Danıştay · 8. Daire
Danıştay 8. Daire 2023/1595 E. 2026/758 K.
- Mahkeme
- Danıştay
- Daire
- 8. Daire
- Esas No
- 2023/1595
- Karar No
- 2026/758
- Karar Tarihi
T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/1595 Karar No : 2026/758
DAVACI : ... VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1-... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... 3- ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... 4- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : 1- Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 122. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesinde yer alan "öncelikle" ibaresinin, aynı fıkranın 2. cümlesinin, 2., 3., 4. ve 5. fıkraları ve; 2- İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından tesis edilen "2022/7-9" karar numaralı ücret tarifesinin birinci bölümündeki "çekme ücreti (park yasağı)" yazan birinci satırı ile ikinci bölümündeki otopark ücretleri tablosunda yer alan "otomobil" yazan üçüncü satırının iptali ile 3- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 61. maddesinin son fıkrasının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulması istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu Yönetmelik kapsamında tesis edilecek işlemlerin bir kamu, kolluk hizmeti olması nedeniyle ayrıca ve özel bir yasal düzenleme olmadığı sürece, idare hukukun genel kurallarına göre idare/kamu tarafından ve kural olarak ücretsiz veya maliyet bazlı sunulmak zorunda olduğu, 2918 sayılı Kanun'da araçların çekilip götürülmesi konusunda trafik zabıtasının yetkili kılındığı, dava konusu düzenleyici işlemle, herhangi bir yasal dayanak da olmaksızın, özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzel kişileri ile otopark işletmelerinin, saf kolluk/kamu hizmeti sunmak üzere ihale yapılmaksızın yetkilendirildiği ve vatandaştan toplanan tüm paraların bu kişilerce alındığı, bu durumun 5018 sayılı Kanun'a da aykırı bulunduğu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından personel maliyeti, işletme gideri ve sair masrafları gerekçe gösterilerek, çekici ve otopark ücretlerinin üzerinden 5 ay dahi geçmeden, hem de yasal bir dayanak da olmaksızın yeniden artırıldığı, mülkiyet hakkına ölçüsüz ve kanunsuz müdahalede bulunulduğu, belirlenen tarifede hakkaniyetli bir ücretlendirme de öngörülmediği, tedrici bir planlama yapılmadığı; öte yandan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 61'inci maddesinin son fıkrası ile; aracı çekilmiş bir vatandaşın seyahat hürriyetinin, çekilen araçların çekme masraflarının ödenmesi şartına bağlandığı, söz konusu hükmün de iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI : DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Usul yönünden, hasım konumundan çıkarılmaları gerektiği; esas yönünden ise, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Dayanak mevzuat hükümlerinde araçların kamu kurum ve kuruluşlarına ait araçlarla çekilmesini zorunlu kılan bir düzenlemeye yer verilmediği, trafik denetimlerinin gerçekleştirildiği noktaların yerleşim yeri dışında veya yerleşim yerlerine çok uzak mesafelerde de olabildiği, bu yerleşim yerlerinin birçoğundaki trafik kuruluşları ile kamu kuruluşlarının çekici/kurtarıcı araçlarının bulunmadığı, bazılarına ait araçların ise kendi ihtiyaçlarını ancak karşılıyor olduğu veya teknik kapasitelerinin yetersiz olduğu; araç sahibi veya sürücüsünün kural ihlali yapması nedeniyle muhafaza altına alınması gereken araçların kamu kaynakları kullanılarak çekilmesinin trafik kurallarına özen gösteren vatandaşlar açısından adilane olmayacağı ve kamu kaynaklarının israfını ortaya çıkaracağı dikkate alınarak 2918 sayılı Kanun 61. maddesinin 4. fıkrasına istinaden dava konusu Yönetmelik hükümlerinin tesis edildiği, Karayolları Trafik Yönetmeliğinde sayılan ve trafik güvenliği açısından risk oluşturan alanlara park eden araçların çekildiği, kuralları ihlal ederek bu alanlara park yapmak suretiyle diğer yol kullanıcılarının güvenliğini ve rahat bir şekilde seyahat etmelerini engelleyen araçların çekilmesinde seyahat özgürlüğüne bir müdahalenin söz konusu olamayacağı, düzenlenen tarifeye ilişkin olarak yapılan incelemede, 2016-2020 yılları arasında UKOME’nin herhangi bir fiyat artışı yapmadığı, 2020 yılında bir kez, 2021 yılında bir kez ve 2022 yılında değişen ekonomik şartlar gereği iki kez fiyat artışı yapıldığının anlaşıldığı, yetkilendirilen tüm otoparklar ile yapılan iş ve işlemlerin örnekleme usulüyle denetlendiği savunulmaktadır.