Danıştay 8. Daire 2025/2058 E. 2025/10602 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/2058 Karar No : 2025/10602

DAVACI : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Odası VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : 10/10/2009 tarih ve 27372 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Orman, Orman Endüstri ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisleri ile Serbest Meslek Bürolarının Çalışma Alanlarına Dair Yönetmeliğin, 26/12/2023 tarih ve 32411 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin, - 1. maddesiyle değiştirilen, 4. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, - 4. maddesiyle, 14. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (ee) bendinin, - 5. maddesiyle değiştirilen, 15. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin, - 5. maddesiyle, 15. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (f), (ğ), (h) ve (ı) bentlerinin, - 6. maddesiyle, 16. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (d), (e) ve (f) bentlerinin, - 7. maddesiyle, 54. maddesine eklenen 2. fıkrasının, - 8. maddesiyle, 67. maddesine eklenen 2. fıkrasının, - 9. maddesiyle, 68. maddesine eklenen 2. ve 4. fıkralarının, - 10. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen, 71. maddesinin, - 13. maddesiyle, 92. maddesine eklenen 2. fıkrasının, - 14. maddesiyle değiştirilen, 104. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu Yönetmeliğin 24/02/2022 tarih ve 31760 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Taslak hazırlamada uyulacak ilkeler" başlıklı 4. maddesi ile düzenlenen ilkeler kapsamında başta (a) taslaklar üst hukuk normlarına aykırı olamaz ve (g) taslakların birden fazla kamu kurum ve kuruluşunun görev alanına ilişkin hükümler içermesi hâlinde mutabakatla hazırlanması esastır, düzenlemelerine riayet edilmediği ve Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü'nden görüş sorulmadığı, iptali talep edilen Yönetmelik düzenlemelerinin 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun hükümlerine aykırı olduğu, iptali istenilen düzenlemelerin 5996 sayılı Kanun kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan; Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Piyasaya Arzı Hakkında Yönetmelik, Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelik, Bitki Koruma Ürünleri ile Bitki Koruma Ürünlerinin İthalatı Hakkında Yönetmelik, Zirai Mücadele Alet ve Makineleri Hakkında Yönetmelik, Bitki Koruma Ürünlerinin Önerilmesi, Uygulanması ve Kayıt İşlemleri Hakkında Yönetmelik, Bitki Karantinası Yönetmeliği, Bitki Karantinası Fümigasyon Yönetmeliği, Bitki Karantinası İnspektör Yönetmeliği, Ahşap Ambalaj Malzemelerinin Isıl İşleme Tabi Tutulması ve İşaretlenmesine Dair Yönetmelik ile Uluslararası Bitki Sağlığı Önlemleri Standartlarına (International Standarts for Phytosanitary Measures-ISPM) aykırı olduğu, 5531 sayılı Kanun'un meslek kanunu olması itibari ile orman ve ağaç endüstrisiyle uğraşan gerçek ve tüzel kişileri kapsadığı, 5996 sayılı Kanun'un ise gıda ve yem güvenilirliği, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunmasını da dikkate alarak korumak ve sağlamak ve bu kapsamda yurt içi ile ithalat ve ihracat işlemlerinde kontrol ve denetimin nasıl ve hangi meslek mensuplarınca yapılacağını belirlemesi bakımından, orman mühendisliği, orman endüstri mühendisliği ve ağaç işleri endüstri mühendisliği yanısıra ziraat, gıda, tütün teknoloji, kimya, su ürünleri, su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisliği ile kimyager, veteriner hekim ve eczacıları da kapsadığı, dava konusu Yönetmelikte düzenlenen zararlı organizma kontrolü ve mücadelesi, ahşap ambalaj malzemelerinin ısıl işleme tabi tutulması, fümigasyon işlemleri, bitki koruma ürünlerinin satışı ve depolanması, kapasite raporu ile ilgili düzenlemelerin 5531 sayılı Kanun'da dayanağının bulunmadığı, bitki sağlığı bakımından her türlü bitki koruma ürünü, ithalat