının kurala bağlandığı, lisanssız elektrik üretiminde aslolan hususun bir tüketim tesisine sahip olmanın yanı sıra burada elektrik tüketmek, tüketilen bu elektriği inşa edilen/edilecek üretim tesisinden sağlamak ve tüketimden arta kalan ihtiyaç fazlası enerji için gelir elde edilmesi olduğu, lisanssız elektrik üretim tesislerinde ihtiyaç fazlası enerjinin YEKDEM kapsamında satın alınacağı Kanun'da kural altına alınmışken lisanssız elektrik üretimi yapan kişilerin hiç elektrik tüketmeden sadece elektrik üretimi yaparak gelir elde etmesinin lisanssız elektrik üretiminin temeline aykırı olduğu gerekçesi ile iptali istenen Yönetmelik kuralının hukuka uygun olduğunun savunulduğu; Elektrik piyasasında lisanslı üretimin esas, lisanssız üretimin ise istisnai üretim şekli olduğu, 6446 sayılı Kanun'da bazı şartlarda lisanssız üretime izin verildiği ve üretim sonucu ihtiyaç fazlasının sisteme verilerek satın alınmasının öngörüldüğü; bu nedenle, lisanssız elektrik üretiminde kişilerin kendi ihtiyaçlarını gidermeyi hedeflemeleri gerektiği, iptali istenen kuralın, lisanssız üretimin ihtiyaç fazlasının sisteme verilerek gelir elde edilmesinden ziyade üreticilerin öncelikle kendi ihtiyaçlarını gidermek üzere üretim yapmalarını sağlamak için tesis edildiği görülmekle birlikte, iptali istenen Yönetmelik kuralında, tüketim noktasında tüketimin ilgili ayda "0" olmasına ilişkin hukuken belirli ve öngörülebilir şekilde idarî ya da teknik birtakım zorunlu sebeplere, durumun süreklilik arz edip etmediğine ilişkin herhangi bir kıstas getirilmeksizin tesis edildiği; Davalı idare tarafından ileri sürüldüğü şekilde dava konusu Yönetmelik kuralının lisanssız üretimin ihtiyaç fazlasının sisteme verilerek gelir elde edilmesinden ziyade üreticilerin öncelikle kendi ihtiyaçlarını gidermek üzere üretim yapmalarını sağlamaktan da uzak olduğu, zira, hakkın kötüye kullanımı olarak nitelenebilecek şekilde çok az da tüketim yapanlara elektrik enerjisi bedeli ödenmeye devam edecekken teknik birtakım sebeplerle hiç tüketim yapamamış lisanssız üreticilere ödeme yapılmayacağı; Öte yandan, iptali istenen kuralla, tüketim noktasında çok az da olsa bir miktar tüketim yapılması hâlinde üretilen elektrik enerjisinin bedeli ödenirken, tüketimin "0" olması durumunda ödenmemesinin ölçülü olduğunun söylenemeyeceği, hiçbir istisna kabul edilmeden "0" tüketim yapmış lisanssız üreticilere ödeme yapılmaması ile davalı idare tarafından ileri sürülen maddenin amacı arasında makûl bir denge bulunmadığından, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 28. maddesinin 9. fıkrasında hukuka uygunluk bulunmadığı; Sisteme verilen elektrik enerjisi bedelinin ... Elektrik Perakende Satış AŞ tarafından ödenmemesi işleminin iptali istemi yönünden; Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 28. maddesinin 9. fıkrasında hukuka uygunluk bulunmadığından, bu fıkra uyarınca tesis edilen davacı şirketin Eylül 2019 döneminde sisteme verilen elektrik enerjisi bedelinin ödenmemesi işleminde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idarelerden EPDK tarafından; dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin ölçülü olmadığı yönündeki Daire gerekçesinin yerinde olmadığı, çok az da olsa tüketim yapan üretici, lisanssız üretimin temel şartını yerine getirmişken, "0" tüketim yapan üreticinin, lisans alma, şirket kurma ve diğer yükümlülüklerden muaf tutulmayı sağlayan tek şartı dahi yerine getirmediği ve Daire kararının söz konusu üreticiler arasında eşitsizliğe neden olacağı; Daire kararında geçen, mücbir sebep öngörülmemesine ilişkin değerlendirme bakımından, açıkça yazılmamasının mücbir sebeplerin idarece dikkate alınmayacağı anlamına gelmediği, benzer uyuşmazlıklarda düzenleyici işlem yönünden davanın reddine, uygulama işlemi yönünden iptale karar verildiği, davacının da tüketim yapılmamasına gerekçe olarak varsayımsal olarak arıza bulunmasını veya üreticinin tatile gitmesini gösterdiği, bu durumun ise hayatın olağan akışına aykırı olduğu; GEDİZ Elektrik Perakende Satış AŞ tarafından; hasım mevkiinden çıkarılmaları gerektiği, uyuşmazlıkta adli yargının görevli olduğu, dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin üst hukuk normlarına ve ölçülülük ilkesine uygun olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçelerinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine, 2.Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Onüçüncü Dairesinin temyize konu 20/12/2022 tarih ve E:2020/2301, K:2022/4861 kararının ONANMASINA, 3. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idarelerden ... Elektrik Perakende Satış AŞ'ye iadesine, 4. Kesin olarak, 20/03/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY X- 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, üretim faaliyetinin, lisans almak koşuluyla yürütülebilecek elektrik piyasası faaliyetlerinden biri olduğu; 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinin lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyet kapsamında olduğu; üçüncü fıkrasında, lisans alma yükümlülüğünden muaf olan yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten kişilerin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik enerjisinin sisteme verilmesi hâlinde elektrik enerjisi son kaynak tedarik şirketince, 10/05/2005 tarih ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'da kaynak türü bazında belirlenen fiyatlardan alınacağı; dördüncü fıkrasında ise bu kişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği hükmü yer almaktadır. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'un 6/A maddesinde; "4628 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında kurulacak yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için başvuru yapılması, izin verilmesi, denetim yapılması ile teknik ve mali usul ve esaslar, Bakanlık, İçişleri Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve DSİ’nin görüşleri alınarak EPDK tarafından çıkartılacak bir yönetmelikle düzenlenir...." hükmü bulunmaktadır. 6446 ve 5346 sayılı Kanunlara dayanılarak hazırlanan ve 12/05/2019 tarih ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı elektrik piyasasında, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılaması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve küçük ölçekli üretim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ile elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi amacıyla lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğü olmaksızın, elektrik enerjisi üretebilecek, gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usul ve esasların belirlenmesidir." hükmü; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik; (...) c) Lisanssız üretim ile ilgili üretim tesisi devri ve üretim faaliyetinde bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile ilgili şebeke işletmecilerinin hak ve yükümlülüklerine, ç) Lisanssız üretim yapan kişilerin bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetleri ile kurulan üretim tesislerinin denetlenmesine, ilişkin usul ve esasları kapsar." hükmü; "Tüketim tesisleri" başlıklı 28. maddesinin dava konusu 9. fıkrasında; "Geçici kabulü tamamlanarak işletmeye alınan üretim tesislerine ilişkin olarak; üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi veya tesislerinde elektrik tüketimi olmaması halinde, ilgili aya ilişkin üretilen enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilerek bu enerji ile ilgili olarak piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz ve bu kapsamda sisteme verilen enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır." hükmü yer almaktadır. Elektrik üretim faaliyetinin lisans alma şartıyla gerçekleştirilmesi esas olup, bir ticarî faaliyet olarak elektrik üretim faaliyeti, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir. Yönetmelik hükümleri uyarınca, gerekli şartları sağlayan ve üretim lisansı başvurusunda bulunmak isteyen önlisans sahibi, önlisansı kapsamındaki yükümlülüklerini tamamlamak koşulu ile önlisans süresi içerisinde Yönetmelik'te belirtilen şekilde, üretim lisansı başvurusunda bulunmakta, gerekli şartları sağlaması hâlinde de kendisine üretim lisansı verilmektedir. Lisanssız üretim tesisleri ise, amaçlarının farklı olması nedeniyle Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği kapsamında değerlendirilmemekte ve farklı düzenleyici işlemlere tâbi tutulmaktadır. Elektrik piyasasında, lisanssız üretimin düzenlenmesi amacı ile yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin amacı, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarının tüketim noktasına en yakın üretim tesislerinden karşılanması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve etkin kullanımının sağlanması, elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesidir. Bu doğrultuda, kurulu gücü azami 1 MW'lık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri lisans hükümlerinden müstesna olup, söz konusu tesislerin kendi ihtiyaçlarının üzerinde ürettikleri elektriği sisteme vermeleri hȃlinde 5346 sayılı Kanun kapsamındaki fiyatlardan yararlanma imkȃnlarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, bahse konu üretim tesislerinin, kendi ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim yapan tesisler olduğu açıktır. Başka bir ifadeyle, söz konusu tesislerin asıl amacı, üretim lisansı almadan enerji üretimi yapmak ve ürettiği bu enerjiyi kendi ihtiyacı için tüketmektir. 12/05/2019 tarih ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin amacının açıklandığı 1. maddesi ile, düzenlemesi yapılan alanların kapsamını belirleyen 2. maddesinin gerçekleştirilmesi amacıyla getirilen dava konusu düzenlemenin, lisanssız üretimin kendi ihtiyacının karşılanmasına yönelik üretim yapılması amacına ve üst hukuk normlarına aykırı olmadığı açıktır. Dolayısıyla, söz konusu Yönetmelik düzenlemesi uyarınca tesis edilen dava konusu bireysel işlemde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, temyiz istemlerinin kabulü ile temyize konu Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.