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Kanunun vermiş olduğu yetki doğrultusunda düzenlenen Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DAVALI ... BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: İstanbul Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü’nün 10/06/2022 tarihli yazısı ile, günlük otopark ve çekici ücretlerinin; otopark kira gideri, fatura (elektrik, doğalgaz vb), personel ve özellikle yakıt giderlerinin artması nedeniyle masrafların karşılanamaz hale geldiği belirtilerek yeniden düzenlenmesinin talep edilmesi üzerine Tarifenin kabul edildiği, büyükşehir belediye başkanının onayıyla yürürlüğe girdiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava; Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 122. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesinde yer alan "öncelikle" ibaresinin, aynı fıkranın 2. Cümlesinin, maddenin 2., 3., 4. ve 5. fıkraları ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından tesis edilen "2022/7-9" karar numaralı ücret tarifesinin birinci bölümündeki "çekme ücreti (park yasağı)" yazan birinci satırı ile ikinci bölümündeki otopark ücretleri tablosunda yer alan "otomobil" yazan üçüncü satırının iptali ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 61. maddesinin son fıkrasının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulması istemiyle açılmıştır. Davacının Anayasa'ya aykırılık iddiaları yerinde görülmeyerek işin esası incelendi. 2918 sayılı Karayolları trafik Kanununun 1. maddesinde,bu Kanunun amacının, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemek olduğu düzenlenmiş, "Kapsam "başlıklı 2. maddesinde de ,bu Kanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsadığı; "İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri:" başlıklı 12. maddesinde,İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından Yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, illerde vali veya yardımcısının başkanlığında, belediye, emniyet, jandarma, milli eğitim, karayolları ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna bağlı ilgili odanın temsilcileri; Valilikçe uygun görülen trafikle ilgili üniversite, oda, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların birer temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların yöneticileri veya görevlendirecekleri temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik Komisyonu kurulacağı, İl ve İlçe Trafik Komisyonu kararlarını bütün resmi ve özel kuruluşlar uygulamakla yükümlü oldukları, İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının Görevleri ise "1.İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek. 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, 4. Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, 5. Bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak. "şeklinde sayılmış;" Park etmenin yasak olduğu yerler ve haller" başlıklı 61. Maddesinde de araçların park edilmesinin yasak olduğu yerler sayılmak suretiyle belirtildikten sonra yasaklara aykırı park edilmiş araçların trafik zabıtasınca kaldırılabileceği, yasaklanan yerlerde ve hallerde park edilmiş olan araçların hangilerinin hangi şartlarda, kaldırılıp götürüleceğinin, götürülme sırasında zarara ve ziyana uğratılmaması için alınacak önlemler ile kaldırma ve götürme giderlerinin tahsili usul ve esasları yönetmelikte gösterileceği ,kaldırılıp götürülen araçların giderleri ile verilen ceza, sürücüsü veya sahibince ödenmeden araç teslim edilmeyeceği hükme bağlanmıştır. Yukarıda anılan Kanunla İl ve İlçe trafik Komisyonlarına verilen görev ve yetkiler 5216 Sayılı Kanun doğrultusunda büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezlerince yerine getirilmektedir. Anılan Kanuna dayanılarak çıkarılan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 119. maddesinde yasaklanmış yerlerde ve hallerde parkedilen araçlardan aşağıda sayılan yerlerde parketmiş olanlar esas ve usullerine uyularak yetkililerce kaldırılacağı belirtildikten sonra parketmeye yasak olan yerler sayılmış ve parkedilmiş araçlar ile yukarıda sayılan yerler dışında kalan fakat belirgin şekilde trafik düzenini ve trafik