ve ihracatta kullanılan ahşap malzemenin ısıl işleme tabi tutulması, fümigasyon ve zararlı organizmaların kontrolü ve eradikasyonu ile ilgili onay şartının sağlanması hususunda Bakanlıkları tarafından yukarıda anılan Yönetmelikler çerçevesinde meslek ayrımı yapılmaksızın orman mühendisi, orman endüstri mühendisleri ve ziraat mühendislerinin yetkili ve görevli olduklarının düzenlendiği, orman ve ağaç ürünlerinde "odun zararlısı" olarak ifade edilen canlıların, 5996 sayılı Kanun'da tanımlanan "zaralı organizma"nın bilimsel tarifi içerisinde yer aldığı, anılan zararlılarla mücadelenin 5996 sayılı Kanun'da belirtildiği şekilde bitki koruma ürünleri ile yapıldığı ve konu ile ilgili tek yetkili otoritenin 5996 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca Tarım ve Orman Bakanlığı olduğu, konu ile ilgili görevlerin belli bir meslek mensubu grubuna indirgenmeden, 5996 sayılı Kanun'da belirtilen meslek mensupları vasıtasıyla yürütüleceği, 5996 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan Yönetmelikler ile bitki koruma ürünlerinin ruhsatlandırılması, imalatı, ithalatı , piyasaya arzı, toptan ve perakende satılması, depolanması, kontrol ve denetiminin Tarım ve Orman Bakanlığı'nın görevinde olduğu, bu kapsamda bitki koruma ürünü toptan ve perakende satışı ile depolamasını yapacak bayi ve toptancıların 5996 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmeliklerinde belirtildiği üzere ziraat, orman, orman endüstri, kimya mühendisliği, kimyager, eczacı mesleklerinden birine sahip olması ve Bakanlık tarafından yapılacak merkezi sınavda başarı olmaları gerektiği, bunun haricinde belli bir ürün ve meslek grubuna yönelik ayrıma gidilmediği, bitki sağlığı önlemleri kapsamında 5996 sayılı Kanun'da düzenlenmeyen ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar kapsamında üstlenilen yükümlülüklerin Tarım ve Orman Bakanlığı iş ve işlemleri ile yürütüldüğü, ithalat ve ihracat sırasında denetim yapacak inspektörlerin ise eğitim ve yapılan sınav sonrası sertifika almış Bakanlık mensubu orman, orman endüstri ve ziraat mühendisi olmasının şart olduğu belirtilerek iptali istenilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmeliğe ilişkin taslağın TMMOB ve bağlı odalarından alınan görüşler çerçevesinde son hali verilerek Tarım ve Orman Bakanlığından görüş alınmasını müteakip yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığı'na gönderildiği, Cumhurbaşkanlığınca Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan görüş sorulduğu, Bakanlığın istediği düzeltmeler (104. maddenin güncel mevzuata göre düzeltilmesi ve 67. maddenin birinci fıkrasındaki değişikliğin kaldırılması) yapıldıktan sonra Yönetmeliğin Cumhurbaşkanlığınca yayımlandığı, Bakanlığın birimleri arasındaki koordinasyon eksikliğinin Bakanlığın sorumluluğunda olduğu, 5531 sayılı Kanun'un 14 . maddesinin " Serbest meslek mensupluğuna müracaat ve meslek icrasına hak kazanma, kazanılmış meslekî haklar, ruhsat, meslek mensupları ile serbest yeminli meslek mensuplarının tutacakları defter ve kayıtlar ile bunların bildirim mecburiyetleri, meslek kütüğü ve sicil numarası verilmesine dair usûl ve esaslar, Oda tarafından hazırlanıp Resmî Gazetede yayımlanacak yönetmelikle belirlenir" hükmü uyarınca meslek mensuplarına tanınan hak ve yetkilerin açıkça düzenlendiği, bu çerçevede Yönetmeliğin 91. maddesinde; hakemlik yapma yetkisinin, 92. maddesinde orman endüstrisi ve ağaç işleri endüstrisine ilişkin eksperlik yapma yetkisinin, 96. maddesinde; bilirkişilik yapma yetkisinin meslek mensubu orman mühendisi, orman endüstri mühendisi ve ağaç işleri endüstri mühendislerine verildiği, Danıştay'ın konuya ilişkin kararlarında meslekler ve mühendislikler arasındaki fark ile Kanunda belirtilen faaliyetin ilgili meslek grubunun tekelinde olduğu durumlarda farklı yönde bir düzenlemenin hukuka aykırı olacağının belirtildiği, davacı tarafından iptali istenilen hususlarda davalı