güvenliğini etkilediği görülen ve sahibi bulunmayan ve yasak yerde (Değişik ibare:RG-19/2/2014-28918) olmasa bile genel güvenlik bakımından tehlike yarattığı anlaşılan araçlar trafik zabıtasınca, trafik zabıtasının görev almadığı veya bulunmadığı yerlerde genel zabıta tarafından kaldırılacağı, yerleşim birimleri dışındaki karayollarında taşıt yolu üzerinde mecburi haller dışında ve gerekli önlemleri almadan parketmiş araçları yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar da kaldırmaya yetkili olduğu ; 122. maddesinde de Kanunlarda ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlalleri nedeniyle trafikten men edilen, muhafaza altına alınması gereken veya bulunduğu yerden kaldırılması gereken araçların çekilip götürülmesinde öncelikle trafik kuruluşları ile kamu kurum veya kuruluşlarına ait çekici/kurtarıcı araçların kullanılacağı, İhtiyaç duyulması halinde, araç çekme, kurtarma ve götürme hizmetleri, ücretleri ile diğer usul ve esaslar belirlenmek şartıyla büyükşehirlerde ulaşım koordinasyon merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonlarında karar alınmak suretiyle gerçek veya tüzel kişilere de yaptırılabileceği düzenlenmiştir. Yukarıda aktarılan düzenlemelere göre park yasağına aykırı olarak park edilmiş araçların trafik zabıtasınca kaldırılacağı açık olmakla birlikte çekme işleminin kamu kurum ve kuruluşlarına ait araçlar ile yapılmasını zorunlu kılan bir düzenleme bulunmamaktadır.Bir başka anlatımla trafikten men edilmesi veya muhafaza altına alınması gereken araçların denetimleri trafik kolluğunca yapılmakla birlikte bunların çekilme işlemlerinin mutlaka kamuya ait araçlarla yapılması zorunluluğu mevzatta düzenlenmemiştir. Öte yandan;Karayolları Trafik Yönetmeliğinde sayılan ve trafik güvenliği açısından risk oluşturan alanlara park eden araçlar çekildiği için kuralları ihlal ederek, bu alanlara park yapmak suretiyle diğer yol kullanıcılarının güvenliğini ve rahat bir şekilde seyahat etmelerini engelleyen araçların çekilmesinde seyahat özgürlüğüne bir müdahaleden söz edilemeyecektir. Öte yandan; dosyanın incelenmesinden, İstanbul Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü’nün ... tarihli yazısı ile, günlük otopark ve çekici ücretlerinin; otopark kira gideri, fatura (elektrik, doğalgaz vb), personel ve özellikle yakıt giderlerinin artması nedeniyle masrafların karşılanamaz hale geldiği belirtilerek yeniden düzenlenmesinin talep edilmesi üzerine kabul edilerek, büyükşehir belediye başkanının onayıyla yürürlüğe giren tarifeye ilişkin olarak yapılan incelemede, 2016-2020 yılları arasında UKOME’nin herhangi bir fiyat artışı yapmadığı, 2020 yılında bir kez, 2021 yılında bir kez ve 2022 yılında değişen ekonomik şartlar gereği iki kez fiyat artışı yapıldığı, yetkilendirilen tüm otoparklar ile yapılan iş ve işlemlerin örnekleme usulüyle denetlendiği anlaşıldığından tarifenin iptali istenilen kısımlarında hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddinin gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 22/10/2025 tarihinde, davacı ve davacı vekili Av. ...'nın, davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı vekili Av. ...'ın, davalı İçişleri Bakanlığı vekili Av. ...'ün, davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vekili Av. ...'ün, davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili Av. ...'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. 22/10/2025 tarihli ara karara verilen cevapların geldiği görüldü, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ : 1998'den bu yana kesintisiz olarak İstanbul’da ikamet eden davacı tarafından, ... plakalı otomobil sahibi olduğu, aracının zaman zaman trafik zabıtası tarafından çekildiği, en son 19/05/2022 tarihinde davalı Büyükşehir Belediye Başkanlığının yetkilendirdiği vakıf tarafından aracının çekildiği ve yine yetkilendirilen otoparka götürüldüğü, 175-TL çekme ücreti ve 23-TL otopark ücreti ödemek zorunda bırakıldığı, bundan sonra medyadan öğrendiği kadarıyla 22/06/2022 tarihinde İBB (UKOME) tarafından otopark ve çekici ücret tarifesinin 2022/7-9 numaralı kararla yeniden belirlendiğinden bahisle ücretlerde artış yapıldığının öğrenilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: Davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın usule ilişkin itirazı uygun bulunmamıştır.
ESAS YÖNÜNDEN: Anayasa'ya Aykırılık İddiasının İncelenmesi: Davacının 2918 sayılı Kanun'un 61'inci maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırılık iddiası yerinde görülmemiştir. İlgili Mevzuat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 13. maddesinde; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." hükmüne, 35. maddesinde; "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmüne yer verilmiştir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "İl ve ilçe trafik komisyonları" başlıklı 12. maddesinin (b) bendinde; "1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek. 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, 4. Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, 5. Bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak." il ve ilçe trafik komisyonunun görev ve yetkileri arasında sayılmış; "Park etmenin yasak olduğu yerler ve haller" başlıklı 61. maddesinde; "Taşıt yolu üzerinde; a) Duraklamanın yasaklandığı yerlerde, b) Park etmenin trafik işaretleri ile yasaklandığı yerlerde, c) Geçiş yolları önünde veya üzerinde, d) Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden beş metrelik mesafe içinde, e) Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara iki yönden onbeş metrelik mesafe içinde, f) Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayolunda ortadaki taşıt yolunda, g) Kurallara uygun şekilde park etmiş araçların çıkmasına engel olacak yerlerde, h) Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkışının yapıldığının belirlendiği işaret levhasından onbeş metre mesafe içinde, i) İşaret levhalarında park etme izni verilen süre veya zamanın dışında, j) Kamunun faydalandığı ve yönetmelikte belirtilen yerlerin giriş ve çıkış kapılarının her iki yönde beş metrelik mesafe içinde, k) Park için yer ayrılmamış veya trafik işaretleri ile belirtilmemiş alt geçit, üst geçit, üst geçit ve köprüler üzerinde veya bunlara on metrelik mesafe içinde, l) Park etmek için tespit edilen süre ve şeklin dışında, m) Belirli kişi, kurum ve kuruluşlara ait araçlara, yönetmelikteki esaslara göre ayrılmış ve bir işaret levhası ile belirlenmiş park yerlerinde, n) Ayrıca yönetmelikte belirtilen haller dışında yaya yollarda, o) (Ek: 1/7/2005-5378/31 md.) Engellilerin araçları için ayrılmış park yerlerinde, Park etmek yasaktır. (Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar. (Ek cümle: 1/7/2005-5378/31 md.) (o) bendinin ihlâli hâlinde para cezası iki kat artırılır. Yasaklara aykırı park edilmiş araçlar trafik zabıtasınca kaldırılabilir. Yasaklanan yerlerde ve hallerde park edilmiş olan araçların hangilerinin hangi şartlarda, kaldırılıp götürüleceği, götürülme sırasında zarara ve ziyana uğratılmaması için alınacak önlemler ile kaldırma ve götürme giderlerinin tahsili usul ve esasları yönetmelikte gösterilir. Kaldırılıp götürülen araçların giderleri ile verilen ceza, sürücüsü veya sahibince ödenmeden araç teslim edilmez." hükümlerine, "Park ücretinin alınması, araçların çektirilmesi ve kaldırılması ile muhafazası" başlıklı 79. maddesinde; "Karayolu üzeri park yerindeki araçlar için park ücreti, yetki ve sorumluluk alanına göre park yerini tespite yetkili idarece veya bu idare tarafından işletme izni verilen gerçek veya tüzel kişilerce alınabilir. Bunlar dışında hiçbir gerçek veya tüzel kişi herhangi bir şekilde park ücreti alamaz. Erişme kontrollü karayolları (otoyol-ekspresyol) hariç olmak üzere büyükşehirlerde yetkili idareler, büyükşehir belediyeleridir. Birinci fıkra hükmüne aykırı olarak park ücreti alan veya almaya teşebbüs edenler, fiilleri daha ağır bir ceza gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde, altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Trafikten men edilen veya çeşitli nedenlerle muhafaza altına alınan araçların, çektirilmesi ya da