Oda'nın düzenleme yapma yetkisinin bulunmadığı iddia edilmekle birlikte; 5531 sayılı Kanun'un 4. maddesinde sayılmak suretiyle belirlenen meslek konuları arasında; zararlı organizma kontrolü ve mücadele, ahşap ambalaj malzemelerinin ısıl işleme tabi tutulması, fümigasyon işlemleri, bitki koruma ürünlerinin satışı ve depolanması, kapasite raporu, bitki sağlığı hususlarının bulunduğu, Anayasa ile koruma altına alınan ormanların ayrı ve özel bir değerlendirmeye tabi tutulması gerektiği, orman bitki ve florasının ayrı bir disiplin, inceleme ve araştırma konusu olduğu, 5996 sayılı Kanun'da yer alan konular bakımından ortak çalışmanın ziraat kökenli bitkilerin ziraat mühendisleri, orman kökenli bitkilerin orman, orman endüstri ve ağaç işleri endsütri mühendislerince yapılması gerektiği şeklinde anlaşılması, aksi halde anılan mesleklere tanınan yetki ve sorumlulukların diğer mesleklerle paylaşılması durumunun ortaya çıkacağı, bu halde domates bitkisine yönelik olarak orman ve/veya kimya mühendislerinin de denetleme, inceleme ve 5996 sayılı Kanun'da sayılan hususlarda yetkili olduğunun kabulü gerektiği, meslek odası olarak, mesleğe ilişkin faaliyetlerin, disiplinin, görev ve sorumlulukların ne şekilde gerçekleştirileceğini araştırma, geliştirme ve düzenleme yetkilerinin bulunduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dava dilekçesi ve ekleri 2577 sayılı Yasanın 14. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü.

İNCELEME VE GEREKÇE : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlığını taşıyan 2. maddesinin (a) bendinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından iptal davalarının açılabileceği, "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlığını taşıyan 14. maddesinin 3/c bendinde; dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1/b bendinde ise; ehliyet yönünden yasaya aykırılık görülmesi durumunda davanın reddedileceği hüküm altına alınmıştır. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin (c) bendinde; "Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmek" Birliğin amaçları arasında belirtilmiş, Ek Madde 3'te; "Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği üzerinde, Bayındırlık Bakanlığınca; ihtisas dallarına göre Odalar üzerinde ise, ilgili bakanlıklarca idari ve mali denetim yapılır. İlgili Bakanlıklar; Cumhurbaşkanı kararı ile tesbit edilir.", 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un "Yönetmelik" başlıklı 14. maddesinde; "(1) Serbest meslek mensupluğuna müracaat ve meslek icrasına hak kazanma, kazanılmış meslekî haklar, ruhsat, meslek mensupları ile serbest yeminli meslek mensuplarının tutacakları defter ve kayıtlar ile bunların bildirim mecburiyetleri, meslek kütüğü ve sicil numarası verilmesine dair usûl ve esaslar, Oda tarafından hazırlanıp Resmî Gazetede yayımlanacak yönetmelikle belirlenir. (2) Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde yürürlüğe konulur." hükümlerine yer verilmiştir. 24/02/2022 tarih ve 31760 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Taslak hazırlamada uyulacak ilkeler" başlıklı 4. maddesinde; " (1) Taslaklar hazırlanırken aşağıdaki ilkelere uyulur: (a) Taslaklar üst hukuk normlarına aykırı olamaz... (g) Taslakların birden fazla kamu kurum ve kuruluşunun görev alanına ilişkin hükümler içermesi hâlinde mutabakatla hazırlanması esastır. (ğ) Taslakların hazırlanmasında istişare ve katılımcılığa önem verilir." düzenlemesine yer verilmiştir. Hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesi ve idarenin hukuka uygunluğunun sağlanabilmesi için idari işlemlerin, ancak, menfaatleri ihlal edilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği, hukuksal düzenlemelerle ve yerleşik içtihatlarla kabul edilmiştir. İptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda, dava konusu işlemle davacı arasında kurulan makul, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaat ilişkisi koşulunun varlığı davanın