kaldırılıp götürülmesi ile bu araçların koyulacağı yerler ve bu işlemlerin ücretlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirtilir." hükümlerine, "Terkedilen, hasara uğrayan veya uzun süre park edilen araçlar" başlıklı 128. maddesinde; "Yolu kullananları uzun süre etkileyecek şekilde park edilmiş, terkedilmiş veya hasara uğramış araçların kaldırılıp götürülmesine trafik zabıtası yetkilidir." hükmüne, "Yönetmelikler" başlıklı 135. maddesinde; "Bu Kanunla ilgili Karayolları Trafik Yönetmeliği,ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının koordinatörlüğünde, Bayındırlık ve Ulaştırma bakanlıklarınca müştereken, bu Kanunda çıkarılması öngörülen diğer yönetmelikler ilgili bakanlıklarca kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde çıkarılır ve Resmi Gazete’de yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin yetki ve görevleri arasında sayılmış; "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." kuralları yer almıştır. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Parketme Yasaklarına Uymayan Araçlardan Hangilerinin Kaldırılacağı ve Kaldırmaya Yetkililer" başlıklı 119. maddesinde; "Yasaklanmış yerlerde ve hallerde parkedilen araçlardan aşağıda sayılan yerlerde parketmiş olanlar esas ve usullerine uyularak yetkililerce kaldırılır. a) Duraklamanın yasak olduğu yerlerde, b) Geçiş yolları önünde ve üzerinde, c) Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden 5 metrelik mesafe içinde, d) (Değişik:RG-09/09/1997-23105) Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten işaret levhalarına 15 metrelik mesafe içinde, e) Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayolunda ortadaki taşıt yolunda ve üç veya daha fazla şeritli yollarda aksine bir düzenleme veya işaretleme yapılmadıkça sağ şerit dışındaki şeritlerde, f) (Değişik: RG-02/11/2000-24218) Kurallara uygun şekilde park etmiş araçların çıkmasına engel olacak yerlerde, g) (Ek:RG-09/09/1997-23105) Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkışının yapıldığının belirlendiği işaret levhasından 15 metrelik mesafe içinde, h) Kamunun faydalandığı yerlerin giriş çıkış kapılarının önünde ve her iki yönünde 5 metrelik mesafe içinde, ı) Belirli kişilerin ve tatil günleri dışında, kurum ve kuruluşların araçları için ayrılmış ve bir işaretle belirlenmiş park yerlerinde, Parkedilmiş araçlar ile yukarıda sayılan yerler dışında kalan fakat belirgin şekilde trafik düzenini ve trafik güvenliğini etkilediği görülen ve sahibi bulunmayan ve yasak yerde (Değişik ibare:RG-19/2/2014-28918) olmasa bile genel güvenlik bakımından tehlike yarattığı anlaşılan araçlar trafik zabıtasınca, trafik zabıtasının görev almadığı veya bulunmadığı yerlerde genel zabıta tarafından kaldırılır. Yerleşim birimleri dışındaki karayollarında taşıt yolu üzerinde mecburi haller dışında ve gerekli önlemleri almadan parketmiş araçları yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar da kaldırmaya yetkilidir." hükümlerine, "Araçların Kaldırılması Esas ve Usulleri" başlıklı 120. maddesinde; "Yasak yerlere parkedilmiş araçlar özel tertibatlı bir araçla (kurtarıcı veya çekici) çekilerek belli bir yerde muhafaza altına alınır. Kurtarıcılarla çekmede, gerekli durumlarda lift kullanılır." hükümlerine, "Araçları Kaldıran ve Çekenler ile Araç Sahiplerinin Sorumluluğu" başlıklı 121. maddesinde; "Araçların kaldırılması ve çekilmesi sırasında; a) Görevlilerin sorumluluğu, 1) Kaldırma ve çekme işlemini yürüten görevliler, araçların herhangi bir şekilde zarar görmemesi için gereken dikkat ve titizliği göstermek zorundadır. 2) Geçiş üstünlüğü olan araçların bulundukları yerlerden çıkışına veya yangın musluklarının kullanılmasına engel olacak şekilde parketmiş olan araçlarla diğer araç ve yayaların giriş ve çıkışına mani olan araçlar en az zarar görecek şekilde alınarak kaldırılır. 3) Kapıları açık bırakılmış olan araçlar en yakın ve uygun bir yere kaldırılır. Sahibi araştırılıp bulunarak teslimi sağlanır. Aksi halde durum bir tutanakla tespit edilerek araç muhafaza altına alınır. 4) Araçların kaldırılıp götürülmesi sırasında yapılan masraflar ödettirilmeden, araçlar sahiplerine teslim edilemez. 5) (Ek:RG-21/3/2012-28240) Araç kaldırılıp götürülmeden veya götürüldüğü esnada sahibinin gelmesi durumunda trafik idari para cezası karar tutanağı kendisine tebliğ edilmek ve varsa yapılan masraflar ödettirilmek suretiyle sahibine teslim edilir. b) Araç sahiplerinin sorumluluğu; 1) Yasak yerlerde ve hallerde paketmiş araç sahipleri, görevlilerin kusurundan meydana gelmemiş olan zararları, araçlarının kaldırma ve çekmeye uygun olmayan yapılarından dolayı kabullenmiş sayılırlar. 2) Araç sahipleri, araçlarının kaldırılıp götürülmesi sebebiyle yapılmış olan bütün masrafları ödemek zorundadırlar." hükümlerine, "Araçların çekilmesi, kurtarılması ve götürülmesi ile çekilen, trafikten men edilen ve muhafaza altına alınan araçların bırakılacağı otoparkların belirlenmesi ve bu işlemlere dair masrafların tespiti" başlıklı 122. maddesinde; "Kanunlarda ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlalleri nedeniyle trafikten men edilen, muhafaza altına alınması gereken veya bulunduğu yerden kaldırılması gereken araçların çekilip götürülmesinde öncelikle trafik kuruluşları ile kamu kurum veya kuruluşlarına ait çekici/kurtarıcı araçlar kullanılır. İhtiyaç duyulması halinde, araç çekme, kurtarma ve götürme hizmetleri, ücretleri ile diğer usul ve esaslar belirlenmek şartıyla büyükşehirlerde ulaşım koordinasyon merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonlarında karar alınmak suretiyle gerçek veya tüzel kişilere de yaptırılabilir. Çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınan veya bulunduğu yerden kaldırılan araçlar, Büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonları tarafından yetkilendirilmiş bir park yerine, yetkilendirilmiş park yeri bulunmaması halinde ise varsa trafik kuruluşlarının yoksa mülki idare amirliklerince belirlenecek diğer kamu kurum veya kuruluşlarına ait park yerlerine çekilir. Kamu kurum veya kuruluşlarına ait araç park yerlerinde alınması gereken tedbirler, park yerinin ait olduğu kurum veya kuruluş ile koordine kurulmak suretiyle aracın çekilmesine veya muhafazasına karar veren kuruluşça alınır. Araçların çekilmesi, kurtarılması, götürülmesi ve muhafazası işlemlerinin gerçek veya tüzel kişilerce yapılması hususunda ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca yetki verilebilmesi için aşağıdaki şartlar aranır: a) Otoparkın etrafının duvar veya tel örgü gibi fiziki engellerle çevrili olması, b) Otoparkın geceleri yeterince aydınlatılması, c) Giriş ve çıkışları ile içerisi ve etrafının 24 saat süreyle kamera sistemiyle izlenmesi ve kayıtların belirlenecek sürelerde saklanması, ç) Yeterli yangın söndürme tüpü veya sistemi bulundurulması, d) Sabit telefon hattının olması, e) İş ve işlemlerin yürütülebileceği yeterli büyüklükte kapalı alanın bulunması, f) Otopark ve müştemilatının yangın, sel, deprem ve benzeri afetlere karşı sigortalı olması, g) Otoparkta güvenliği sağlamak amacıyla 24 saat süreyle bekçi veya görevli bulundurulması, ğ) İşletici, otopark çalışanları, çekici/kurtarıcı sahip ve şoförlerinin; mal varlığına, topluma, kamu güvenliğine, kamunun sağlığına, kamu barışına, ulaşım araçları veya sabit platforma, genel ahlaka, millete ve devlete, devletin güvenliğine, anayasal düzen ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar başta olmak üzere belirlenecek diğer suçlardan hüküm giymemiş olmaları, h) Çekici ve kurtarıcı hizmeti vermek üzere yetkilendirilenlerin hizmetin devamlılığını sağlayacak şekilde gece ve gündüz istendiğinde