esasının incelenebilmesi için aranan ön şartlardan biri olup sınırları hukuki duruma göre değişmekte ve davanın durumuna göre taraf ilişkisinin kurulması idari yargı yerince belirlenmektedir. Kamu gücü kullanılarak tesis edilmekle birlikte tek bir kişi/kurum veya hiyerarşik düzende yer alan birden fazla kişi/kurum tarafından tesis edilen işlemler ile birden fazla kişi/kurumun ortak iradelerinin birleşmesiyle oluşabilen işlemler bakımından yargı yerince aranan subjektif ehliyet koşulu hukuki yönden farklı değerlendirilmektedir. Zira yetkili kişi ve/veya kurumlarca tesis edilen idari işlem ve düzenlemelere karşı işlemin tesisine katılma imkanı bulunmayan ancak bu işlem ve/veya düzenlemeden hak ve menfaatleri ihlal edilen kişiler tarafından dava açılabilmesi mümkün ise de, işlemin tesisine katılma yetki ve görevi bulunan kişi/kurumların ortak iradesi ile belirlenen işlem ve düzenlemelere karşı bu kişi ve kurumların dava açabilmeleri için işlem ve düzenlemelere muhalif kalmaları koşulu aranmaktadır. Nitekim Kanunla belediye meclislerine verilen görevlerle ilgili konularda belde halkının hak ve menfaatlerini korumakla görevli olan belediye meclisi üyelerinin meclis tarafından karara bağlanan bir konuda toplantıya katılarak karşı oy kullanmaları halinde bu karara karşı dava açma ehliyetinin (sübjektif ehliyet) varolduğu Danıştay içtihatlarıyla da benimsenmiştir. Dosyanın incelenmesinden ve ara karına verilen cevaptan; TMMOB Orman Mühendisleri Odasınca Orman, Orman Endüstri ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisleri ile Serbest Meslek Bürolarının Çalışma Alanlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hakkında gerekli çalışmalar yapmak üzere kurulan komisyonun hazırladığı metnin Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere TMMOB'ye gönderildiği ve sözkonusu metnin Cumhurbaşkanlığı'na iletildiği, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan inceleme neticesinde yapılması gerekli değişikliklerin TMMOB'nin ..., ... ve ... sayılı yazıları ile davalı Oda'ya bildirilerek yapılan çalışmaların gönderilmesinin istenildiği, 104. maddenin güncel mevzuata göre düzeltilmesi ve 67. maddenin birinci fıkrasındaki değişikliğin kaldırılması suretiyle Bakanlık tarafından istenilen değişikliklerin yapıldığının TMMOB Orman Mühendisleri Odasının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile TMMOB'ye bildirildiği ve yeniden hazırlanan taslağın Orman Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu tarafından imzalanarak Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere TMMOB'ye gönderildiği, sözkonusu metnin Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Tarım ve Orman Bakanlığı'na iletilerek görüşlerinin bildirilmesinin istenildiği, davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bila tarih ve ... sayılı yazı ile sözkonusu taslağın tetkik edilerek uygun görüşü verildiği tespit edilmiştir. Bu idurumda; 6235 sayılı Kanun ve Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca TMMOB Orman Mühendisleri Odası tarafından hazırlanan dava konusu Yönetmeliğe yönelik hazırlanan taslak metinde yapılması gereken değişiklikleri TMMOB'ye bildiren, talep ettiği değişiklikler uyarınca hazırlanan ve Cumhurbaşkanlığınca Bakanlıklarına bildirilen metni tetkik ederek uygun görüş bildiren davacı Bakanlığın, iptalini talep ettiği maddelere ilişkin görüş, şerh ve teklifinin de bulunmadığı anlaşıldığından, dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca dava konusu Yönetmelik hükümleri uyarınca menfaatleri ihlal edilen kişilerin bireysel işlemle birlikte dayanağı düzenleyici işleme ait hükümleri de dava konusu edebileceği açıktır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/3-c ve 15/1-b maddeleri uyarınca DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE, 2. ...-TLyargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı tarafa verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.