özel tertibatlı araç bulundurmaları. Ulaşım koordinasyon merkezlerince ve trafik komisyonlarınca il veya ilçenin özelliğine göre yukarıda belirtilen şartlara ek olarak başkaca şartlarda belirlenebilir. Ayrıca, belirlenen otoparklara hangi bölgelerden çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınması gereken araçların götürüleceği belirlenir ve o bölgedeki fiyat uygulamaları da dikkate alınarak çekme, kurtarma ve götürme ücreti ile otopark ücretleri tespit edilerek karara bağlanır. Araçların çekilmesine, kurtarılmasına ve götürülmesine trafik zabıtası karar verir. Kanunlar ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlaller nedeniyle çekilmesi gereken aracın plakası ve ihlal durumu, çekilmesine karar veren görevlilerce fotoğrafla tespit edilir." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME Davacının iddiaları büyükşehir belediyelerinin yetkisini ilgilendirdiğinden davaya konu Yönetmelik maddeleri büyükşehir belediyeleri ve "UKOME"ye ilişkin kısımlara hasren incelenmiştir. Mülkiyet hakkı kişilere eşyayı kullanma, ondan yararlanma ve onun üzerinde tasarruf etme yetkisi veren ayni bir haktır. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de göz önünde bulundurulması; dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir. Kolluk faaliyetleri, kamu düzeninin sağlanması, korunması ya da bozulduğunda eski durumuna getirilmesi amacıyla yerine getirilmektedir. Kolluk yetkisi kullanılırken, kamu düzeni ile bireylerin özgürlükleri arasında denge sağlanmaya çalışılmakta, idare yasal sınırlar çerçevesinde hareket etmektedir. (Gözübüyük, A.Ş. ve Tan, T., İdare Hukuku, Cilt I, Genel Esaslar, 2010, sf. 752) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 61. maddesinde; yasaklanan yerlerde ve hallerde park edilmiş olan araçların hangilerinin hangi şartlarda, kaldırılıp götürüleceği, götürülme sırasında zarara ve ziyana uğratılmaması için alınacak önlemler ile kaldırma ve götürme giderlerinin tahsili usul ve esaslarının yönetmelikte gösterileceği, 79. maddesinde, trafikten men edilen veya çeşitli nedenlerle muhafaza altına alınan araçların, çektirilmesi ya da kaldırılıp götürülmesi ile bu araçların koyulacağı yerler ve bu işlemlerin ücretlerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikte belirtileceği kural altına alınmış olup, davaya konu edilen Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 122. maddesinin anılan hükümlere istinaden düzenlendiği anlaşılmaktadır. İdarenin araçların bulunduğu yerden çekilmesi, kaldırılması, trafikten men edilmesi gibi idari tedbirlere başvurması halinde, kolluk görevlisi bu yetkiyi bizzat kullanmaktadır. Kanun'un trafik zabıtasına yüklediği bu görev, yaptırım uygulama yetkisidir. İdare, park etme yasağına aykırı davranılması nedeniyle bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmek amacıyla aracın bulunduğu yerden kaldırılması kararını alarak kolluk yetkisini kullandıktan sonra, çekme-götürme faaliyetlerine ilişkin usul ve esasları düzenleyen Yönetmelik hükümleri uygulanacaktır. 2918 sayılı Kanun'da davalı Bakanlıklara verilen düzenleyici işlem tesis etme yetkisine istinaden Bakanlıklar'ın yürürlüğe koyduğu kurallarda aracın bulunduğu yerden çekilmesi veya kaldırılıp götürülmesi faaliyetinin ihtiyaç bulunması halinde UKOME kararına dayanılarak gerçek ya da tüzel kişilerce de yapılabileceği belirlenmiştir. Diğer bir anlatımla, idarenin, yaptırım uyguladıktan sonra, ihtiyaç bulunması durumunda kendisinin bizzat yerine getirmekle yükümlü olmadığı çekme-götürme faaliyetlerinin gerçek veya tüzel kişilerce yapılması kolluk yetkisinin devri anlamına gelmemektedir. Çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınan veya bulunduğu yerden kaldırılan araçlar, büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezlerince yetkilendirilmiş bir park yerine, yetkilendirilmiş park yeri bulunmaması halinde ise varsa trafik kuruluşlarının yoksa mülki idare amirliklerince belirlenecek diğer kamu kurum veya kuruluşlarına ait park yerlerine çekilecek olup, anılan düzenlemede önceliğin özel hukuk kişilerine verildiği, yetkilendirilmiş park yeri bulunmaması halinde kamu kurumlarının park yerlerinin kullanılacağının kural altına alındığı, 5216 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca il ve ilçe trafik komisyonlarının görev ve yetkilerine sahip UKOME'ye verilen bu yetkinin 2918 sayılı Kanun'un 12. maddesinde de yer alan "gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek" görev ve yetkisi ile uyumlu olduğu görülmektedir. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. (AYM, B. No: 2015/13099, 8/1/2020 § 43) Orantılılık ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Müdahalenin orantılılığı değerlendirilirken bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemi, diğer taraftan da müdahalenin niteliği ile başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışları göz önünde bulundurularak başvurucuya yüklenen külfet dikkate alınacaktır. (AYM, B. No: 2015/13099, 8/1/2020, § 44) Kanunkoyucu, belirtilen faaliyetlerin yapılması sırasında ortaya çıkan giderlerin ücret adı altında tahsil edilebilmesini de kurala bağlamıştır. Ücret, Türk Dil Kurumu sözlüğünde iş gücünün karşılığı olan para veya mal olarak tanımlanmıştır. Davacının iptalini istediği Yönetmelik hükümlerinde; o bölgedeki fiyat uygulamaları da dikkate alınarak çekme, kurtarma ve götürme ücreti ile otopark ücretlerinin UKOME tarafından tespit edilerek karara bağlanacağı belirtilmiştir. Kişinin hukuka aykırı davranışıyla trafik düzeni ve güvenliğini tehlikeye sokması nedeniyle, kamu düzeninin yeniden tesisini sağlamak amacıyla yapılması zorunlu olan masrafların kamu düzenini bozan kişiye yüklenmesinin kamu yararına aykırı olduğu söylenemez. Mülkiyet hakkına yapılan müdahale, Kanun ve kamu yararı gereğince yapılmakta; getirilen sınırlama ile, trafik kurallarına uyulmaması nedeniyle trafik güvenliğinin sağlanması için alınan tedbirlerin işleyebilmesi sağlanmaktadır. Bu bakımdan, söz konusu müdahalenin elverişli ve gerekli olduğu da açıktır. Davaya konu edilen ve UKOME tarafından karara bağlanan tarifenin birinci bölümündeki "çekme ücreti (park yasağı)" yazan birinci satırı ile ikinci bölümündeki otopark ücretleri tablosunda yer alan "otomobil" yazan üçüncü satırı bakımından uyuşmazlık incelendiğinde; 2016-2020 yılları arasında UKOME’nin herhangi bir fiyat artışı yapmadığı, 2020 yılında bir kez, 2021 yılında bir kez ve 2022 yılında değişen ekonomik şartlar gereği iki kez fiyat artışı yapıldığı, belirlenen ücretlerin makul düzeyde olduğu görülmekte olup, söz konusu Tarife'de de orantılılık ilkesine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Diğer yandan, davacı tarafından Dairemizin 23/06/2025 tarih ve E:2023/5615, K:2025/6030 sayılı kararıyla Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendindeki, "bilet ücret ve tarifelerini" ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle çekici ve otopark ücret tarifelerinin artık İBB Meclisi tarafından belirlendiği, bu kararın eldeki dosya yönünden emsal alınması gerektiği ileri sürülmüş ise de, bakılan uyuşmazlıkta UKOME'ye verilen ücret belirleme yetkisinin dayanağı doğrudan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 61. ve 79. maddeleri ile Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 122. maddesi olduğundan bu konudaki iddiası yerinde görülmemiştir. Bu durumda, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca yapılan ...-TL yargılama giderinin davacı tarafından anılan idareye ödenmesine, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 12/02/2026 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.